به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران ، تازه‌ترین آمارهای مرکز آمار ایران از وضعیت قیمت‌ها در شهریورماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد تورم نقطه‌به‌نقطه گروه پوشاک و کفش به ۹۶.۹ درصد رسیده است؛ رقمی که از افزایش نزدیک به دوبرابری قیمت‌ها در مقایسه با شهریور سال گذشته حکایت دارد. همچنین تورم ماهانه این گروه ۶.۳ درصد و تورم سالانه آن ۶۶.۸ درصد ثبت شده است.
افزایش قیمت پوشاک در شرایطی اتفاق افتاده که تولیدکنندگان داخلی با مجموعه‌ای از مشکلات، از رشد نرخ ارز و افزایش هزینه مواد اولیه گرفته تا دشواری‌های واردات، حمل‌ونقل، تأمین ارز و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان مواجه هستند. در این میان، آسیب به بخشی از ظرفیت تولید مواد اولیه در داخل کشور نیز به نگرانی‌ها درباره آینده صنعت نساجی و پوشاک افزوده است.
با وجود این فشارها، فعالان صنعت پوشاک همچنان از وجود تقاضا در بازار سخن می‌گویند؛ تقاضایی که به دلیل محدودیت توان مالی خانوارها و افزایش هزینه‌های زندگی، با نگرانی‌هایی درباره تداوم خرید مصرف‌کنندگان همراه شده است. از سوی دیگر، تأمین مواد اولیه و نحوه مواجهه سیاست‌گذاران با شرایط اقتصادی کنونی، از مهم‌ترین موضوعاتی است که آینده تولید پوشاک را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
مجید نامی، مشاور عالی اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران، به بررسی دلایل افزایش قیمت پوشاک، وضعیت تأمین مواد اولیه، محدودیت‌های وارداتی، فشارهای واردشده بر تولیدکنندگان در نیمه نخست سال و چشم‌انداز بازار در شش‌ماهه دوم سال پرداخته است.
مشروح گفت‌وگوی اقتصادنیوز با مجید نامی، مشاور عالی اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک ایران، را بخوانید.
****
*آقای نامی! بر اساس آمار مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌به‌نقطه پوشاک و کفش در شهریورماه به حدود ۹۷ درصد رسیده است. در شرایطی که بازار پوشاک با محدودیت‌های وارداتی و مشکلات اقتصادی مواجه است و بخشی از تولیدکنندگان داخلی نیز به دلایلی از جمله جنگ، افزایش نرخ ارز و فشارهای اقتصادی نتوانسته‌اند فعالیت تولیدی خود را مانند گذشته ادامه دهند، از نگاه شما مهم‌ترین مشکلات کنونی بازار پوشاک، به‌ویژه برای تولیدکنندگان داخلی، چیست؟
یکی از مسائل اصلی که در صنعت پوشاک با آن مواجه هستیم، بحث تأمین مواد اولیه است. در این زمینه مشکلات بسیار زیادی داریم؛ زیرا چند اتفاق مهم رخ داده که شرایط تأمین مواد اولیه را با دشواری مواجه کرده است.
یکی از این مسائل، افزایش شدید نرخ دلار است. اگر بخواهیم درباره شهریورماه سال گذشته صحبت کنیم، نرخ دلار در آن زمان حدود ۱۰۰ هزار تومان بود، اما امروز که در حال گفت‌وگو هستیم، نرخ دلار به ۲۷۰ هزار تومان رسیده است.
البته اینکه بازار چگونه قیمت‌ها را محاسبه می‌کند، با توجه به انتظارات تورمی موجود، موضوع دیگری است. ممکن است نرخ دلار امروز ۲۷۰ هزار تومان باشد، اما به دلیل انتظارات تورمی که وجود دارد و چندان هم بی‌ارتباط با شرایط اقتصادی نیست، بازار محاسبات متفاوتی در این زمینه انجام دهد.
