موضوعی که در صورت تأیید مستقل، می‌تواند جنگ داخلی سودان را به بحرانی شیمیایی و انرژی تبدیل کند که ارتباط مستقیمی با امنیت دریای سرخ دارد.

این تحقیقات شامل طرح‌های بمب، ویدیوهای آزمایشی، تصاویر و دسترسی اطلاعاتی توسط عوامل مختلف انجام شده و  متخصصان نیز شواهدی از دستکاری دیجیتالی در فیلم‌های دریافتی  از این مستندات پیدا نکرده‌اند و مقام‌های اطلاعاتی، بازرسان سابق تسلیحات و کارشناسان حقوق بشر، این پرونده - وجود و استفاده از سلاح‌های شیمیایی - را معتبر ارزیابی کرده‌اند.

با این حال، این شواهد به‌تنهایی هویت افراد، مکان‌ها، تاریخ‌ها یا تمامی ادعاهای عملیاتی را اثبات نمی‌کند و همچنان به تأیید مستقل نیاز است، این درحالی است که  ارتش سودان همواره توسعه یا استفاده از سلاح‌های شیمیایی را رد کرده و خارطوم نیز تحریم‌های آمریکا به این دلیل را سیاسی می‌داند.

به گفته کارشناسان اهمیت این پرونده برای بازار انرژی به گزارش‌هایی درباره وقوع حمله‌ای مشکوک در نزدیکی پالایشگاه الجیلی، در شمال خارطوم، بازمی‌گردد. در جنگ سودان، زیرساخت‌های انرژی دیگر اهداف جانبی محسوب نمی‌شوند و پالایشگاه‌ها، انبارهای سوخت، خطوط لوله، شبکه‌های برق و تأسیسات بندری، نقشی اساسی در تحرک نظامی، درآمد دولت و کنترل سیاسی دارند.

این درحالی است که گزارش‌های منتشر شده از استفاده  گاز کلر برای پاکسازی نیروها از یک تأسیسات نفتی، می‌تواند سابقه‌ای خطرناک ایجاد کند؛ زیرا دارایی‌های حیاتی انرژی ممکن است بیش از گذشته به اهداف جنگی غیرمتعارف تبدیل شوند.

از سوی دیگر همزمان، گسترش استفاده از تسلیحات شیمیایی حاوی گاز کلر دست‌ساز می‌تواند حامیان و مخالفان خارجی سودان را نسبت به خطر تشدید درگیری‌ها هوشیارتر کند و ضرورت حفاظت هماهنگ از زیرساخت‌های انرژی و ثبات منطقه‌ای را افزایش دهد.

البته نباید فراموش کرد که جنگ سودان پیش از این نیز نشان داده  که پهپادهای پیشرفته قادرند بسیار فراتر از خطوط مقدم سنتی حمله کنند. سیستم‌های برق، تأسیسات سوخت و دیگر زیرساخت‌های غیرنظامی در کنار اهداف نظامی هدف قرار گرفته‌اند.

اکنون این نگرانی وجود دارد که ادعاهای مربوط به سلاح‌های شیمیایی، زمینه حملات بیشتر علیه پایگاه‌های هوایی، سایت‌های نظامی ـ صنعتی، مناطق ذخیره‌سازی و گره‌های لجستیکی در سراسر شرق سودان را فراهم کند.

بندر سودان؛ نقطه فشار امنیت انرژی

در این میان، بندر سودان به مهم‌ترین نقطه فشار برای امنیت انرژی تبدیل شده و این بندر، مرکز اصلی تجارت سودان، محل ورود سوخت وارداتی و کمک‌های بشردوستانه، مسیر خروج نفت خام سودان و سودان جنوبی و میزبان زیرساخت‌های مهم دریایی است.

بندر سودان همچنین برای تولید برق، حمل‌ونقل و بقای اقتصاد رسمی باقی‌مانده این کشور اهمیت حیاتی دارد.

