رپرتاژ آگهی: در این مقاله توضیح میدهیم چرا این اتفاق میافتد، کدام لکهها پروتئینی هستند و روش درست پاک کردن آنها چیست.
گرما با پروتئین چه میکند؟
پروتئینها مولکولهایی با ساختار تاخورده و منظم هستند. وقتی در معرض گرما قرار میگیرند، این ساختار باز میشود و پروتئینها به هم میچسبند و سفت میشوند. به این فرایند «دناتوره شدن» یا منعقد شدن میگویند. سادهترین مثالش سفیده تخممرغ است: مایع شفافی که با گرما، سفید و سفت میشود و دیگر به حالت اول برنمیگردد.
همین اتفاق برای لکه پروتئینی روی فرش هم میافتد. وقتی آب داغ روی لکه شیر یا خون میریزید، پروتئینها بین الیاف فرش سفت میشوند و به آنها میچسبند. لکهای که با آب سرد به راحتی پاک میشد، حالا به بخشی از الیاف تبدیل شده و حتی با شستشوی حرفهای هم ممکن است کامل از بین نرود.
کدام لکهها پروتئینی هستند؟
- شیر، شیرخشک، ماست و بستنی
- تخممرغ
- خون
- استفراغ و ادرار
- عرق و چربی پوست، مثلاً روی فرشهایی که بچهها رویشان بازی میکنند
برای همه این لکهها، قانون اول یکسان است: فقط آب سرد.
چرا لکه شیرخشک حساستر است؟
شیرخشک ترکیبی از سه ماده اصلی است و هرکدام رفتار خودش را دارد:
- پروتئین: شیرخشک پروتئین زیادی دارد که با گرما منعقد میشود و به الیاف میچسبد. این مهمترین دلیل استفاده از آب سرد است.
- چربی: چربی در آب سرد کامل حل نمیشود، اما راهحلش گرم کردن آب نیست. کمی مایع ظرفشویی بیرنگ، چربی را بدون نیاز به گرما از الیاف جدا میکند.
- قند لاکتوز: لاکتوز در آب حل میشود، اما اگر باقیمانده آن در فرش بماند، چسبنده میشود و گرد و خاک را جذب میکند. به همین دلیل آبکشی پایانی با آب سرد تمیز اهمیت دارد.

آسیب آب داغ به خود فرش
آب داغ فقط لکه را تثبیت نمیکند، به خود فرش هم آسیب میزند:
- فرشهای پشمی: پشم در تماس با آب داغ و مالش، جمع میشود و حالت نمدی پیدا میکند. این آسیب برگشتپذیر نیست.
- رنگ فرش: آب داغ احتمال رنگپسدادن، بهخصوص در فرشهای دستباف با رنگهای گیاهی، را بیشتر میکند.
- فرشهای ماشینی: در برخی فرشهای ماشینی، گرما و رطوبت زیاد میتواند به چسب لایه پشتی آسیب بزند و باعث جدا شدن یا موجدار شدن فرش شود.
روش درست پاک کردن لکه پروتئینی از فرش
- جذب کنید، نمالید: اگر لکه تازه است، با دستمال کاغذی یا پارچه سفید روی آن فشار دهید تا بیشترین مقدار جذب شود. اگر خشک شده، اول با لبه یک کارت، ذرات سفتشده را بتراشید و جاروبرقی کنید.
- محلول سرد بسازید: یک قاشق غذاخوری مایع ظرفشویی بیرنگ را با دو لیوان آب سرد مخلوط کنید. قبل از استفاده، کمی از محلول را روی گوشهای پنهان از فرش تست کنید.
- ضربه بزنید: دستمال را به محلول آغشته کنید و از لبه لکه به سمت مرکز، روی آن ضربه بزنید و فشار دهید. هر بار که دستمال کثیف شد، از قسمت تمیز آن یا دستمال دیگری استفاده کنید.
- آبکشی کنید: با دستمال مرطوب به آب سرد تمیز، باقیمانده شوینده و لاکتوز را از الیاف خارج کنید.
- خشک کنید: با حوله خشک رطوبت را بگیرید و با پنکه یا باز کردن پنجره، جریان هوا را برقرار کنید. از سشوار، بخاری یا هر نوع گرمای مستقیم استفاده نکنید، چون همان اثر آب داغ را دارد.
بوی شیر ترشیده از کجا میآید؟
اگر لکه شیر کامل پاک نشود، باقیمانده پروتئین و چربی آن در عمق الیاف میماند و باکتریها به مرور آن را تجزیه میکنند. نتیجه، بوی ترشیدگی است که با اسپری خوشبوکننده از بین نمیرود، چون منبع بو هنوز در فرش است. اگر لکه با آب داغ تثبیت شده باشد، این باقیمانده بیشتر هم میشود. پاشیدن کمی جوششیرین روی محل نمناک و جاروبرقی کردن آن بعد از خشک شدن، به کم شدن بو کمک میکند. اما اگر بو باقی ماند، یعنی لکه به عمق فرش نفوذ کرده و به شستشوی کامل نیاز دارد.

چه زمانی کار را به قالیشویی بسپاریم؟
- لکه قبلاً با آب داغ یا اتو تثبیت شده است.
- بعد از تمیز کردن، فرش هنوز بوی شیر ترشیده میدهد.
- لکه به پشت فرش نفوذ کرده یا در محل لکه، تیرگی یا کپک دیده میشود.
- فرش دستباف، ابریشمی یا قدیمی است و نگران رنگپسدادن آن هستید.
- لکهها زیاد هستند یا وقت کافی برای لکهگیری و خشک کردن ندارید.
در این موارد، قالیشوییهای تخصصی با شویندههای مخصوص لکههای پروتئینی و خشک کردن کنترلشده، لکه و بو را بدون آسیب به الیاف از بین میبرند. اگر در غرب تهران زندگی میکنید، برای شستشو و لکهگیری فرش میتوانید از خدمات قالیشویی در باغ فیض با سرویس تحویل در محل استفاده کنید. اگر هم مشتری دائمی قالیشویی هستید، با عضویت در باشگاه مشتریان قالیشویی توحید با هر سفارش امتیاز میگیرید و میتوانید امتیازها را برای سفارشهای بعدی به تخفیف تبدیل کنید.
جمعبندی
آب داغ دشمن لکههای پروتئینی است. گرما پروتئینهای شیر، شیرخشک، تخممرغ و خون را منعقد میکند و آنها را در الیاف فرش تثبیت میکند. به علاوه، به الیاف پشمی، رنگ و لایه پشتی فرش هم آسیب میزند. برای این لکهها همیشه از آب سرد و کمی مایع ظرفشویی استفاده کنید، با ضربه زدن پاک کنید، آبکشی کنید و بدون گرما خشک کنید. اگر لکه یا بوی آن باقی ماند، شستشوی تخصصی بهترین راه است.