بهگزارش اقتصادنیوز، با وجود بنبست چهارساله در جبهه اوکراین، تلفات سنگین ارتش روسیه، افزایش حملات پهپادی کییف به زیرساختهای این کشور و نمایان شدن نشانههای نارضایتی داخلی، ولادیمیر پوتین همچنان بر ادامه جنگ اصرار دارد.
حال نگرانی غرب این است که رئیسجمهور روسیه برای خروج از این بنبست، به جای پذیرش یک توافق سیاسی، مسیر تشدید درگیری را انتخاب کند؛ اقدامی که میتواند جنگ را به قلمرو متحدان اوکراین نیز بکشاند.
نهنگهای قاتل کرملین!
اکونومیست نوشت: در روز 29 اوت، ولادیمیر پوتین هنگام دیدار با استادان و دانشجویان یک دانشگاه در مسکو گفت: « نهنگهای قاتل از خرسهای قطبی تغذیه میکنند».
او سپس گفت که کودکان باید این موضوع را بدانند تا بفهمند در چه جهانی زندگی میکنیم و چرا روسیه در حال انجام «عملیات نظامی ویژه» است؛ اصطلاحی که کرملین برای جنگ خود علیه اوکراین به کار میبرد.
این ادعا از نظر علمی درست نیست و مورد شناختهشدهای از شکار خرس قطبی توسط نهنگها وجود ندارد؛ با اینحال، تصویری روشن از نگاه «شکارچیمحور» پوتین به جهان ارائه میدهد؛ مسئلهای که نگرانی زیادی را در کشورهای عضو ناتو ایجاد کرده است.
اقتصادنیوز: اهمیت این همکاری تنها به تعداد نیروها و حجم تسلیحات محدود نمیشود. نیروهای کره شمالی در اوکراین با نوعی از جنگ مواجه شدهاند که امکان تجربه آن در داخل این کشور وجود نداشته است؛ جنگی متکی بر پهپادها، جنگ الکترونیک، حملات دقیق و سازگاری سریع تاکتیکی.
بنبست در خطوط مقدم
ارتش روسیه مدتهاست که در جبهههای اوکراین در وضعیت بنبست قرار دارد و هر ماه دهها هزار نظامی کشته یا بهشدت مجروح میشوند. جنگ به نبردی فرسایشی با پهپادها و موشکها تبدیل شده که اگرچه ویرانی گستردهای در اوکراین ایجاد کرده، به خود روسیه نیز آسیبهای قابل توجهی زده است. با این حال، هیچ نشانهای از عقبنشینی پوتین دیده نمیشود.
نگرانی اصلی این است که او برای خروج از چیزی که روسها آن را «توپیک»، به معنای بنبست یا راه بیخروج، مینامند، همان مسیری را انتخاب کند که در گذشته نیز در مقاطع بحرانی به کار گرفته است: یافتن راهی تازه برای تشدید درگیری.
افزایش نگرانیها در پی سفر رئیس سازمان سیا
نشانههای اضطراب در غرب روزبهروز بیشتر میشود. ۲۵ اوت، جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، در سفری غیرمنتظره راهی مسکو شد. درباره هدف این سفر روایتهای متفاوتی وجود دارد؛ برخی آن را تلاشی برای هشدار به پوتین درباره حمله احتمالی به کشورهای عضو ناتو میدانند و برخی معتقدند رتکلیف برای ارائه ارزیابی تیره از چشمانداز جنگ و ترغیب روسیه به مذاکره به مسکو رفته است.
اما سه روز بعد، فنلاند خواستار کمک هواپیماها و ناوهای سوئدی برای نظارت بر مرز خود با روسیه شد. آلمان نیز در حال آماده شدن برای آن است که رسماً روسیه را مسئول حمله پهپادی چهارم اوت به فرودگاه لایپزیگ معرفی کند و احتمالا تحریمهای بیشتری را علیه مسکو اعمال خواهد کرد.
رومانی نیز گفته است که در ۲۰ اوت یک پهپاد دریایی روسیه را که سکوی حفاری این کشور را در آبهایش هدف گرفته بود، منهدم کرده است. در اسلواکی نیز مقامها ۲۵ اوت یک اقدام آتشافروزی علیه کارخانهای در زمینه تولید پهپاد را خنثی کردند.