حملات پهپادی در ماه مه 2025، انبارهای سوخت، ترمینال بندر جنوبی، زیرساخت‌های برق، فرودگاه و پایگاه دریایی فلامینگو را هدف قرار دادند. حملات آینده نیز برای ایجاد اختلال گسترده، لزوماً نیازی به تخریب کامل بندر ندارند.

آسیب به مخازن، تأسیسات پمپاژ، منابع تأمین برق، تجهیزات بارگیری یا جاده‌های دسترسی می‌تواند واردات سوخت را مختل کند، صادرات را به تأخیر بیندازد و کشتی‌های تجاری را در ساحل معطل کند.

سودان جنوبی در معرض خطر

سودان جنوبی بیش از دیگران در معرض پیامدهای این وضعیت قرار دارد. این کشور به‌عنوان یک تولیدکننده نفت محصور در خشکی، به خطوط لوله عبوری از سودان و زیرساخت‌های صادراتی بندر سودان وابسته است.

حملات قبلی علیه هگلیگ، الجبالین و تأسیسات مرتبط نشان داده  که تحولات میدان نبرد تا چه اندازه می‌تواند تولید و صادرات نفت را مختل کند. تعطیلی طولانی‌مدت یک خط لوله یا پایانه صادراتی، فراتر از کاهش چند صد هزار بشکه نفت در روز، پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای خواهد داشت.

درآمدهای نفتی بخش عمده‌ای از هزینه‌های دولت سودان جنوبی را تأمین می‌کنند و از دست رفتن این درآمدها می‌تواند توانایی دولت برای پرداخت حقوق کارکنان و نیروهای امنیتی، واردات غذا و سوخت و مدیریت تنش‌های سیاسی داخلی را کاهش دهد.

در نتیجه، بی‌ثباتی سودان می‌تواند بحران دیگری را در آن سوی مرز ایجاد کند و یک کشور تولیدکننده نفت دیگر را در معرض تجزیه اقتصادی و سیاسی قرار دهد.

وابستگی سودان به واردات سوخت

وضعیت انرژی داخلی سودان نیز شکننده است. ظرفیت پالایش این کشور پاسخگوی تقاضای ملی نیست و واردات گازوئیل و بنزین از طریق بندر سودان، ژنراتورها، حمل‌ونقل، پمپاژ آب، بیمارستان‌ها و فعالیت‌های کشاورزی را پشتیبانی می‌کند.

این درحالی است که درگیری‌ها در اطراف تنگه هرمز، هزینه و عدم اطمینان درباره تأمین سوخت از خلیج فارس را افزایش داده و حق بیمه ریسک جنگ در دریای سرخ نیز هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه را بالا برده است.

طبق گزارش‌ها، قیمت بنزین در بازار موازی اطراف خارطوم طی یک هفته در آوریل 2026 حدود 67 درصد افزایش یافته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد اختلال در منابع خارجی با چه سرعتی می‌تواند به اقتصاد سودان منتقل شود.

از سوی دیگر اتهامات مربوط به سلاح‌های شیمیایی نیز می‌تواند این فشارها را حتی بدون وقوع حملات جدید افزایش دهد. تحریم‌های بیشتر، بازرسی محموله‌ها و محدودیت‌های مرتبط با مواد شیمیایی دومنظوره ممکن است واردات قانونی کلر مورد استفاده در تصفیه آب، قطعات پالایشگاهی و تجهیزات صنعتی را پیچیده کند.

در چنین شرایطی، بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و کشتیرانی ممکن است برای جلوگیری از خطر نقض تحریم‌ها از فعالیت در این حوزه عقب‌نشینی کنند. این وضعیت می‌تواند کمبود سوخت، قطعی برق و مشکلات انسانی را تشدید کند، در حالی که تأثیر محدودی بر شبکه‌های تدارکاتی فعال از مسیرهای غیررسمی داشته باشد.

