تغییر ماهیت ریسکهای پیشروی بنگاههای اقتصادی | امینه محمودزاده: ماندگاری شوکها از عوامل تعیینکننده در تصمیمگیری اقتصادی است
اقتصاد ایران: اقتصادنیوز: امینه محمودزاده، عضو هیئت علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، با اشاره به تغییر ماهیت ریسکهای پیشروی بنگاههای اقتصادی گفت: مسئله امروز اقتصاد ایران صرفاً افزایش یا کاهش ریسکهای گذشته نیست، بلکه همافزایی ریسکها و شکلگیری شرایطی متفاوت از تجربههای قبلی است که تصمیمگیری را برای بنگاهها دشوارتر کرده است.
به گزارش اقتصادنیوز، رونمایی از پنجمین گزارش مدیران عامل برای سال ۱۴۰۵ با عنوان «مشعلداری در تندباد» با حضور جمعی از مدیران عامل و چهرههای اثرگذار اقتصاد و کسبوکار کشور برگزار شد.
این گزارش که حاصل همکاری شرکت مشاوره مدیریت «ایلیا» و گروه رسانهای «دنیای اقتصاد» است، با مشارکت ۳ هزار و ۲۴۱ مدیرعامل تهیه شده و به بررسی دغدغهها، تصمیمها و چشمانداز مدیران بنگاههای اقتصادی در شرایط کنونی اقتصاد ایران میپردازد.
دکتر امینه محمودزاده، عضو هیئت علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، در مراسم رونمایی از پنجمین گزارش مدیران عامل ایران با عنوان «مشعلداری در تندباد»، با ارائه تحلیلی از وضعیت اقتصاد کلان و اثر آن بر عملکرد بنگاهها، گفت: در شرایط فعلی، بیش از آنکه پیشبینی ارقام کلان اقتصادی اهمیت داشته باشد، شناخت وضعیت اقتصاد و جهت تغییرات آن اهمیت دارد؛ چراکه این شناخت به بنگاهها کمک میکند شدت واکنش خود را نسبت به تحولات و تصمیمهای پیشرو تعیین کنند.
اقتصادنیوز: نتایج پنجمین گزارش مدیران عامل ایران از تشدید بحران در بنگاههای اقتصادی و افزایش نگرانی مدیران نسبت به آینده کسبوکارها حکایت دارد.
او با اشاره به افزایش نقش متغیرهای کلان در توضیح عملکرد بنگاهها افزود: به نظر میرسد اثر شرایط اقتصاد کلان و وضعیت صنعت بر عملکرد بنگاهها در حال افزایش است. این موضوع در گزارش مدیران عامل نیز بهنوعی قابل مشاهده است؛ بهویژه کاهش فاصله میان انتظارات مدیران از عملکرد بنگاه خود و وضعیت کلی اقتصاد که نشان میدهد یک عامل مشترک بیش از گذشته بر رفتار بنگاهها اثر میگذارد.
محمودزاده ادامه داد: وقتی یک عامل مشترک رفتار بنگاهها را تغییر میدهد، در کنار تصمیمها و واکنشهای فردی، باید رفتارهای جمعی نیز شکل بگیرد؛ در غیر این صورت، امکان مقابله با آثار آن عامل مشترک محدود خواهد بود.
کاهش سفارشهای جدید و افت تقاضا؛ دو عامل اثرگذار بر تولید
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به بخشی از دادههای گزارش مدیران عامل اظهار کرد:78 درصد نسبت به رشد اقتصاد خوشین نیستند؛ حدود ۵۰ درصد بنگاهها انتظار افت عملکرد دارند ولی 35 درصد انتظار بهبود دارند؛ حدود ۶۰ درصد نیز از کاهش عملکرد مالی در مقایسه با سال قبل خبر دادهاند. بخشی از این انتظارات ممکن است به مقطعی مربوط باشد که پرسشنامه گزارش در آن تکمیل شده است، اما در کنار آن باید به روندهای واقعی اقتصاد و صنعت نیز توجه کرد.
