سؤال اصلی اما اینجاست؛ آیا با تزریق ۲۰۰۰ میلیارد ریال اعتبار که اخیراً به تصویب رسیده، می‌توان بحران انباشته از گذشته تا حال، موج مهاجرت روستاییان و تخریب گسترده پوشش گیاهی را مهار کرد؟ یا باز هم این بودجه در گردباد تصمیم‌های جزیره‌ای گم خواهد شد؟

فرماندار سرخس گرچه از امید سخن می‌گوید؛ از آغاز فصلی تازه در مدیریت زیست‌محیطی، از طرحی پنج‌ مرحله‌ای با هدف تثبیت خاک و کاشت گونه‌های مقاوم که با تلاش‌های انجام شده بجا هم است؛ اما کافی است سری به روستاهای خانگیران و صمدآباد بزنیم تا معنای واقعی تأثیر ریزگردها در چشم‌های تیره مردم را ببینید.

خاک نه تنها در کوچه‌ها که در ریه‌ها جا خوش کرده؛ مزارع خشکیده، مدارس در زمان ریزگردها نیمه‌ تعطیل و چاه‌های کم‌رمق نشانهٔ زندگی‌ هستند که هر روز بیشتر از دیروز خسته می‌شود.

گرد و غبار سرخس یک بحران موضعی نیست

چالش بزرگ اینجاست که گرد و غبار سرخس یک بحران موضعی نیست. این پدیده اکنون مرز جغرافیایی را نمی‌شناسد. بخشی از منشأ ریزگردها در بیابان‌های ترکمنستان است، بخشی از بستر تخریب ‌شده مراتع داخلی و بخش دیگر در خلأِ سیاست‌های بلندمدت محیط‌زیست گم شده است.

یک کارشناس خاک شناسی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به وضعیت ریزگردها در سرخس گفت: گرد و غبار در سرخس یعنی تهدید راه‌آهن، تعطیلی گمرک بین‌المللی، آسیب به تجهیزات گاز و نفت و کوچ تدریجی روستاهای مرزی.

میثم مجیدی با بیان اینکه اعتباری که اخیراً برای مقابله با ریزگردها در این منطقه تصویب‌ شده باید نخستین گام در مسیر احیاء اعتماد عمومی باشد، افزود: مسئولان از گذشته آن‌قدر وعده داده‌اند که اعتماد مردم سال‌هاست در گرد و غبار وعده‌های اجرا نشده دفن شده است.

وی با اشاره به اینکه امیدواریم این‌ بار به جای وعده، نتیجه در آسمان شهر دیده شود، خاطرنشان کرد: مردم این منطقه در بسیاری از روزهای سال به خصوص ۶ ماهه اول، سال‌هاست رنگ آبی‌ آسمان را فراموش کرده‌اند.

اختصاص ۲۰۰۰ میلیارد ریال برای مهار گرد و غبار در سرخس

سرخس اگر ریه‌هایش بند بیاید، شرق ایران نفس ندارد. پس تصمیم امروز نه فقط برای حفظ کیفیت هوا که برای حفظ حیات یک منطقه مرزی است که در اقتصاد، امنیت انرژی و مرزهای کشور نقش استراتژیک دارد.

فرماندار شهرستان سرخس از تصویب و تخصیص ۲۰۰۰ میلیارد ریال اعتبار برای اجرای طرح‌های جامع مقابله با گرد و غبار در این شهرستان خبر داد و گفت: این اقدام نقطه‌ عطفی در مسیر مدیریت بحران زیست‌محیطی شرق خراسان رضوی خواهد بود.

مجید بیکی، در گفت‌وگو با خبرنگار با ایسنا اظهار کرد: در پی جلسات متعدد و ارائه طرح‌های جامع به مراجع ملی، اخیراً در کارگروه تخصصی ملی گرد و غبار در تهران، اعتبارات مقابله با گرد و خاک در شهرستان سرخس تصویب و مبلغ ۲۰۰۰ میلیارد ریال برای اجرای آن تخصیص یافت.

