به گزارش اقتصادنیوز، براساس تصمیم آموزشوپرورش برای ممنوعیت دریافت شهریه در مدارس هیئتامنایی، قرار است خانوادهها دیگر مبلغی با عنوان «شهریه» برای تحصیل در این مدارس پرداخت نکنند، اما مسئله اصلی از همینجا شروع میشود: «مدرسه برای حفظ کیفیت آموزشی فقط به کلاس درس و معلم رسمی نیاز ندارد.»
در سالهای اخیر، افزایش هزینههای آموزش باعث شده انتخاب خانوادهها میان مدارس دولتی، مدارس غیردولتی و حتی کلاسهای آموزشی خارج از مدرسه، بیش از گذشته به یک تصمیم اقتصادی تبدیل شود. افزایش هزینه نیروی انسانی، تجهیزات آموزشی، خدمات مشاورهای و برنامههای مکمل باعث شده آموزش باکیفیت برای خانوادهها هزینه بیشتری داشته باشد؛ چه این هزینه در قالب شهریه مدرسه پرداخت شود و چه به شکل هزینههای جداگانه مانند کلاس تقویتی، آموزش زبان، آزمونهای آزمایشی و مشاوره تحصیلی.
با وجود این، رفتن به مدرسه دولتی لزوماً به معنای حذف هزینههای آموزشی نیست. بسیاری از خانوادهها حتی زمانی که فرزندشان در مدرسه دولتی تحصیل میکند، برای جبران ضعفهای آموزشی یا تقویت عملکرد تحصیلی، ناچار به استفاده از خدمات بیرون از مدرسه میشوند. کلاسهای تقویتی ریاضی و زبان، دورههای آمادگی آزمون، کلاسهای کنکور و مشاوره تحصیلی از جمله هزینههایی هستند که در سالهای اخیر سهم بیشتری از سبد هزینه آموزشی خانوادهها را به خود اختصاص دادهاند.
بر اساس گزارشهای مرکز آمار ایران، گروه «آموزش» در سالهای اخیر یکی از بخشهایی بوده که با افزایش هزینه مواجه شده است. بررسی هزینههای رایج خدمات آموزشی در بازار نیز نشان میدهد یک بسته حداقلی از آموزشهای مکمل برای یک دانشآموز، شامل چند دوره کلاس تقویتی، آزمونهای آزمایشی و تعداد محدودی جلسه مشاوره تحصیلی، میتواند سالانه حدود ۳ تا ۱۰ میلیون تومان هزینه داشته باشد.
در مقابل، خانوادههایی که علاوه بر این خدمات، از کلاس زبان، کلاسهای تخصصی دروس اصلی، مشاوره مستمر یا برنامههای آمادگی آزمون استفاده میکنند، ممکن است سالانه بین ۱۵ تا ۵۰ میلیون تومان و حتی بیشتر برای آموزشهای خارج از مدرسه هزینه کنند.
به عنوان نمونه، هزینه کلاسهای تقویتی خصوصی و نیمهخصوصی در سالهای اخیر بسته به مقطع، درس و سابقه مدرس متفاوت بوده و در بسیاری از موارد هزینه هر جلسه از چند صد هزار تومان تا بیش از یک میلیون تومان متغیر است. بنابراین حتی اگر دانشآموز در مدرسهای با شهریه پایین یا بدون شهریه تحصیل کند، خانواده برای تأمین بخشی از نیازهای آموزشی او ممکن است با هزینههای جداگانهای روبهرو شود.
به همین دلیل، تفاوت اصلی میان مدلهای مختلف مدرسه فقط در میزان شهریه رسمی نیست؛ بلکه در این است که چه میزان از خدمات آموزشی در داخل مدرسه ارائه میشود و چه مقدار از آن باید توسط خانوادهها در بیرون از مدرسه تأمین شود. مدرسهای که خدماتی مانند مشاور ثابت، کلاس رفع اشکال، دبیر مکمل، آزمونهای تحلیلی و برنامههای تقویتی ارائه میدهد، بخشی از هزینه آموزش را در ساختار خود جذب کرده است؛ در حالی که در مدارس کمهزینهتر، این هزینهها ممکن است به شکل جداگانه و مستقیم به خانواده منتقل شود.
در نتیجه، حتی در شرایطی که خانوادهها برای کاهش هزینهها به سمت مدارس دولتی میروند، هزینه آموزش لزوماً از بین نمیرود؛ بلکه در بسیاری از موارد از «شهریه مدرسه» به «هزینههای مکمل آموزشی» منتقل میشود.
کلاس تقویتی؛ اولین جایی که هزینه آموزش خودش را نشان میدهد
یکی از مهمترین بخشهایی که در بحث حذف شهریه باید بررسی شود، کلاسهای تقویتی است.در بسیاری از مدارس، کلاس تقویتی برای دانشآموزانی برگزار میشود که در بعضی دروس نیاز به تمرین بیشتر دارند. این کلاسها معمولاً توسط معلم همان مدرسه یا دبیر خارج از مدرسه برگزار میشود.
