خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- سجاد صفری: تغییرات اقلیمی در سال‌های اخیر، الگوی سنتی فصول را برهم زده و کشاورزی را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه کرده است. وقوع گرماهای زودهنگام در میانه زمستان و بازگشت ناگهانی سرما، چرخه طبیعی رشد گیاهان را مختل می‌کند و خساراتی بعضاً جبران‌ناپذیر به باغداران و زارعان وارد می‌سازد.

در آذربایجان شرقی نیز پس از چند روز افزایش محسوس دما و حال‌وهوای بهاری، پیش‌بینی‌های هواشناسی از ورود توده هوای سرد و کاهش قابل توجه دما در روزهای پایانی هفته آینده حکایت دارد؛ شرایطی که می‌تواند باغ‌های زودگل و مزارع سبزی و صیفی را در معرض تهدید جدی قرار دهد.

مسئولان و کارشناسان بخش کشاورزی استان با اعلام وضعیت آماده‌باش، بر ضرورت هوشیاری و اجرای دقیق توصیه‌های فنی تأکید دارند تا از بروز خسارات گسترده جلوگیری شود.

آغاز زودهنگام فعالیت درختان؛ هشداری از سوی هواشناسی

یونس اکبرزاده، رئیس گروه تحقیقات هواشناسی آذربایجان‌شرقی، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به افزایش کم‌سابقه دما در روزهای اخیر اظهار کرد: گرمای ایجادشده موجب تحریک درختان و آغاز زودهنگام فعالیت فیزیولوژیک آن‌ها شده است.

وی افزود: درختان هسته‌دار از جمله بادام، زردآلو و هلو که ذاتاً زودگل هستند، بیش از سایر گونه‌ها در معرض خطر سرمازدگی قرار دارند؛ چراکه با کوچک‌ترین افت دما در مرحله تورم جوانه یا گل‌دهی، آسیب جدی خواهند دید.

اکبرزاده با استناد به نقشه‌های پیش‌یابی جوی تصریح کرد: این گرمای فعلی پایدار نیست و از اواسط هفته آینده با نفوذ توده هوای سرد، دمای استان کاهش چشمگیری خواهد داشت و شرایط دوباره رنگ و بوی زمستانی می‌گیرد.

وی هشدار داد: تغییر ناگهانی از گرما به سرما می‌تواند خسارات اقتصادی قابل توجهی به بخش باغی استان وارد کند و لازم است باغداران از هم‌اکنون تمهیدات لازم را در دستور کار قرار دهند.

آماده‌باش جهاد کشاورزی در دهه نخست اسفند

صادق نادری، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به شرایط حساس پیش‌رو گفت: افزایش دمای اخیر نیاز سرمایی درختان را تکمیل و آن‌ها را وارد فاز رشد کرده است؛ در چنین وضعیتی افت ناگهانی دما احتمال ریزش گل، سرمازدگی و بروز خسارات فیزیولوژیک را به‌شدت افزایش می‌دهد.

وی با تأکید بر پرهیز از هرگونه اقدام تحریک‌کننده رشد افزود: باغداران تا عبور کامل موج سرما از انجام عملیات هرس، آبیاری سنگین و مصرف کودهای ازته خودداری کنند؛ زیرا این اقدامات حساسیت درختان را در برابر تنش سرما بیشتر می‌کند.

نادری یادآور شد: طبق تجربه سال‌های گذشته، بیشترین افت دما معمولاً بین ساعت ۳ تا ۶ بامداد رخ می‌دهد و باغداران باید در این بازه زمانی مراقبت ویژه‌ای داشته باشند.

نسخه فنی برای کاهش خسارات احتمالی

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان مجموعه‌ای از راهکارهای فوری برای کاهش آسیب سرمازدگی را تشریح کرد و گفت: آبیاری سبک و سطحی پیش از وقوع سرما برای حفظ گرمای خاک، استفاده از بخاری‌ها و سامانه‌های گرمایشی در باغ‌ها، ایجاد دود کنترل‌شده بدون به‌کارگیری مواد آلاینده نظیر لاستیک، پوشش‌دهی نهال‌ها و درختان جوان و استفاده از تونل‌های پلاستیکی در مزارع سبزی و صیفی از جمله اقدامات مؤثر است.