وی بیان کرد: مصوبه یاد شده حاصل ماه‌ها کار کارشناسی و پیگیری مستمر مجموعه فرمانداری، اداره کل منابع طبیعی، محیط‌زیست و استانداری خراسان رضوی است که در نهایت منجر به تأیید در سطح ملی شد.

بیکی با اشاره به اثرات گسترده گرد و غبار بر زندگی روزمره مردم گفت: گرد و خاک فقط یک پدیده طبیعی نیست؛ تهدیدی جدی برای محیط‌زیست، سلامت انسان، زیرساخت‌های حیاتی و اقتصاد منطقه محسوب می‌شود.

وی افزود: گرد و غبار علاوه بر اثرات مستقیم، موجب آسیب به تجهیزات صنعتی و تأسیسات نفت و گاز نیز شده و هزینه تعمیرات و نگهداری را افزایش داده است. به ویژه رسوب ذرات در تجهیزات پالایشگاه خانگیران و خطوط انتقال گاز سالانه ده‌ها میلیارد ریال خسارت در پی دارد.

فرماندار سرخس گفت: طرح جامع مقابله با گرد و غبار که اکنون با اعتبار ۲۰۰۰ میلیارد ریال آغاز شده، در قالب یک برنامه پنج ‌مرحله‌ای طراحی شده است.

وی اظهار کرد: اجرای این برنامه علاوه بر اثر زیست‌محیطی مستقیم، به تثبیت وضعیت اقتصادی و اجتماعی منطقه نیز کمک خواهد کرد. با ایجاد پوشش گیاهی پایدار، زمین‌های کشاورزی احیا می‌شوند و ریسک مهاجرت کاهش خواهد یافت.

فرماندار سرخس جذب کامل منابع مالی مصوب را یکی از اولویت‌های کاری دانست و گفت: در جلسات مشترک، نقشه زمان‌بندی شده اجرای پروژه‌ها تدوین شده است تا از هرگونه تأخیر در استفاده از اعتبار جلوگیری شود. بخش قابل توجهی از منابع از محل اعتبارات ملی برنامه حفاظت خاک و بیابان‌زدایی تأمین می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه مدیریت این طرح باید فرابخشی باشد، افزود: گرد و غبار مسئله یک دستگاه نیست. شرکت نفت، راه‌آهن، اداره کل راه، محیط‌زیست و جهاد کشاورزی همگی نقش دارند و اگر برنامه‌ها هم‌زمان پیش برود، نتیجه ملموس خواهد بود.

بیکی با اشاره به لزوم رویکرد علمی در اجرای طرح گفت: خطر گرد و غبار را نمی‌توان با اقدامات مقطعی مهار کرد. ما در اجرای این طرح بر مطالعات اقلیمی، نقشه‌برداری دقیق از کانون‌ها و انتخاب گونه‌های مناسب گیاهی تکیه می‌کنیم تا نتیجه ماندگار باشد.

شهرستان سرخس در معرض پدیده‌های شدید بادی

شهرستان سرخس به واسطه موقعیت جغرافیایی خاص خود در معرض پدیده‌های شدید بادی قرار گرفته است. مجاورت با حاشیه جنوبی صحرای قره‌قوم در ترکمنستان، خشکسالی‌های ممتد، کاهش بارندگی و تخریب پوشش گیاهی سبب شده این منطقه یکی از نقاط بحرانی کشور در زمینه گرد و غبار باشد.

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سرخس با اشاره به تاریخچه شکل‌گیری بحران گرد و غبار در منطقه گفت: بر اساس بررسی‌های انجام‌ شده حدود ۵۴۰ هزار هکتار از اراضی سرخس در معرض درجات مختلف فرسایش بادی قرار دارد و سه کانون اصلی گرد و غبار شامل محدوده‌های خانگیران، آبمال–چاله زرد و صمدآباد شناسایی شده‌اند که مجموعاً ۶۰ هزار هکتار وسعت دارند.

