به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران، بهره‌وری نیروی کار یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سنجش کارایی اقتصادی کشورها محسوب می‌شود. این شاخص معمولا بر اساس میزان تولید ناخالص داخلی به‌ازای هر ساعت کار اندازه‌گیری می‌شود.

داده‌های اخیر OECD نشان می‌دهد تفاوت قابل توجهی میان اقتصادهای مبتنی بر بخش‌های سرمایه‌بر و صنایع دانش‌بنیان با کشورهایی وجود دارد که ساختار اقتصادی آن‌ها متکی بر خدمات با ارزش افزوده پایین یا بخش کشاورزی است. این تفاوت موجب شده برخی کشورها مانند ایرلند در رده‌های نخست قرار گیرند، در حالی که عملکرد واقعی آن‌ها ممکن است با ارقام ثبت‌شده تفاوت داشته باشد.

بهره‌وری بالای ایرلند با اتکا به شرکت‌های چندملیتی

داده‌های سال ۲۰۲۳ نشان می‌دهد ایرلند با ثبت ۱۵۱ دلار به‌ازای هر ساعت، اختلاف قابل‌توجهی با سایر اقتصادهای پیشرفته دارد و به‌طور محسوسی از میانگین OECD که حدود ۷۱ دلار است، فراتر رفته است.

با این حال کارشناسان تاکید می‌کنند بخش بزرگی از این بهره‌وری بالا به دلیل فعالیت شرکت‌های چندملیتی، به‌ویژه در حوزه‌های فناوری و داروسازی است که از ساختار مالیاتی این کشور برای انتقال سود استفاده می‌کنند. این موضوع باعث می‌شود تولید ناخالص داخلی نسبت به تولید واقعی داخلی بزرگ‌تر به‌نظر برسد.

برای درک بهتر این شکاف، استفاده از شاخص درآمد ملی ناخالص (GNI) کاهش ۳۱ درصدی بهره‌وری ایرلند را نشان می‌دهد و سطح واقعی آن را به حدود ۱۱۵ دلار در ساعت می‌رساند.

نقش ساختار اقتصادی در صدرنشینی نروژ و لوکزامبورگ

پس از ایرلند، نروژ و لوکزامبورگ با ثبت ۱۳۲ و ۱۲۵ دلار در ساعت در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

بهره‌وری نروژ تا حد زیادی تحت تاثیر بخش انرژی است که سهم قابل‌توجهی در تولید ارزش افزوده بالا دارد. لوکزامبورگ نیز به دلیل تمرکز گسترده فعالیت‌های مالی و جذب شرکت‌های بزرگ جهانی، از بهره‌وری بسیار بالایی برخوردار است. با این حال، مشابه ایرلند، استفاده از شاخص GNI تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. این موضوع به گونه‌ای است که بهره‌وری این کشور هنگام استفاده از GNI حدود ۵۴ درصد کاهش پیدا می‌کند.

این دو نمونه نشان می‌دهند بهره‌وری ظاهری در برخی اقتصادها می‌تواند تحت تاثیر ساختارهای مالیاتی و جابه‌جایی سود شرکت‌های چندملیتی قرار گیرد.

تفاوت ساختاری بهره‌وری میان اقتصادهای صنعتی و خدماتی

کشورهایی که بخش غالب اقتصاد آن‌ها شامل صنایع سرمایه‌بر، فناوری پیشرفته، مالی یا داروسازی است، معمولا ارزش اقتصادی بیشتری به‌ازای هر ساعت تولید می‌کنند. در مقابل، کشورهایی که سهم بیشتری از تولید آن‌ها وابسته به کشاورزی، گردشگری یا خدمات با ارزش افزوده پایین است، بهره‌وری کمتری ثبت می‌کنند.

این اختلاف ساختاری توضیح می‌دهد چرا کشورهایی مانند آمریکا با ۹۷ دلار و آلمان با ۸۸ دلار، همچنان بالاتر از میانگین OECD قرار دارند اما قادر به رقابت با اقتصادهای کوچک‌تر و فوق‌سرمایه‌بر نیستند.

تحلیل جایگاه آمریکا و نقش صنایع نوآورانه

آمریکا با تولید ۹۷ دلار در هر ساعت، عملکردی بهتر از میانگین OECD دارد. با این حال این کشور نسبت به کشورهای کوچک‌تر با صنایع متمرکز و سرمایه‌بر مانند ایرلند، نروژ و لوکزامبورگ در رتبه‌های پایین‌تری قرار می‌گیرد.

صنایع نوآورانه، فناوری پیشرفته و تولید صنعتی گسترده موجب شده آمریکا همچنان جایگاه خود را در میان اقتصادهای با بهره‌وری بالا حفظ کند. هرچند توزیع نامتوازن بخش‌های سنتی و خدمات کم‌بازده، میانگین کلی بهره‌وری را پایین نگه می‌دهد.

مقایسه بهره‌وری بر اساس تولید ناخالص داخلی به‌ازای هر ساعت کار نشان می‌دهد کشورهای کوچک و مبتنی بر بخش‌های سرمایه‌بر یا مالی در صدر این رتبه‌بندی قرار دارند. این جایگاه در برخی موارد تحت تاثیر انتقال سود شرکت‌های چندملیتی بزرگنمایی می‌شود. در مقابل، اقتصادهای بزرگ و چندبخشی مانند آمریکا و آلمان از بهره‌وری بالا برخوردارند، اما به دلیل تنوع ساختاری، فاصله‌ای با صدرنشینان این فهرست دارند.

به‌طور کلی، بهره‌وری نیروی کار در سال‌های پیش‌رو می‌تواند یکی از تعیین‌کننده‌ترین شاخص‌های رقابت‌پذیری کشورها در اقتصاد جهانی باقی بماند.