او کاهش سفارشهای جدید و افزایش مشکلات مرتبط با تقاضا را از عوامل اثرگذار بر سطح تولید و فعالیت بنگاهها دانست و گفت: کاهش فروش و تقاضا بهصورت مستمر و فراگیر در بخشهایی از اقتصاد مشاهده میشود. همچنین مسئله انرژی، پیشبینیپذیری تولید را تحت تأثیر قرار داده است. از آنجا که وابستگی صنایع مختلف به واردات و انرژی یکسان نیست، میزان و نوع آسیبپذیری شرکتها نیز با یکدیگر تفاوت دارد.
محمودزاده با اشاره به تفاوت شرایط بنگاهها در مناطق و صنایع مختلف افزود: نحوه دسترسی به انرژی، مدیریت نقدینگی و میزان استفاده از فناوری از جمله عواملی هستند که میتوانند شدت اثرگذاری این تحولات را بر بنگاهها تغییر دهند.
او همچنین به افزایش همزمان فقر و نابرابری در اقتصاد ایران اشاره کرد و آن را از ویژگیهای قابل توجه شرایط فعلی دانست.
ریسکهای جدید، تصمیمگیری بنگاهها را دشوارتر کرده است
این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه شرایط کنونی را نمیتوان صرفاً با تجربه دورههای قبلی رکود و رونق توضیح داد، گفت: مسئله فقط افزایش یا کاهش ریسکهایی نیست که پیشتر میشناختیم؛ بلکه شکل ریسکها تغییر کرده و همافزایی آنها شرایط تازهای ایجاد کرده است که بنگاهها تجربه مشابهی از آن ندارند.
او برای توضیح این موضوع به تجربه اقتصادی سال ۱۳۹۱ اشاره کرد و افزود: در آن مقطع، یکی از پرسشهای اصلی بنگاهها و خانوارها این بود که شوک ایجادشده موقتی است یا ماندگار. پاسخ به این پرسش اهمیت زیادی داشت، زیرا واکنش به یک شوک موقت با واکنش به یک تغییر ماندگار تفاوت دارد.
محمودزاده ادامه داد: در آن دوره، بنگاههای بزرگ افت بیشتری را تجربه کردند، در حالی که بنگاههای کوچک و متوسط کاهش فعالیت کمتری داشتند. همچنین تعدیل نیروی انسانی به اندازهای که انتظار میرفت اتفاق نیفتاد. این تجربه نشان میدهد ماندگاری شوکها یکی از عوامل تعیینکننده در تصمیمگیری اقتصادی است.
او با بیان اینکه اثر شوکهای اقتصادی در صنایع مختلف یکسان نیست، گفت: زمانی که از کاهش تقاضا صحبت میکنیم، باید توجه داشته باشیم که در برخی صنایع همزمان با افت تقاضا، محدودیتهای سمت عرضه نیز وجود دارد. بنابراین، تشخیص اینکه منشأ شوک از سمت تقاضا یا عرضه است و اینکه چه مدت ادامه پیدا میکند، برای تصمیمگیری بنگاهها اهمیت دارد.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: شوک موقت لزوماً پیامد موقت ایجاد نمیکند. برای مثال، ممکن است بنگاهی که در مرز سودآوری و زیان فعالیت میکند، بر اثر یک شوک موقت از بازار خارج شود و این خروج، پیامدی ماندگار داشته باشد. بنابراین، بنگاه باید علاوه بر ماندگاری شوک، میزان ماندگاری پیامدهای آن را نیز ارزیابی کند.
سرمایهگذاری مرحلهای؛ راهکاری برای کاهش هزینه تصمیمهای برگشتناپذیر
محمودزاده با اشاره به دشواری تصمیمگیری درباره سرمایهگذاری در شرایط نااطمینانی گفت: بنگاهها باید میان ارزش صبر کردن برای دریافت اطلاعات بیشتر و هزینه تأخیر در تصمیمگیری تعادل برقرار کنند.