سیدحسین حسینی‌کیا، در گو با ایسنا خاطرنشان کرد: کانون‌های فرعی نیز در سطحی به وسعت ۲۱۰ هزار هکتار پراکنده‌اند که این اراضی اکنون در دستور کار طرح‌های تثبیت خاک قرار گرفته‌اند.

وی در توضیح ویژگی اقلیمی شهرستان گفت: سرخس در نقشه جوی کشور در محدوده بادهای ۱۲۰ روزه قرار دارد. این بادها که از سمت شمال شرق می‌وزند، سریع خاک‌های سبک و خشک منطقه را جابه‌جا می‌کنند و به ‌دلیل فقدان پوشش گیاهی کافی، گرد و غبار را در فاصله کوتاهی در سطح وسیع منتشر می‌کنند.

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سرخس افزود: کاهش بارندگی‌ها موجب می‌شود خاک منطقه در تمام فصول سال مستعد حرکت باشد و با کوچک‌ترین وزش باد، ذرات ریز از سطح جدا شوند.

وی با اشاره به منشا بخشی از این ریزگردها گفت: بیش از نیمی از ذرات معلق موجود در آسمان سرخس منشأ فرامرزی دارند و از بیابان‌های ترکمنستان وارد کشور می‌شوند. این مسئله اهمیت همکاری بین‌المللی برای مهار بحران را دو چندان کرده است.

حسینی‌کیا درباره تبعات گرد و غبار بر زندگی، اقتصاد و سلامت اظهار کرد: در سال‌های اخیر حجم گرد و غبار در ماه‌های خرداد و تیر به‌ حدی افزایش یافته که دید افقی در جاده‌های ترانزیتی شهرستان بسیار کاهش پیدا کرده است.

وی ادامه داد: در مناطق روستایی مانند صمدآباد و آبمال، تشدید حرکت شن‌های روان خسارات مستقیم به اراضی کشاورزی و ساختمان‌های مسکونی وارد کرده است.

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سرخس با بیان اینکه کنترل گرد و غبار در سرخس صرفاً جنبه زیست‌محیطی ندارد، افزود: این موضوع مستقیماً بر امنیت انرژی و حمل‌ونقل کشور اثر می‌گذارد. خطوط انتقال گاز خانگیران و مسیر ترانزیتی گمرک بین‌المللی سرخس به ‌شدت در معرض آسیب ناشی از طوفان‌های گرد و خاک هستند.

وی با اشاره به منشاء فرامرزی بخش مهمی از ریزگردهای منطقه گفت: برای حل پایدار بحران باید همکاری ایران و ترکمنستان در زمینه محیط‌زیست تقویت شود. بیش از نیمی از گرد و غبار واردشده به سرخس از سمت صحرای قره‌قوم حرکت می‌کند و بدون تعامل بین‌المللی قابل مهار نیست.

اگر کنترل گرد و غبار در این مرحله جدی گرفته نشود تا چند سال آینده دامنه بحران به نواحی اطراف مشهد خواهد رسید. این موضوع را نباید فقط مشکل سرخس دانست. امروز ریزگردها می‌توانند مرزهای جغرافیایی را پشت سر بگذارند؛ سکون آن‌ها در شهرستان به معنای تأثیر فردا در استان است.

طرح مقابله با گرد و غبار باید در چارچوب توسعه پایدار دیده شود و پس از پایان مرحله فعلی، به‌ صورت دائمی ادامه یابد. تجربه حفاظت از محیط‌زیست در دنیا ثابت کرده که بدون مشارکت مردمی هیچ طرحی ماندگار نخواهد بود. برای جلب همکاری اهالی منطقه برنامه آموزشی و ترویجی باید تدارک دیده شود تا خود مردم در نگهداری و مراقبت از پوشش‌های گیاهی نقش داشته باشند.

انتهای پیام