موضوع دیگر به مواد اولیه مورد استفاده در صنعت پوشاک مربوط می‌شود. بخش عمده‌ای از مواد اولیه مصرفی ما پلی‌استر است. پلی‌استر از جمله موادی بوده که همواره در تولید آن در داخل کشور مزیت نسبی داشته‌ایم؛ زیرا صنعت پتروشیمی در کشور وجود دارد و مواد مورد نیاز این بخش از ابتدای زنجیره در داخل تولید می‌شده است.
اما تولید این مواد در دوره جنگ آسیب دیده و می‌توان گفت بخش عمده‌ای از ظرفیت تولید آن از مدار خارج شده است. در نتیجه، اکنون به واردات نیاز پیدا کرده‌ایم؛ یعنی حتی برای تأمین موادی که پیش از این در داخل کشور تولید می‌کردیم نیز به واردات وابسته شده‌ایم.
فارغ از اینکه قیمت تمام‌شده این مواد چقدر خواهد بود، این وضعیت نیاز ارزی جدیدی برای کشور ایجاد کرده است. همین نیاز ارزی و محاسبه قیمت مواد اولیه بر اساس نرخ ارز، چالش دیگری است که باعث افزایش قیمت‌ها شده است.
علاوه بر این مسائل، از آنجا که این مواد از کشورهای دیگر حمل می‌شوند، مشکلات حمل‌ونقل نیز به دشواری‌های موجود اضافه شده است. بخش عمده پلی‌استر وارداتی، برای مثال، از چین تأمین می‌شود و به دلیل مشکلاتی که در خلیج فارس داریم، حمل‌ونقل این مواد نیز با مشکل مواجه شده است.
در نتیجه، هم در بازار کمبود به وجود آمده و هم تقاضا برای این مواد وجود دارد. از طرف دیگر، تولید داخلی را نیز مانند گذشته در اختیار نداریم. مجموعه این عوامل باعث شده قیمت بخشی از مواد اولیه که پیش‌تر در داخل کشور تولید می‌کردیم، با افزایش شدیدی مواجه شود و این موضوع به تورم در صنعت پوشاک دامن بزند.
پلی‌استر و پنبه؛ دو ماده اولیه اصلی پوشاک که عمدتاً وارداتی شده‌اند
*با توجه به آسیب‌دیدن ظرفیت تولید داخلی پلی‌استر و افزایش وابستگی به واردات، وضعیت تأمین سایر مواد اولیه صنعت پوشاک، از جمله پنبه، چگونه است و تولیدکنندگان در این بخش با چه مشکلاتی مواجه هستند؟
مواد اولیه اصلی که در صنعت پوشاک استفاده می‌کنیم، پنبه و پلی‌استر هستند و این مواد بخش عمده نیاز تولیدکنندگان را تشکیل می‌دهند. در حال حاضر، عمده این مواد وارداتی شده‌اند.البته در مورد پنبه، بخش کوچکی از نیاز کشور، یعنی چند درصد، در داخل تولید می‌شود، اما بخش عمده پنبه مصرفی نیز وارداتی است.
در زمینه پلی‌استر، همان‌طور که اشاره کردم، علاوه بر مسئله واردات، مشکلات حمل‌ونقل هم وجود دارد. البته این مشکلات درباره پنبه نیز مطرح است.
پنبه مورد نیاز ما عمدتاً از تاجیکستان وارد می‌شود و همواره از طریق مرزهای زمینی شمال کشور به دست تولیدکنندگان می‌رسیده است. با این حال، مسیر طولانی حمل‌ونقل، مشکلات ترخیص کالا و مسائل مربوط به حمل‌ونقل و تحریم‌ها، تأمین پنبه را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
این موضوع یکی از بزرگ‌ترین مشکلاتی است که در حال حاضر با آن مواجه هستیم. بنابراین، درباره مواد اولیه اصلی صنعت پوشاک، از یک طرف با کمبود مواجهیم و از طرف دیگر، به دلیل وارداتی‌بودن بخش عمده این مواد و افزایش نرخ ارز، افزایش قیمت و تورم را تجربه می‌کنیم.