وی همچنین آبیاری بارانی ضدیخ در باغ‌های مجهز، مصرف متعادل کودهای پتاسه برای افزایش مقاومت گیاه و پایش مستمر دمای شبانه را از دیگر توصیه‌های ضروری عنوان کرد.

نادری در بخش زراعت نیز نسبت به مصرف بی‌رویه کودهای ازته هشدار داد و گفت: کود سرک باید تنها در صورت پیش‌بینی بارش مؤثر و بر اساس توصیه کارشناسان مصرف شود؛ در غیر این صورت می‌تواند به تضعیف گیاه و کاهش عملکرد منجر شود.

به گفته وی، در مزارع دیم با رطوبت کافی خاک و در مرحله پنجه کامل، محلول‌پاشی دو درصد اوره همراه با سه در هزار سولفات روی توصیه می‌شود. همچنین در اراضی فاقد کود پایه، مصرف حداکثر ۲۵ کیلوگرم اوره سرک در اسفندماه و صرفاً در صورت پیش‌بینی بارش امکان‌پذیر است.

نادری افزود: در گندم آبی، جبران کمبود فسفر از طریق کودآبیاری و مصرف پتاسیم در مراحل پایانی پنجه‌زنی تا پیش از ظهور سنبله، به افزایش مقاومت گیاه و تثبیت عملکرد کمک می‌کند.

نگاه بلندمدت به مدیریت تنش‌های اقلیمی

احمد بایبوردی، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌شرقی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به لزوم رویکرد علمی در مدیریت مزارع و باغ‌ها گفت: مقابله با تنش‌های دمایی صرفاً با اقدامات مقطعی ممکن نیست و باید برنامه‌ریزی بلندمدت برای کاهش ریسک تولید در دستور کار قرار گیرد.

وی انتخاب ارقام دیرگل در مناطق سردسیر، احداث بادشکن‌های اصولی، پرهیز از کشت در اراضی پست و سردگیر، افزایش ماده آلی خاک، توسعه سامانه‌های نوین آبیاری به‌ویژه آبیاری قطره‌ای، بیمه محصولات کشاورزی و مدیریت اصولی هرس را از مهم‌ترین راهبردهای پایدار برشمرد.

بایبوردی خاطرنشان کرد: بیشترین خسارت زمانی رخ می‌دهد که پس از یک دوره گرمای زودهنگام، سرمای ناگهانی وارد شود؛ زیرا گیاه در مرحله حساس گل‌دهی قرار دارد و آستانه تحمل آن به حداقل می‌رسد.

وی همچنین درباره تنش گرما گفت: آبیاری در ساعات خنک روز، استفاده از مالچ، محلول‌پاشی آمینواسیدها و عصاره جلبک دریایی و بهره‌گیری از سایه‌بان در محصولات حساس، می‌تواند از آسیب گرمایی جلوگیری کند.

آزمونی دیگر برای کشاورزی استان

با توجه به هشدارهای صادرشده و احتمال افت محسوس دما در روزهای آینده، بخش کشاورزی آذربایجان شرقی در وضعیت آماده‌باش قرار گرفته است. تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد بی‌توجهی به هشدارهای هواشناسی می‌تواند خسارات سنگینی به باغ‌ها و مزارع وارد کند.

کارشناسان بر این باورند که عبور ایمن از این دوره ناپایدار اقلیمی، نیازمند واکنش سریع، هماهنگی مستمر با کارشناسان جهاد کشاورزی و اجرای دقیق توصیه‌های فنی است.

در اقلیم متغیر امروز، کشاورزی بیش از هر زمان دیگری به مدیریت علمی، برنامه‌ریزی آینده‌نگر و تصمیم‌گیری به‌موقع وابسته است. موج سرمای پیش‌رو آزمونی تازه برای بهره‌برداران استان خواهد بود؛ آزمونی که موفقیت در آن به میزان آمادگی و هوشیاری کشاورزان بستگی دارد.