همزمان، پوتین سکوت طولانی خود درباره حملات موفقتر پهپادی اوکراین به پالایشگاههای نفت و مراکز لجستیکی روسیه، از جمله انبارهای متعلق به وایلدبریس، بزرگترین خردهفروشی اینترنتی این کشور را کنار گذاشته است.
او ۲۲ اوت در سخنانی اوکراین را به گشودن «جعبه پاندورا» متهم کرد و وعده داد حملات متقابل روسیه، حساسترین بخشهای اقتصاد اوکراین را هدف خواهد گرفت.
همان روز، پوتین هنگام سخنرانی برای حزب حاکم روسیه متحد، هرگونه تصور درباره پایان جنگ را رد کرد و گفت: «عملیات نظامی ویژه ادامه دارد. ما فقط به جلو حرکت خواهیم کرد.»
خبرها از تصمیم کرملین برای تشدید جنگ حکایت دارد
منابع نزدیک به کرملین میگویند که پوتین پس از چند هفته بررسی در تابستان، ظاهرا تصمیم به تشدید جنگ گرفته است. یکی از نزدیکان قدیمی او نیز معتقد است که رئیسجمهور روسیه ممکن است سفر رتکلیف را نشانه ضعف آمریکا تعبیر کرده باشد؛ درست همانطور که سفر بیل برنز، رئیس وقت سیا، در نوامبر ۲۰۲۱ به مسکو برای هشدار درباره حمله به اوکراین را نادیده گرفت. پوتین سه ماه بعد حمله خود را آغاز کرد.
مسئله اصلی بقای قدرت است
هیچکس نمیتواند با اطمینان بگوید در ذهن پوتین چه میگذرد، اما انگیزههای او برای ادامه جنگ، مانند تصمیم برای آغاز آن، تا حد زیادی ریشه داخلی دارد.
نویسنده مدعی شد: هدف اساسی پوتین همواره حفظ قدرت شخصی خود بوده است. از همین منظر، پایان جنگ بدون دستیابی به دستکم بخشی از اهداف اصلی میتواند برای او خطرناک باشد.
یکی از نگرانیهای جدی کرملین، از بین رفتن رضایت خاموش مردم از جنگ است. حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاهها و مراکز بزرگ اقتصادی، همراه با محدودیتهای اینترنتی که نهادهای امنیتی اعمال کردهاند، تصویری را که حکومت از عادی بودن زندگی در روسیه ارائه میداد، مخدوش کرده است.
زمان از دست رفته
مرکز مستقل نظرسنجی لوادا اعلام کرده است که ۵۷ درصد روسها وضعیت کشور را تنشآمیز میدانند. مردم از جنگ، تعداد کشتهها، بسیج نیرو، حملات پهپادی و مهمتر از همه فقدان چشمانداز روشن برای آینده ابراز نگرانی میکنند. اعتماد به تبلیغات تلویزیونی نیز در حال کاهش است و جوانان در شبکههای اجتماعی خواهان پایان جنگ شدهاند. در این میان محبوبیت پوتین نیز روند نزولی پیدا کرده است.
نارضایتی در میان نخبگان حتی شدیدتر است. به گفته یکی از افراد نزدیک به ساختار قدرت، مهمترین مسئله اقتصاد یا حتی ناکامی نظامی نیست، بلکه زمان از دسترفته است. نزدیک به پنج سال جنگ، فارغ از اینکه سرانجام چگونه پایان یابد، خود یک شکست به حساب میآید.
با این حال، مشکلات اقتصادی و سیاسی کنونی هنوز برای تهدید فوری قدرت پوتین کافی نیستند. او منابع مالی و دستگاه سرکوب لازم برای ادامه جنگ را در اختیار دارد. اما در نظام سیاسی روسیه، برداشت نخبگان و جامعه از قدرت رئیسجمهور اهمیت زیادی دارد؛ اگر تصویر شکستناپذیری کرملین ترک بردارد، هزینه سیاسی میتواند افزایش پیدا کند.