علاوه بر این مسائل، تورم مربوط به حقوق و دستمزدها و سایر هزینه‌های سربار تولید نیز وجود دارد که امسال افزایش آن بیش از سال‌های گذشته بوده است. این هزینه‌ها نیز به سایر عوامل افزایش قیمت اضافه می‌شوند.
بنابراین، اگر امروز شاهد افزایش قیمت پوشاک هستیم، این مسئله مانند افزایش قیمتی است که در سایر کالاهای کشور نیز اتفاق افتاده است. مجموعه این عوامل باعث شده قیمت تمام‌شده تولید در صنعت پوشاک افزایش پیدا کند.
واردات پوشاک هیچ‌گاه متوقف نشده است؛ حتی در دوره ممنوعیت قانونی
*در کنار افزایش هزینه‌های تولید، موضوع محدودیت واردات پوشاک نیز مطرح است. در گذشته انواع مختلفی از پوشاک خارجی در بازار ایران وجود داشت، اما اکنون واردات رسمی این محصولات ممنوع است. این محدودیت‌ها تا چه اندازه فضای بازار را نسبت به گذشته بسته‌تر کرده و چه تأثیری بر رقابت تولیدکنندگان داخلی با محصولات خارجی داشته است؟
واردات پوشاک از نظر قانونی ممنوع است، اما واقعیت این است که در هیچ زمانی واردات پوشاک به‌صورت قاچاق، غیرقانونی یا از طریق برخی رویه‌های قانونی متوقف نشده است.
ما یک‌سری رویه‌های وارداتی داریم که از جمله آنها می‌توان به مناطق آزاد، کولبری و موارد مختلف دیگر اشاره کرد. بعضی از این رویه‌ها نیز به‌خودی‌خود قانونی هستند.
بنابراین، واردات پوشاک همواره وجود داشته و نمی‌توانیم بگوییم در مقطعی به‌طور کامل متوقف شده است. برای مثال، وقتی درباره صنعتی مانند خودرو یا حتی تلفن همراه صحبت می‌کنیم، با کالاهایی مواجه هستیم که واردات آنها تا حد بسیار زیادی قابل کنترل است و امکان واردات غیرقانونی آنها به آن شکل وجود ندارد.
اما زمانی که درباره پوشاک صحبت می‌کنیم، با کالایی مواجه هستیم که به‌راحتی وارد کشور می‌شود. بنابراین، رقیب خارجی همواره در بازار حضور داشته است.
واردات پوشاک حتی در دوران جنگ نیز وجود داشته است. در آن مقطع، تنگه هرمز باز بود و از دبی نیز به‌راحتی کالا ارسال می‌شد. به همین دلیل، واردات از آن مسیر آسان‌تر بود.
اکنون مدتی است که ممکن است واردات تا اندازه‌ای دشوارتر شده باشد، اما همچنان از مسیرهای زمینی، از جمله ترکیه و سایر مناطق، این کار انجام می‌شود.
کاهش قدرت خرید مردم؛ تهدیدی برای بازار پوشاک در نیمه دوم سال
*تولیدکنندگان پوشاک در شش‌ماهه نخست سال تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل، از جمله افزایش هزینه مواد اولیه، رشد نرخ ارز، مشکلات حمل‌ونقل و فشارهای اقتصادی قرار داشته‌اند. به نظر شما این فشارها در نیمه دوم سال نیز ادامه خواهد داشت یا می‌توان انتظار بهبود شرایط را داشت؟ همچنین آیا آمار مشخصی از وضعیت تولید و فروش در این صنعت وجود دارد؟
آمار و ارقام چندان زیادی در این زمینه وجود ندارد، اما درباره فشارهایی که بر صنعت وارد می‌شود، باید به چند موضوع توجه کنیم.