او توضیح داد: برخی تصمیمهای سرمایهگذاری برگشتناپذیرند؛ به این معنا که بنگاه برای راهاندازی یک خط تولید یا جذب نیروی انسانی متخصص هزینههایی میکند که در صورت تغییر شرایط، امکان بازگشت آسان آنها وجود ندارد. در چنین وضعیتی، ممکن است صبر کردن و دریافت اطلاعات بیشتر درباره آینده، ارزشمند باشد؛ اما از سوی دیگر، تأخیر در تصمیمگیری میتواند به از دست رفتن بخشی از بازار یا نیروی انسانی متخصص منجر شود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف افزود: ادبیات اقتصادی در چنین شرایطی بر سرمایهگذاری مرحلهای تأکید میکند؛ به این معنا که بنگاه بهجای تعهد یکباره به یک پروژه، سرمایهگذاری را در چند مرحله انجام دهد و از ابتدا نیز شرایط توقف آن را مشخص کند. به بیان دیگر، بنگاه باید پیش از ورود به سرمایهگذاری، درباره شرایطی که ادامه آن را توجیهپذیر میکند یا در صورت تحقق آن باید متوقف شود، تصمیم گرفته باشد.
بنگاهها برخلاف دولت، بر زنجیره تأمین خود اثرگذارند
محمودزاده در ادامه با تفکیک فضای سیاستگذاری دولت از فضای تصمیمگیری بنگاهها گفت: اختیار بنگاهها برای تغییر شرایط اقتصادی با اختیار دولت یکسان نیست. ممکن است دولت در برخی حوزهها امکان محدودی برای تغییر متغیرهای اقتصاد کلان داشته باشد، اما بنگاه همچنان میتواند در زنجیره تأمین و حلقههای متصل به فعالیت خود اثرگذار باشد.
اقتصادنیوز: علیرضا بختیاری، مدیرمسئول گروه رسانه ای دنیای اقتصاد در یادداشتی تاکید کرد: مهمترین مطالبه امروز بخش خصوصی، بازگشت امکان پیشبینی و برنامهریزی به اقتصاد است. این مطالبه صرفا خواسته صاحبان بنگاهها نیست؛ پیششرط احیای سرمایهگذاری و بازگشت اقتصاد به مسیر خلق ثروت و درآمد است.
او برای توضیح این موضوع، اقتصاد کلان را به آسمانی بالادست و زنجیره تأمین را به لایهای نزدیکتر به بنگاه تشبیه کرد و افزود: یک بنگاه نمیتواند بر شرایط کلی اقتصاد کلان اثر قابل توجهی بگذارد، اما میتواند در زنجیره تأمین خود و ارتباط با حلقههای متصل به آن نقش داشته باشد.
این استاد دانشگاه با اشاره به تحولات ساختاری صنعت ایران گفت: در بیش از یک دهه گذشته، صنعت ایران با افزایش قیمت نسبی، تمرکز تولید و وابستگی فزاینده به تعداد محدودی از بنگاههای بزرگ مواجه بوده است. بهگونهای که حدود ۱۰ کارگاه بزرگ صنعتی سهم قابل توجهی از ارزش افزوده صنعت را تولید میکردند و صادرات نیز بهشدت به این بنگاهها وابسته شده بود. در همین حال، تقاضای خانوار برای محصولات صنعتی کاهش پیدا کرده است.
او افزود: با اضافه شدن جنگ و محاصره اقتصادی به این شرایط، اهمیت ریسکهای مرتبط با تأمین مالی، زیرساخت و زنجیره تأمین بیشتر شده است. همچنین تشدید ناترازی ارزی میتواند واردات برخی کالاهای واسطهای را مختل کند و کسری بودجه و افزایش نااطمینانی نیز بر مشکلات قبلی بیفزاید.
اختلال در زنجیره تأمین؛ تهدیدی برای تداوم فعالیت بنگاهها
محمودزاده با اشاره به وابستگی صادرات ایران به تعداد محدودی از بنگاههای بزرگ گفت: نزدیک به ۸۰ درصد صادرات ایران به بنگاههای بزرگی وابسته شده است که خود آنها نیز وابستگی بالایی به انرژی دارند. بنابراین، هرگونه اختلال در فعالیت این شرکتها میتواند بر دسترسی به ارز و در ادامه بر واردات مواد اولیه و فعالیت سایر بخشهای تولیدی اثر بگذارد.