تهدید دریای سرخ فراتر از سودان

ادعاهای بیشتر درباره سلاح‌های شیمیایی می‌تواند با ایجاد اختلال در مسیرهای کشتیرانی و افزایش حق بیمه خطر جنگ در سراسر منطقه، ریسک‌های امنیت انرژی را در دریای سرخ تشدید کند.

ترافیک در باب‌المندب همچنان کاهش یافته، تهدیدها و حملات جابه‌جایی نفت عربستان از ینبع را مختل کرده و تولیدکنندگان خلیج فارس نیز به دلیل محدودیت شدید تنگه هرمز، بیش از گذشته به زیرساخت‌های دریای سرخ متکی شده‌اند.

در نتیجه، وابستگی عربستان سعودی به خط لوله شرق ـ غرب و تأسیسات صادراتی ینبع افزایش یافته است. با این حال، نفتکش‌های حامل نفت خام عربستان در پی تهدیدهای امنیتی جدید، مسیر خود را تغییر داده‌اند و به جای عبور از باب‌المندب، مسیرهای دیگری را انتخاب کرده‌اند.

اگر سواحل سودان به یک صحنه دائمی برای حملات پهپادی تبدیل شود، عربستان سعودی، مصر و نیروهای دریایی بین‌المللی با چالش فزاینده حفاظت از یک کریدور انرژی مواجه خواهند شد؛ کریدوری که از ینبع و بندر سودان، از طریق باب‌المندب، به سمت خلیج عدن امتداد دارد.

در همین حال، کانال سوئز و تنگه هرمز نیز در دو انتهای این سیستم گسترده‌تر همچنان در معرض خطر قرار دارند.

سودان به‌تنهایی توان تغییر ساختاری قیمت جهانی نفت را ندارد، زیرا حجم مستقیم نفت این کشور بسیار محدود است. ریسک اصلی قیمت از همبستگی میان بحران‌ها ناشی می‌شود.

اگر اختلال در سودان همزمان با محدود شدن جریان نفت از هرمز، حمله به صادرات عربستان، اختلال در اطراف سوئز یا آسیب به ینبع رخ دهد، بازارها ممکن است به این نتیجه برسند که مسیرهای جایگزین برای جبران اختلال هرمز نیز غیرقابل اعتماد شده‌اند.

سناریوهای پیش‌رو

محتمل‌ترین سناریو در سه ماه آینده، افزایش فشارهای دیپلماتیک، تحریم‌های بیشتر و درخواست مجدد برای دسترسی سازمان منع سلاح‌های شیمیایی خواهد بود، بدون آنکه مداخله نظامی مستقیم خارجی صورت گیرد.

در این سناریو، تأثیر فوری بر قیمت جهانی نفت همچنان محدود خواهد بود. اما سناریوی خطرناک‌تر، شامل حمله به انبارهای سوخت، پایانه‌های خطوط لوله، تأسیسات بندری یا پایگاه‌های هوایی بندر سودان است که گفته می‌شود با برنامه شیمیایی مرتبط هستند.

در چنین شرایطی، صادرات سودان جنوبی ممکن است متوقف شود، کمبود سوخت در سودان افزایش یابد و هزینه بیمه حمل‌ونقل در دریای سرخ بالا برود.

خطر اصلی، تشدید همزمان تنش‌ها در اطراف بندر سودان، ینبع، باب‌المندب و هرمز است. در این مرحله، بازار نفت دیگر بحران‌های ملی جداگانه را قیمت‌گذاری نخواهد کرد، بلکه نظامی‌شدن فزاینده شبکه انرژی دریایی متصل‌کننده خلیج فارس، دریای سرخ و کانال سوئز را در قیمت‌ها لحاظ خواهد کرد.

بندر سودان برای تبدیل شدن به یک هرمز دیگر نیازی به چنین جایگاهی ندارد؛ کافی است به حلقه‌ای غیرقابل اعتماد در کریدور انرژی‌ای تبدیل شود که هم‌اکنون نیز بیش از حد تحت فشار قرار دارد.