در حال حاضر، با وجود مسائل و مشکلات مختلف، اگر وضعیت بازار را بررسی کنیم، می‌بینیم که تقاضا همچنان وجود دارد. این تقاضا باید به شکلی پاسخ داده شود.در کنار این موضوع، باید مسئله قیمت تمام‌شده کالا و قدرت خرید مردم را نیز در نظر بگیریم.
در بخش نیازهای اساسی مردم، مانند خوراک و مسکن، میزان تورم بسیار زیاد بوده است. از طرف دیگر، با توجه به اینکه تورم عمومی و متوسط تورم در شش‌ماهه نخست سال نیز بسیار بالا بوده و حقوق و درآمد مردم متناسب با آن افزایش پیدا نکرده است، قدرت خرید خانوارها کاهش یافته است.
بنابراین، اگرچه همچنان در بازار تقاضا وجود دارد، اما نگرانی و تهدیدی جدی نیز مطرح است.
با توجه به سطح درآمد مردم، انتظارات تورمی موجود و همچنین شرایط عدم قطعیت و عدم اطمینانی که در سطح جامعه و کل اقتصاد وجود دارد، این عوامل ممکن است به تنش‌های موجود دامن بزنند و وضعیت دشوار بازار و مشکلاتی را که تاکنون وجود داشته است، تشدید کنند.
در عین حال، باید به این نکته هم توجه کنیم که بسیاری از برندهای پوشاک در فروردین و اردیبهشت‌ماه وضعیت فروش خوبی داشته‌اند.
در حال حاضر نیز بسیاری از بخش‌های مختلف صنعت نساجی ایران وضعیت بسیار مناسبی دارند؛ به این معنا که اگر مشکل تأمین مواد اولیه آنها برطرف شود، با چالش خاص و جدی دیگری مواجه نخواهند بود.اما مسئله مهم این است که افزایش قیمت‌ها تا چه اندازه بازار مصرف را تحت تأثیر قرار خواهد داد. اگر بازار مصرف با چالش اصلی مواجه شود، مشکل جدی صنعت در آن نقطه بیشتر خود را نشان خواهد داد.
سهم ۶۰ تا ۷۰ درصدی تولید داخل از بازار پوشاک ایران
*با توجه به کاهش قدرت خرید خانوارها، آیا می‌توان گفت مهم‌ترین نگرانی تولیدکنندگان در نیمه دوم سال، کاهش تقاضای مؤثر و توان خرید مصرف‌کنندگان است؟ این وضعیت چه تأثیری بر سهم تولیدکنندگان داخلی از بازار خواهد داشت؟
تقاضا به دلیل کاهش قدرت خرید مردم تحت تأثیر قرار گرفته و کاهش یافته است، اما موضوع این است که تولید داخل همواره توانسته حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد بازار مصرف داخلی را پوشش دهد و همچنان نیز این توانایی را دارد. بنابراین، تقاضا برای تولیدات داخلی وجود دارد.
از طرف دیگر، ممکن است واردات به دلیل مشکلات حمل‌ونقل و مسائل مختلف تا اندازه‌ای کاهش پیدا کند. البته در چند سال اخیر، به دلیل افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید مردم، واردات کالاهای استوک بسیار زیاد شده است. قیمت کالاهای استوک نیز بسیار پایین‌تر از قیمت واقعی آنهاست.
اما در مجموع، نکته‌ای که می‌خواهم مطرح کنم این است که با توجه به سهمی که تولیدات داخلی در پوشش بازار مصرف دارند، تقاضا برای این محصولات از ابتدای سال وجود داشته است.
اگر بتوانیم قیمت مواد اولیه را کنترل کنیم و مواد اولیه را با قیمت مناسب در اختیار تولیدکنندگان قرار دهیم، می‌توانیم انتظار داشته باشیم که تولیدکنندگان داخلی سهم بازار خود را افزایش دهند. در چنین شرایطی، تولیدکنندگان می‌توانند با مشکلات و چالش‌های کمتری مواجه شوند و فشارهای موجود بر فعالیت آنها کاهش پیدا کند.
