فارنپالیسی: جنگ ایران معادلات انرژی و تجارت جهانی را تغییر میدهد
اقتصاد ایران: جنگ ایران با تهدید امنیت انرژی و تجارت، معادلات اقتصادی خلیج فارس و جهان را تغییر داده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، نشریه آمریکایی فارنپالیسی در گزارشی تحلیلی با عنوان «جنگ ایران جهان را برای همیشه تغییر داده است» به بررسی پیامدهای بلندمدت جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران بر معادلات امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهان پرداخت و نوشت که آثار این جنگ فراتر از تحولات نظامی و خسارات کوتاهمدت آن خواهد بود و میتواند اصول تثبیتشده نظم ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و حتی سایر مناطق جهان را دستخوش تغییر کند.
این گزارش که به قلم «کنت ام. پولاک»، معاون سیاستگذاری مؤسسه خاورمیانه (MEI)، منتشر شده، تأکید میکند که اگرچه تاکنون موضوعاتی مانند افزایش نقش پهپادها و موشکها در جنگهای آینده، آسیبپذیری مسیرهای حیاتی تجارت جهانی از جمله تنگه هرمز و بابالمندب و محدودیتهای توان تسلیحاتی آمریکا مورد توجه قرار گرفتهاند، اما تحولات مهمتری در حال شکلگیری است که آثار آن ممکن است تا دههها باقی بماند.
به نوشته فارنپالیسی، جنگ اخیر میتواند نقطه عطفی در تغییر موازنه قدرت منطقهای، بازتعریف نقش کشورهای حاشیه خلیج فارس، افزایش حضور نظامی چین و تغییر راهبردهای امنیتی ایران و رژیم صهیونیستی باشد.
تغییر راهبرد نظامی کشورهای حاشیه خلیج فارس؛ از دفاع به تهاجم
فارنپالیسی در بخش نخست این گزارش با اشاره به عملکرد سامانههای پدافندی آمریکا، رژیم صهیونیستی، اروپا و کره جنوبی در رهگیری موشکها و پهپادهای ایرانی مینویسد که با وجود موفقیت این سامانهها در رهگیری بخش عمده حملات، حتی عبور تعداد محدودی از تسلیحات تهاجمی برای وارد کردن خسارات اقتصادی و روانی قابل توجه به کشورهای منطقه کافی بوده است.
بر اساس این گزارش، مسئله اصلی برای کشورهای حاشیه خلیج فارس صرفاً میزان خسارات فیزیکی حملات نیست، بلکه پیامدهای امنیتی این حملات بر الگوی اقتصادی آنهاست.
اقتصاد کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس طی دهههای گذشته بر مبنای تبدیل شدن به مراکز امن تولید انرژی، تجارت، سرمایهگذاری، گردشگری و خدمات مالی شکل گرفته است. با این حال، حملات موشکی و پهپادی میتواند این تصور را که منطقه از امنیت پایدار برخوردار است، تضعیف کند.
فارنپالیسی معتقد است حتی اگر بخش عمده حملات رهگیری شود، تداوم تهدیدهای امنیتی میتواند شرکتهای انرژی، کشتیرانی و بیمه را نسبت به ادامه فعالیت در منطقه دچار تردید کند و بر جریان سرمایهگذاری خارجی تأثیر بگذارد.
این نشریه همچنین مینویسد کشورهای عربی منطقه به این نتیجه رسیدهاند که اتکای صرف به حمایت نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی برای تأمین امنیت آنها کافی نیست.
در همین راستا، عربستان سعودی، امارات، قطر و کویت به دنبال خرید پهپادهای نظامی ترکیه هستند. عربستان نیز با همکاری شرکتهای آمریکایی درصدد توسعه ظرفیت تولید هزاران پهپاد است.
امارات علاوه بر همکاری با اسرائیل، به دنبال دستیابی به فناوری و توان تولید پهپاد از چین و اوکراین است. قطر و بحرین نیز مذاکراتی را برای دستیابی به چنین توانمندیهایی آغاز کردهاند.
با این حال، نویسنده گزارش هشدار میدهد که گسترش توان تهاجمی کشورهای منطقه لزوماً به افزایش ثبات منجر نخواهد شد و ممکن است به شکلگیری چرخهای از مسابقه تسلیحاتی و تبادل حملات موشکی و پهپادی میان ایران و کشورهای عربی منجر شود.
چین و احتمال ورود به معادلات امنیتی خلیج فارس
بخش دیگری از گزارش فارنپالیسی به تغییر احتمالی نقش چین در خاورمیانه اختصاص دارد.