بررسی قیمت کلاسهای خصوصی و نیمهخصوصی در بازار آموزش ۱۴۰۴ نشان میدهد هزینه هر جلسه تدریس خصوصی بسته به مقطع، درس و سابقه مدرس معمولاً بین حدود ۴۰۰ هزار تومان تا بیش از یک میلیون تومان است. میانگین قابل استفاده برای محاسبه را میتوان حدود ۶۰۰ هزار تومان در نظر گرفت.
حالا اگر یک دانشآموز فقط برای دو درس اصلی، هفتهای یک جلسه کلاس تقویتی داشته باشد، هزینه ماهانه او حدود ۵ میلیون تومان میشود
در طول یک سال تحصیلی:
حدود ۸ ماه × ۵ میلیون تومان=نزدیک به ۴۰ میلیون تومان
یعنی حذف شهریه مدرسه الزاماً به معنای حذف هزینه آموزش برای خانواده نیست؛ ممکن است همان هزینه به شکل کلاس تقویتی دوباره ظاهر شود.
یکی از والدین دانشآموز پایه هشتم درباره تجربه خود میگوید:مدرسه گفت شهریه نداریم، اما برای کلاس رفع اشکال و آزمونها مبلغ جداگانه دریافت شد. روی کاغذ اختیاری بود، ولی وقتی دیدیم بیشتر بچهها شرکت میکنند، ما هم احساس کردیم اگر هزینه نکنیم بچه مان عقب می افتد.
مشاور تحصیلی؛ هزینهای که آرام و بیسروصدا وارد آموزش شده است
در مدارس قدیمی، مشاور بیشتر برای زمان کنکور یا مشکلات خاص تحصیلی استفاده میشد، اما امروز نقش مشاور گستردهتر شده است.
برنامهریزی درسی، تحلیل آزمونها، پیگیری افت تحصیلی، ارتباط با والدین و انتخاب مسیر آموزشی، بخشی از خدمات مشاورهای مدارس برخوردار است.
هزینه یک مشاور تماموقت برای یک مدرسه بسته به تعداد روز حضور و سابقه کاری میتواند ماهانه حدود ۱۵ تا 300 میلیون تومان باشد.
یعنی هزینه سالانه یک مشاور ثابت ممکن است به حدود ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان برسد.
در مدارس ضعیفتر، این بخش معمولاً اولین بخشی است که محدود میشود؛ در حالی که در مدارس سطح بالا،
تبدیل به یکی از ارکان اصلی خدمات آموزشی شده است.
زبان خارجی؛ هزینهای که از کلاس جانبی به مزیت رقابتی مدرسه تبدیل شده
در سالهای اخیر، آموزش زبان خارجی دیگر فقط یک فعالیت فوقبرنامه نیست. بسیاری از خانوادهها آن را بخشی از آموزش ضروری فرزندشان میدانند.
هزینه کلاسهای زبان گروهی در آموزشگاهها معمولاً برای هر جلسه حدود ۳۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان است.
یک دوره چهارماهه با دو جلسه در هفته:
۳۲ جلسه × میانگین ۴۵۰ هزار تومان
حدود ۱۴ میلیون تومان
برای یک دوره آموزشی هزینه ایجاد میکند.
مدارس برخوردار معمولاً این هزینه را داخل بسته خدمات خود ارائه میکنند، اما در مدارس دیگر خانواده باید جداگانه برای آن هزینه کند.
مدارس لاکچری چه خدماتی ارائه می دهند؟
تفاوت مدارس گرانقیمت فقط در ساختمان، دکور یا امکانات ظاهری نیست. بخش اصلی هزینه آنها مربوط به خدمات آموزشی گستردهتر است.
یک مدرسه سطح بالا معمولاً برای هر دانشآموز علاوه بر آموزش رسمی، یک بسته کامل ارائه میدهد:
مشاور دائمی، دبیرهای تخصصی، کلاس زبان، آزمونهای متعدد، آزمایشگاه، آموزش فناوری و برنامههای مهارتی.
در واقع خانواده در این مدارس فقط برای «حضور در کلاس» پول نمیدهد؛ برای مجموعهای از خدمات آموزشی پول پرداخت میکند.
نتیجه؛ مدرسه بدون شهریه میشود، اما آموزش بدون هزینه نیست
مسئله اصلی در حذف شهریه این نیست که آیا خانواده دیگر پولی پرداخت میکند یا نه. مسئله این است که هزینه حفظ کیفیت آموزشی به کجا منتقل میشود.
اگر دولت منابع کافی برای این خدمات اختصاص دهد، مدرسه میتواند بدون دریافت هزینه از خانواده کیفیت خود را حفظ کند.
اما اگر این منابع تأمین نشود، احتمالاً یکی از دو اتفاق رخ میدهد:یا خدمات آموزشی کاهش پیدا میکند، یا هزینه آنها با عنوانهای دیگری مانند کلاس تقویتی، مشاوره، آزمون و برنامههای مکمل دوباره وارد سبد خانوادهها میشود. به بیان ساده، شهریه میتواند حذف شود، اما هزینه آموزش حذفشدنی نیست.