بنابراین، با وجود کاهش قدرت خرید مردم و دشواری‌هایی که در بازار وجود دارد، همچنان ظرفیت و تقاضا برای محصولات تولید داخل وجود دارد و مسئله اصلی این است که بتوانیم شرایط تأمین مواد اولیه را برای تولیدکنندگان بهبود دهیم.
راهکار عبور از بحران مواد اولیه چیست؟
*با توجه به اینکه تأمین مواد اولیه با قیمت مناسب را یکی از مهم‌ترین شروط بهبود وضعیت تولیدکنندگان و حفظ سهم آنها از بازار می‌دانید، چه راهکاری برای تسهیل واردات و تأمین مواد اولیه صنعت پوشاک پیشنهاد می‌کنید؟
وقتی ارز وجود ندارد و نرخ ارز را بالا می‌برند، وقتی پایه محاسباتی نرخ ارز در گمرکات را افزایش می‌دهند و وقتی با مجموعه‌ای از مشکلات متعدد مواجه هستیم، برخی از این مسائل دیگر راهکار صرفاً اقتصادی ندارند و باید به شکل دیگری حل شوند.
مسئله این است که پیش از این ممکن بود تصور کنیم تغییرات نرخ ارز در بعضی از موارد تأثیر کمتری بر هزینه تأمین مواد اولیه شرکت‌ها دارد، اما اکنون این تأثیر بسیار بیشتر شده است.
تأکید می‌کنم که اثر تغییرات نرخ ارز بر تأمین مواد اولیه در شرایط کنونی بسیار بیشتر از گذشته است؛ زیرا بخش‌های مختلفی که پیش از این در آنها مزیت داشتیم نیز به‌شدت به نرخ ارز وابسته شده‌اند.
بنابراین، وابستگی بخش‌های مختلف تولید به نرخ ارز افزایش پیدا کرده و همین مسئله فشار بیشتری بر تولیدکنندگان وارد می‌کند. من فکر می‌کنم بخش‌های مختلف اقتصادی و حاکمیتی، چه در حوزه صنعت و چه در سایر بخش‌ها، گویی متوجه نیستند که ما در شرایط جنگی قرار داریم.
شرایط جنگی باید اقتضائات خاص خود را داشته باشد، اما دولت هیچ برنامه‌ای برای عبور از شرایط اقتصادی موجود ندارد. هیچ برنامه مشخصی در این زمینه وجود ندارد.
به نظر من، دولت هیچ‌وقت برنامه مشخصی در این زمینه نداشته و اکنون نیز اساساً چنین برنامه‌ای دیده نمی‌شود.با همان فرمان قبلی در حال حرکت هستند و این موضوع واقعاً تعجب‌آور است.
چه جنگ اتفاق افتاده باشد و چه اتفاق نیفتاده باشد، گویی تفاوتی در نحوه سیاست‌گذاری ایجاد نشده است. همچنان با همان رویکرد قبلی، نرخ ارز افزایش پیدا می‌کند و تخصیص ارز نیز به همان شیوه گذشته و حتی بدتر انجام می‌شود.در زمینه تسهیل واردات مواد اولیه نیز شرایط به همین شکل است و حتی وضعیت بدتر شده است.
در شرایطی که باید به هر ترتیب ممکن، واردات مواد اولیه را آسان کنند و شرایط تأمین آن را برای تولیدکنندگان تسهیل کنند، چنین اتفاقی رخ نمی‌دهد.من واقعاً نمی‌دانم چرا هیچ برنامه‌ای در این زمینه وجود ندارد.
در واقع، در شرایطی که تأمین مواد اولیه باید تسهیل شود، نه‌تنها اقدام مؤثری برای آسان‌کردن آن مشاهده نمی‌شود، بلکه دشواری‌های بیشتری نیز در این مسیر ایجاد شده است.