به نوشته این نشریه، چین طی چهار دهه گذشته از نوعی راهبرد بهرهبرداری اقتصادی بدون پذیرش مسئولیت امنیتی در خاورمیانه پیروی کرده است؛ به این معنا که پکن از ظرفیت نظامی و سیاسی آمریکا برای حفظ ثبات منطقه استفاده کرده و در مقابل، بر توسعه تجارت، سرمایهگذاری و زیرساختهای اقتصادی خود تمرکز داشته است.
فارنپالیسی معتقد است جنگ اخیر بار دیگر محدودیت توان چین برای ایفای نقش امنیتی در خاورمیانه را آشکار کرده است. این کشور با وجود روابط گسترده اقتصادی با کشورهای منطقه، نتوانسته از متحدان و شرکای خود در برابر حملات نظامی حمایت مؤثری انجام دهد یا موازنه نظامی منطقه را به نفع خود تغییر دهد.
در این گزارش آمده است که چین بزرگترین واردکننده نفت جهان است و تا 50 درصد واردات نفتی این کشور به منابع منطقه خلیج فارس وابستگی دارد.
همچنین حجم تجارت چین با کشورهای حاشیه خلیج فارس از 500 میلیارد دلار در سال فراتر رفته و پیشبینی میشود این رقم تا سال 2030 به 800 میلیارد دلار برسد.
از سوی دیگر، منطقه خلیج فارس برای صادرات کالاهای چینی به اروپا، غرب آسیا و آفریقا نیز اهمیت راهبردی دارد.
بر همین اساس، نویسنده این احتمال را مطرح میکند که تهدید منافع اقتصادی چین در نتیجه جنگ و اختلال در مسیرهای حیاتی انتقال انرژی، پکن را به بازنگری در رویکرد سنتی خود وادار کند.
فارنپالیسی احتمال میدهد چین در آینده برای ایجاد ظرفیت نظامی و قدرت نمایش نیرو در خلیج فارس و دریای عرب تلاش بیشتری انجام دهد؛ تحولی که در صورت تحقق میتواند موازنه نظامی و روابط امنیتی خاورمیانه را به شکل قابل توجهی تغییر دهد.
جنگی که ممکن است قدرت منطقهای ایران را افزایش دهد
یکی از مهمترین بخشهای این گزارش به ارزیابی پیامدهای جنگ برای جایگاه منطقهای ایران اختصاص دارد.
فارنپالیسی معتقد است جنگی که با هدف تضعیف قدرت منطقهای ایران و تغییر ساختار سیاسی این کشور آغاز شد، ممکن است در نهایت به افزایش برخی ظرفیتهای بازدارندگی و نفوذ تهران منجر شود.
در این گزارش با اشاره به کشته شدن بخش مهمی از رهبران ارشد ایران در حملات اولیه، از جمله رهبر پیشین جمهوری اسلامی، آمده است که این تحولات به سقوط ساختار سیاسی ایران منجر نشده و به ارزیابی نویسنده، ممکن است در کوتاهمدت شرایط را برای واشنگتن پیچیدهتر کرده باشد.
پولاک مدعی است رهبران جدید ایران رویکردی سختگیرانهتر و تهاجمیتر نسبت به گذشته دارند و برخلاف رهبر پیشین، محدودیت کمتری برای استفاده از ابزارهای نظامی در مواجهه با آمریکا و رژیم صهیونیستی قائل هستند.
به نوشته این نشریه، اگرچه جنگ به برنامه تولید موشکهای بالستیک و پهپادهای ایران آسیب وارد کرده و ممکن است بازسازی این ظرفیتها چندین ماه یا بیشتر زمان ببرد، اما تهران با کمک روسیه و چین در حال بازسازی و ارتقای کیفیت تسلیحات خود است.
این گزارش همچنین دو تحول مهم را در محاسبات راهبردی ایران برجسته میکند:
نخست، ایران در جریان جنگ نشان داده است که توانایی ایجاد اختلال جدی در تردد کشتیها از تنگه هرمز را دارد؛ اقدامی که میتواند بدون نیاز به درگیری مستقیم با قدرتهای بزرگ، پیامدهای گستردهای برای اقتصاد جهانی ایجاد کند.
دوم، حملات موشکی و پهپادی گسترده به اهدافی در کشورهای حاشیه خلیج فارس نشان داده است که حتی با وجود عملکرد سامانههای پدافندی پیشرفته، تهدیدهای موشکی ایران میتواند هزینههای امنیتی و اقتصادی قابل توجهی به این کشورها تحمیل کند.
فارنپالیسی معتقد است این دو تجربه ممکن است محاسبات امنیتی ایران را در دوره پس از جنگ تغییر دهد و توان بازدارندگی این کشور را در سطح منطقهای افزایش دهد.
همکاری ایران، روسیه و چین عمیقتر میشود؟
در بخش دیگری از این گزارش، به افزایش همکاریهای نظامی و اطلاعاتی میان ایران، روسیه و چین اشاره شده است. به نوشته فارنپالیسی، همکاری این سه کشور در دوره جنگ اخیر نسبت به درگیری قبلی در ژوئن 2025 تقویت شده است.