تحمل شکست برای مسکو دشوار است
پوتین ممکن است اهداف خود را با زبان ژئوپلیتیک توضیح دهد، اما رفتار او از منطق سیاسی ساختاری که بر آن حکومت میکند نیز تأثیر میگیرد: هرگز ضعف نشان نده.
روسیه ظرفیت بالایی برای تحمل خشونت دارد، اما شکست را به سختی میپذیرد. در چنین ساختاری، عقبنشینی بدون یک دستاورد ملموس میتواند بسیار خطرناک باشد. پوتین باور دارد که پایان جنگ بدون دستیابی به حداقل هدف، یعنی تصرف کامل منطقه دونباس در شرق اوکراین، میتواند او را از نظر سیاسی و حتی فیزیکی در معرض خطر قرار دهد.
یکی از افراد نزدیک به کرملین نقل کرده است که پوتین در مقطعی از جنگ به اطرافیانش گفته است: «آنها من را به دار خواهند آویخت.»
سناریو احتمالی چیست؟
هنوز روشن نیست که تشدید جنگ دقیقا چه شکلی پیدا خواهد کرد. یکی از محتملترین مسیرها افزایش عملیات جنگ ترکیبی و خرابکارانه علیه اوکراین و متحدان غربی آن است. روسیه میتواند مسیرهای انتقال سلاح از اروپا به اوکراین را هدف قرار دهد و حتی کارخانههای اروپایی تولیدکننده تجهیزات نظامی مورد استفاده کییف را تهدید کند.
با این حال، نهادهای اطلاعاتی غربی معتقدند پوتین احتمالا تمایلی به آغاز رویارویی مستقیم نظامی با ناتو ندارد؛ زیرا چنین اقدامی میتواند پیامدهایی بسیار خطرناک و غیرقابل کنترل ایجاد کند.
در داخل اوکراین، تشدید جنگ احتمالا بیشتر به معنای افزایش مقیاس اقداماتی خواهد بود که روسیه هماکنون درحال انجام آن است.
وزارت دفاع روسیه در ۳۰ اوت اعلام کرد که در حال آمادهسازی برای حملهای گسترده به زیرساختهای انرژی اوکراین است. کییف نیز از مدتها پیش انتظار چنین حملاتی را داشته و آنها را بخشی از تلاش روسیه برای شکستن مقاومت اوکراین در فصل زمستان میداند.
اعزام سربازان بیشتر در جبهه زمینی
منابع روسی میگویند که پوتین مصمم است تا در جبهه زمینی نیز ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار نیروی دیگر را وارد میدان جنگ کند و آنها را به خطوط مقدم بفرستد. او برای این کار نیازی به اعلام موج جدیدی از بسیج عمومی ندارد، زیرا فرمان بسیج قبلی همچنان برقرار است.
نیروهای جدید از طریق فشار دولتهای منطقهای برای جذب نیرو تأمین خواهند شد تا هرگونه نارضایتی احتمالی در همان سطح محلی باقی بماند. مقامهای روسیه اکنون در منطقه پنزا، در حدود ۷۵۰ کیلومتری جنوبشرقی مسکو، نظام جدید جذب نیرو را امتحان میکنند.
سرکوب داخلی برای نمایش اقتدار
همچنین ممکن است که کرملین سرکوب مخالفان داخلی را تشدید کند؛ نه به این دلیل که آنها تهدیدی واقعی برای قدرت او هستند، بلکه برای نشان دادن این که کنترل کامل اوضاع همچنان در دست حاکمیت است.
رنج جامعه حذف شدنی نیست
با اینحال، هیچیک از این اقدامات مشکلات اصلی روسیه را حل نمیکند. تشدید جنگ تنها میتواند رنج مردم را بیشتر کند، فشار اقتصادی را افزایش دهد و بیثباتی را در داخل روسیه و در محیط پیرامونی آن گسترش دهد. با این حال، تا زمانی که پوتین پایان جنگ را تهدیدی برای بقای سیاسی و شخصی خود بداند، عقبنشینی برای او ممکن است پرهزینهتر از ادامه جنگ باشد.