ماه رمضان، ماهی است که در دل خود عبادات و سنت‌هایی دارد که نه تنها روح را پاک می‌کند، بلکه جان را به نور ایمان روشن می‌سازد. برای مسلمانان، این ماه، ماه ویژه‌ای است که به خاطر روزه گرفتن، نمازهای شبانه، قرآن خواندن و دعاهای ویژه‌اش، فضیلت‌های بسیاری دارد.

 رمضان از آن ماه‌هایی است که به انسان فرصت می‌دهد تا با خود مواجه شود، در دلش دگرگونی ایجاد کند و به سمت تعالی حرکت کند. در مازندران، این ماه از گذشته‌های دور با آداب خاص و سنت‌هایی همراه بوده که از دل تاریخ و فرهنگ مردمان این دیار به نسل‌های جدید منتقل شده است.

مازندرانی‌ها با یک نگاه متفاوت به ماه رمضان، آن را نه‌فقط به‌عنوان یک مراسم عبادی، بلکه به‌عنوان فرصتی برای تجدید روح و بازسازی ارتباط با خداوند و جامعه خود می‌بینند.

 رمضان برای آنها به یک پیمان معنوی تبدیل می‌شود که در آن، انسان‌ها نه تنها با روزه گرفتن جسم خود را از طعام و نوشیدنی پاک می‌کنند، بلکه با آداب خاصی دل و جان خود را از غبار گناه و شک به خداوند می‌زدایند. در این ماه، هر گوشه‌ای از مازندران با آداب و رسوم خاص خود رنگ و بوی معنوی می‌گیرد.

خانه‌تکانی برای روح و جسم

مازندرانی‌ها همان طور که قبل از ورود به ماه رمضان، خانه‌ها و مساجد خود را تمیز می‌کردند، خانه دلشان را نیز با برگزاری آیین‌هایی مانند «شَطون کتوک» پاک می‌کردند. این رسم در روزهای پایانی ماه شعبان اجرا می‌شد، جایی که اعضای خانواده، به‌ویژه پدران و مادران، از ایوان خانه چند قطعه کلوخ به اطراف پرت می‌کردند و با گفتن جمله «شطون گُم بووه» یعنی «شیطان گم شود»، از شر وسوسه‌های شیطانی دوری می‌جستند. این آیین، همیشه نماد مبارزه انسان با هوای نفس بوده است. در واقع، مردم می‌خواستند با این کار، گناهان و امیال نفسانی‌شان را بشکنند و خود را برای عبادت در این ماه شریف آماده کنند.

روزه‌سَری؛ هدیه‌ای از دل مهربانی

یکی از آداب جالب و ویژه مازندران، رسم «روزه‌سَری» است. در این روزها، خانواده‌ها به کودکانی که برای اولین بار روزه می‌گیرند هدیه می‌دهند. این هدایا بسته به وضعیت مالی خانواده‌ها متفاوت است؛ از بره و گوسفند گرفته تا قطعه‌زمین‌هایی که به نام کودک زده می‌شود. این هدایا نه‌تنها نماد محبت و احترام به کودکانی است که وارد دنیای روزه‌داری می‌شوند، بلکه به نوعی یادآور مسئولیت‌هایی است که در پی روزه‌داری قرار می‌گیرد.

در گذشته، خانواده‌های کشاورز قطعه‌زمینی به نام فرزند خود می‌زدند تا وقتی بزرگ شد، مالک آن شود. این رسم با هدیه‌های معنوی مانند طلاجات یا چادر نماز برای دختران نیز همراه بود.

این سنت‌ها، به‌ویژه در جوامع سنتی‌تر مازندران، هنوز هم با شور و اشتیاق برگزار می‌شود و یادآوری از ارزشی است که برای کودکان روزه اولی قائل می‌شوند.