او با تأکید بر اهمیت زنجیره تأمین در شرایط محاصره اقتصادی اظهار کرد: زمانی که اقتصاد امکان ارتباط با جهان را دارد، حتی اگر هزینه واردات افزایش پیدا کند، بنگاه ممکن است بتواند قطعه یا مواد اولیه مورد نیاز خود را با پرداخت هزینه بیشتر تأمین کند؛ اما در شرایط محاصره، مسئله صرفاً افزایش قیمت نیست و ممکن است اساساً امکان دسترسی به کالا وجود نداشته باشد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد: قدرت هر زنجیره تأمین به اندازه ضعیفترین حلقه آن است. بنابراین، نمیتوان انتظار داشت بنگاهها بهصورت جزیرهای و مستقل از یکدیگر فعالیت خود را حفظ کنند. تداوم تولید هر بنگاه به حفظ فعالیت حلقههای مرتبط در زنجیره تأمین وابسته است.
تغییر رابطه نرخ ارز و صادرات در اقتصاد ایران
محمودزاده در بخش دیگری از سخنان خود به شاخصی اشاره کرد که بر مبنای دادههای نوری و شدت روشنایی مناطق صنعتی تهیه شده است. به گفته او، در این شاخص، شدت نور مناطق مختلف بهعنوان نشانهای از سطح فعالیت اقتصادی مورد استفاده قرار گرفته و امکان بررسی تغییرات فعالیت صنعتی را فراهم کرده است.
او با اشاره به نتایج این شاخص گفت: در یکی از پرتلاطمترین مقاطع اقتصادی، افت قابل ملاحظهای در شاخص فعالیت صنعتی مشاهده میشود. همچنین در گذشته میان افزایش نرخ ارز و رشد صادرات رابطهای قابل مشاهده وجود داشت، اما در مقطع اخیر، با وجود افزایش نرخ ارز، رشد صادرات متناسب با آن اتفاق نیفتاده و فاصله میان این دو متغیر بیشتر شده است.
این استاد دانشگاه افزود: در بررسی رابطه شاخص نور صنعتی و سطح عمومی قیمتها نیز میتوان نشانههایی از افزایش قیمت نهادهها و کاهش تولید را مشاهده کرد. در کنار این موضوع، افزایش نااطمینانی و مشکلات پرداختی به کسبوکارها نیز از عواملی هستند که بر فعالیت بنگاهها فشار وارد میکنند.
او با اشاره به تغییر اولویتهای بنگاهها در ارزیابی محیط کسبوکار گفت: در سالهای اخیر، اهمیت نسبی مسائلی مانند مواد اولیه و زیرساخت افزایش یافته و در مقابل، برخی دغدغههای مرتبط با توسعه و گسترش فعالیت، اهمیت نسبی کمتری پیدا کردهاند. به بیان دیگر، مسائلی که به بقای بنگاه مربوط میشوند، بیش از گذشته در مرکز توجه قرار گرفتهاند.
ضرورت تقویت همکاری میان بنگاهها برای حفظ زنجیره تولید
محمودزاده در ادامه با اشاره به شرایط اقتصاد جهانی گفت: بیثباتی و نااطمینانی تنها مختص ایران نیست و بنگاههای کشورهای دیگر نیز با چنین مسائلی مواجهاند؛ با این تفاوت که به نظر میرسد بنگاههای سایر کشورها نسبت به محیط اقتصاد کلان خود خوشبینی بیشتری دارند و همین موضوع بر انتظارات آنها از آینده اثر میگذارد.
اقتصادنیوز: نتایج پنجمین گزارش مدیران عامل ایران از تشدید فشار بر بنگاههای اقتصادی و فرسودگی مدیران حکایت دارد؛ بهطوریکه ۶۹ درصد سازمانها وضعیت خود را در سال ۱۴۰۴ بحرانی توصیف کردهاند و ۶۰ درصد شرکتها نیز از افت عملکرد مالی خبر دادهاند.
