به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران،‌ مرتضی کاردر درباره کتاب‌های برگزیده کتاب سال جمهوری اسلامی ایران گفت: با وجود فرازوفرودها و نوسانات گوناگون در گذر زمان، جایزه کتاب سال همواره تلاش کرده است تا استانداردهای خود را حفظ کند و در میان نخبگان به‌عنوان یک جایزه معتبر باقی بماند. با این حال، گاهی به نظر می‌رسد که در برخی سال‌ها، سهل‌انگاری در انتخاب‌ها مشاهده می‌شود؛ امری که اگر به یک رویه تبدیل شود، ممکن است به تدریج از اعتبار این جایزه بکاهد.

وی افزود: در سال‌های اخیر، به ویژه در دوران مسئولیت جناب آقای سید عباس صالحی در معاونت فرهنگی و سپس وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، و همچنین در زمانی که جناب دکتر محسن جوادی سکان معاونت فرهنگی را بر عهده داشتند، مدیریت دبیری جایزه کتاب سال با استاد محمدعلی مهدوی‌راد همراه بوده است. ایشان بدون تردید از جمله کتاب‌شناسان برجسته کشور هستند و به ندرت کتابی از دیده‌های دقیق ایشان پنهان مانده است. ایشان با دقت و وسعتی که در بررسی آثار در حوزه‌های گوناگون دارند، و با توجه به سابقه طولانی‌شان در سردبیری مجله آیینه پژوهش و همکاری با طیف وسیعی از نخبگان علوم انسانی، گزینش داوران را با ظرافت و دقت زیادی انجام داده‌اند. بررسی فهرست نامزدها نشان می‌دهد که دبیرخانه جایزه کتاب سال، اکثر آثار شایسته توجه را مدنظر قرار داده است که این تلاش‌ها قابل تقدیر است.

مدیر نشر هرمس ادامه داد: اما در خصوص انتخاب نهایی، به نظر می‌رسد بخشی از کاستی‌ها ناشی از رویکرد محافظه‌کارانه سنتی وزارت ارشاد یا عدم دفاع کافی از آثار در مرحله نهایی باشد. در حالی که در حوزه‌هایی همچون کلام اسلامی، تاریخ اسلام و علوم قرآن و حدیث، آثار ارزشمند همواره در فهرست برگزیدگان حضور دارند، متأسفانه در برخی رشته‌های دیگر، شاهدیم که کتاب‌های بسیار برتر، چه در بخش تألیف و چه ترجمه، معمولاً از مرحله نامزدی فراتر نرفته و به جمع برگزیدگان راه نمی‌یابند. علت اصلی این امر را باید در نبودِ مدافعی قدرتمند در شورای سیاست‌گذاری یا شورای عالی برای تبیین ارزش و اهمیت این آثار در برابر داوران نهایی جستجو کرد.

باید توجه داشت که جایزه کتاب سال دارای شأن و جایگاه ملی است

کاردر در ادامه با توضیح موارد فوق گفت: در بسیاری از موارد، شاهد آن هستیم که جایزه کتاب سال آثاری را برگزیده می‌کند که شاید در سطح و شأنیت این جایزه نباشند؛ روندی که نمونه‌های مشابهی در سال‌های گذشته نیز داشته است. برای مثال، در دوره جاری، کتاب «تصحیح طبقات الانوار» موفق به کسب جایزه شد که با توجه به اعلام فهرست نامزدها، پیش‌بینی این امر چندان دشوار نبود. اما در مقایسه با سایر رشته‌ها، آثاری نظیر «تصحیح مبدأ و معاد ابن‌سینا» نیز مورد تقدیر قرار گرفتند، در حالی که تصحیح‌های دیگری از این اثر با قدمت و اهمیت بالا وجود دارد و شاید این کار نوآوری یا سطح لازم برای جایزه کتاب سال را نداشته باشد. همچنین کتاب «کلام اسلامی: شرح تجرید الاعتقاد» نیز از دیگر برگزیدگانی است که به نظر می‌رسد شایستگی حضور در جمع برترین‌های جایزه کتاب سال را نداشته است.

او افزود: نکته حائز اهمیت آن است که آثاری که به طور کلی در حوزه دین قرار می‌گیرند، به ندرت از دیده‌ها دور مانده و همواره در زمره برگزیدگان یا شایستگان تقدیر قرار می‌گیرند. در مقابل، کتاب‌هایی که از ارزش و اهمیت علمی کمتری برخوردار نیستند، گاهی مورد بی‌مهری قرار می‌گیرند. باید توجه داشت که جایزه کتاب سال دارای شأن و جایگاه ملی است و با جوایز تخصصی نظیر «کتاب سال دین» یا «کتاب سال ولایت» متفاوت است. این جایزه باید پوشش‌دهنده همه سلیقه‌ها و متوجه تمامی پژوهش‌ها و تلاش‌های انجام شده در طول سال باشد؛ امری که گاهی از آن غفلت می‌شود.

کاردر در پایان گفت: موضوع دیگری که در دوره‌های اخیر در جایزه کتاب سال رخ داده، آن است که آثار برگزیده سایر جوایز، نظیر جایزه شعر فجر یا جایزه جلال‌آل احمد، نیز به عنوان برگزیده جایزه کتاب سال معرفی شده و در همان مراسم مورد تقدیر قرار می‌گیرند. با این حال، به نظر می‌رسد ضروری است که این آثار مجدداً و مستقلاً مورد ارزیابی قرار گیرند، زیرا برخی از آن‌ها در سطح و شأن جایزه کتاب سال نیستند. به نظر می‌رسد داوران این جوایز با این پیش‌فرض که این آثار در یک منظومه یکپارچه و با نگاهی کل‌نگرانه قرار است در جایزه کتاب سال نیز مورد تقدیر واقع شوند، با دقت کافی به آن‌ها نپرداخته‌اند. به باور من، صرف برگزیده شدن یک اثر در جوایزی همچون جایزه جلال‌آل احمد یا جایزه شعر فجر، به منزله شایستگی لزومی آن برای حضور در جمع برگزیدگان جایزه کتاب سال نیست. جایزه‌ای که ترجمه فیزیک ارسطو در شمار آثار تقدیرشده‌اش باشد و تصحیح مبدأ و معاد در مقام اثر برگزیده محل تأمل و تردید است.