سحری‌خوانی؛ نوای بیدار باش برای سحر و نماز صبح

در شب‌های رمضان، در برخی از روستاهای مازندران سنت «سحری‌خوانی» هنوز هم اجرا می‌شود. مردان و زنان روستا پیش از اذان صبح با در دست داشتن چراغ، طبل و نواختن آن، دیگران را برای خوردن سحری و اقامه نماز صبح بیدار می‌کردند. در این میان، فردی متدین که به گردن خود «چَلَک»(حلب) آویخته بود، در کوچه‌های روستا می‌چرخید و با کوبیدن بر آن، مردم را از خواب بیدار می‌کرد. این سنت همیشه نشانه‌ای از پیوند معنوی و همبستگی مردم با یکدیگر بوده است. در حقیقت، مردم با این کار، نه‌تنها به وظیفه دینی خود عمل می‌کردند، بلکه نشان می‌دادند که در کنار هم و به‌عنوان یک جامعه، در بهره‌برداری از برکات این ماه شریک هستند.

با اینکه امروزه این سنت‌ها کمتر به چشم می‌خورد، اما در برخی از مناطق مازندران هنوز هم می‌توان شاهد چنین آدابی بود. این آداب، نماد یک جامعه دینی و باصفا بوده که با صدای سحرخوانی و دقت در انجام عبادات، به دنبال جلب رضایت خداوند هستند.

شِستِک؛ نمک‌گیر شدن و قدرشناسی در ماه رمضان

در روزهای پایانی ماه رمضان، مردم مازندران سنت دیگری به نام «شِستِک» دارند. در این سنت، افراد مقداری نمک میان انگشت شست و سبابه خود می‌گذارند و با این عمل از خداوند می‌خواهند که اگر خطایی از آن‌ها در این ماه سر زده، آن ها را ببخشد. این آیین نماد شکرگزاری و فروتنی در برابر خداوند بوده و نمک‌گیر شدن از لطف و برکات الهی، معنایی عمیق دارد که فراتر از یک سنت است. این رسم به انسان یادآوری می‌کند که هر نعمت و برکتی که در زندگی داریم، از خداوند است و ما باید شکرگزار آن باشیم.

آداب رمضان در مازندران؛ تلاقی فرهنگ و دین

آداب رمضان در مازندران نه‌تنها نمایانگر احترام به این ماه پربرکت، بلکه گویای هویت فرهنگی مردم این دیار است. برای مردم مازندران، این سنت‌ها بخشی از زندگی روزمره و اعتقادات آن‌ها است. علی‌رغم اینکه امروزه بسیاری از این آداب به دلیل پیشرفت تکنولوژی و تغییرات اجتماعی کمرنگ شده‌اند، همچنان برخی از این سنت‌ها در مناطق روستایی زنده مانده است.

این آداب همیشه برای مازندرانی ها اهمیت ویژه‌ای داشته‌اند. از سحری‌خوانی‌ها تا شِستِک‌ها و روزه‌سَری‌ها، هر کدام در خود پیامی از احترام به ماه رمضان و ارزش‌های معنوی آن دارند. این آداب نه‌فقط به جنبه‌های عبادی مربوط هستند، بلکه نمایانگر همبستگی اجتماعی و اهمیت نسل‌ها در حفظ و انتقال فرهنگ و سنت‌های گذشتگان به نسل جدید هستند.

امروزه شاید این آداب در بسیاری از خانواده‌ها کمرنگ شده باشد، اما هنوز هم در برخی از روستاهای مازندران می‌توان آثار این سنت‌ها را مشاهده کرد. احیای این آداب و ترویج آن‌ها در بین نسل جدید می‌تواند به حفظ هویت فرهنگی و مذهبی مازندران کمک کند. این‌که نسل امروز بتواند با این سنت‌ها آشنا شود و آن‌ها را در زندگی روزمره خود به کار گیرد، می‌تواند موجب تداوم این سنت‌ها در آینده شود.

آداب و رسوم رمضان در مازندران، نه‌فقط به ماه مبارک رمضان محدود می‌شود، بلکه بخشی از فرهنگ و هویت این منطقه است که باید آن‌ها را حفظ کرد. این سنت‌ها، همزمان با جنبه‌های دینی، پیوندهای اجتماعی و فرهنگی را هم تقویت می‌کنند. نسل جوان باید درک کند که این آداب فقط یک سری سنت‌های قدیمی نیستند، بلکه بخشی از میراث فرهنگی مازندران هستند که می‌توانند در دنیای امروزی نیز جایگاه ویژه‌ای داشته باشند.

انتهای پیام