او تأکید کرد: بنگاهها اگرچه نمیتوانند شرایط کلان اقتصاد را بهتنهایی تغییر دهند، اما میتوانند از طریق تعامل درون زنجیرهای، بخشی از مشکلات خود را کاهش دهند. در چنین شرایطی، پیشبینیهای نقطهای ممکن است چندان راهگشا نباشد و بنگاهها باید با شناخت وضعیت موجود، سناریوهای متفاوتی برای آینده طراحی کنند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به اهمیت حمایت از حلقههای ضعیفتر زنجیره تأمین گفت: اگر بنگاههای بزرگ بتوانند به بنگاههای کوچکتر و حلقههای آسیبپذیر زنجیره کمک کنند، امکان بهبود وضعیت تولید وجود دارد. در غیر این صورت، اختلال در یک بخش میتواند به سایر بخشها منتقل شود و به تدریج کل زنجیره را تحت تأثیر قرار دهد.
او همچنین طولانی بودن فرایند تبدیل مطالبات به نقدینگی در اقتصاد ایران را یکی از مشکلات بنگاهها دانست و افزود: توسعه نهادهای مالی و سازوکارهای تأمین مالی میتواند به بهبود این وضعیت کمک کند.
محمودزاده با تفکیک تأمین مالی فردی از تأمین مالی همکارانه توضیح داد: در تأمین مالی فردی، دو بنگاه از طریق اعتبار تجاری و خرید و فروش به یکدیگر متصل میشوند، اما در تأمین مالی همکارانه، این ارتباط به کل زنجیره تأمین گسترش پیدا میکند. چنین سازوکاری میتواند مانند ورود یک منبع مالی جدید، به تقویت زنجیره تأمین و بهبود وضعیت تولید کمک کند.
او در پایان سه پرسش را پیش روی مدیران بنگاهها قرار داد: کدام تغییر محیطی را موقت فرض کردهایم، در حالی که ممکن است ساختاری و ماندگار باشد؟ کدام صرفهجویی امروز میتواند برای فعالیت فردای بنگاه مشکل ایجاد کند؟ و کدام حلقه از زنجیره تأمین باید در اولویت حمایت و تقویت قرار بگیرد؟
اکو ایران | ECO IRAN
ترکیه | Turkiye
آذربایجان| Azerbaijan
ترکمنستان|Turkmenistan
تاجیکستان|Tajikistan
قزاقستان |Kazakhstan
قرقیزستان |Kyrgyzstan
ازبکستان |Uzbekistan
افغانستان |Afghanistan
پاکستان | Pakistan
بانک مرکزی
بانک ملّی ایران
بانک ملّت
بانک تجارت
بانک صادرات ایران
بانک ایران زمین
بانک پاسارگاد
بانک آینده
بانک پارسیان
بانک اقتصادنوین
بانک دی
بانک خاورمیانه
بانک سامان
بانک سینا
بانک سرمایه
بانک کارآفرین
بانک گردشگری
بانک رسالت
بانک توسعه تعاون
بانک توسعه صادرات ایران
قرض الحسنه مهر ایران
بانک صنعت و معدن
بانک سپه
بانک مسکن
رفاه کارگران
پست بانک
بانک مشترک ایران و ونزوئلا
صندوق توسعه ملّی
مؤسسه ملل
بیمه مرکزی
بیمه توسعه
بیمه تجارت نو
ازکی
بیمه ایران
بیمه آسیا
بیمه البرز
بیمه دانا
بیمه معلم
بیمه پارسیان
بیمه سینا
بیمه رازی
بیمه سامان
بیمه دی
بیمه ملت
بیمه نوین
بیمه پاسارگاد
بیمه کوثر
بیمه ما
بیمه آرمان
بیمه تعاون
بیمه سرمد
بیمه اتکایی ایرانیان
بیمه امید
بیمه ایران میهن
بیمه متقابل کیش
بیمه آسماری
بیمه حکمت صبا
بیمه زندگی خاورمیانه
کارگزاری مفید
کارگزاری آگاه
کارگزاری کاریزما
کارگزاری مبین سرمایه