نویسنده مدعی است روسیه و چین در جریان جنگ اخیر کمکهای تسلیحاتی و اطلاعاتی قابل توجهی در اختیار ایران قرار دادهاند که از جمله آنها میتوان به سامانههای پدافند هوایی، قطعات موشکی و پهپادی و اطلاعات مربوط به تعیین اهداف اشاره کرد.
بر این اساس، احتمال دارد ایران پس از جنگ از سطح همکاری راهبردی و نظامی عمیقتری با مسکو و پکن برخوردار شود؛ موضوعی که میتواند در بازسازی توان دفاعی و تهاجمی ایران مؤثر باشد.
فارنپالیسی همچنین معتقد است دشوارتر شدن مسیر دستیابی به توافق هستهای جدید با ایران یکی دیگر از پیامدهای احتمالی جنگ خواهد بود؛ چراکه به ارزیابی نویسنده، حملات نظامی ممکن است این تصور را در میان جریانهای تندرو ایران تقویت کند که برخورداری از سلاح هستهای تنها راه جلوگیری از حملات نظامی آینده آمریکا و رژیم صهیونیستی است.
تغییر دکترین امنیتی اسرائیل و بازگشت به جنگهای فرسایشی
آخرین محور مهم گزارش فارنپالیسی به تغییر دکترین نظامی رژیم صهیونیستی اختصاص دارد. بر اساس این گزارش، اسرائیل پس از تحولات هفتم اکتبر 2023 به سمت راهبردی حرکت کرده است که بر ایجاد مناطق حائل در مرزهای خود با لبنان، سوریه و غزه و انجام عملیات نظامی مستمر در مناطق پیرامونی برای جلوگیری از شکلگیری تهدیدهای جدید متمرکز است.
نویسنده این راهبرد را به شیوه دفاعی امپراتوری روم تشبیه میکند؛ راهبردی که در آن ایجاد مناطق حائل و انجام عملیات نظامی مداوم در خارج از مرزها با هدف حفظ امنیت سرزمین اصلی دنبال میشد.
به نوشته فارنپالیسی، اجرای چنین راهبردی مستلزم تغییرات عمیق در ساختار اجتماعی و اقتصادی اسرائیل است؛ چراکه این رژیم برای حفظ توان نظامی خود به نیروی انسانی گسترده، خدمت نظامی طولانیمدت و آمادگی جامعه برای پذیرش هزینههای مستمر امنیتی نیاز خواهد داشت.
این در حالی است که رشد اقتصادی و توسعه فناوری در اسرائیل طی دهههای گذشته موجب تقویت فرهنگ کارآفرینی و فاصله گرفتن بخشی از جامعه از الگوی سنتی فداکاری نظامی شده است.
فارنپالیسی هشدار میدهد که تداوم عملیات نظامی در کشورهای همسایه میتواند هزینههای اقتصادی و اجتماعی سنگینی برای اسرائیل ایجاد کند و حتی روابط این رژیم با کشورهای غربی، بهویژه آمریکا، را تحت تأثیر قرار دهد.
جمعبندی این گزارش آن است که جنگ اخیر صرفاً یک درگیری نظامی میان ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل نیست، بلکه میتواند آغازگر تغییراتی ساختاری در موازنه قدرت منطقهای و جهانی باشد؛ تغییراتی که از افزایش توان نظامی کشورهای عربی و احتمال حضور امنیتی چین در خلیج فارس تا بازتعریف قدرت بازدارندگی ایران و تغییر دکترین نظامی اسرائیل را در بر میگیرد.
انتهای پیام/
اکو ایران | ECO IRAN
ترکیه | Turkiye
آذربایجان| Azerbaijan
ترکمنستان|Turkmenistan
تاجیکستان|Tajikistan
قزاقستان |Kazakhstan
قرقیزستان |Kyrgyzstan
ازبکستان |Uzbekistan
افغانستان |Afghanistan
پاکستان | Pakistan
بانک مرکزی
بانک ملّی ایران
بانک ملّت
بانک تجارت
بانک صادرات ایران
بانک ایران زمین
بانک پاسارگاد
بانک آینده
بانک پارسیان
بانک اقتصادنوین
بانک دی
بانک خاورمیانه
بانک سامان
بانک سینا
بانک سرمایه
بانک کارآفرین
بانک گردشگری
بانک رسالت
بانک توسعه تعاون
بانک توسعه صادرات ایران
قرض الحسنه مهر ایران
بانک صنعت و معدن
بانک سپه
بانک مسکن
رفاه کارگران
پست بانک
بانک مشترک ایران و ونزوئلا
صندوق توسعه ملّی
مؤسسه ملل
بیمه مرکزی
بیمه توسعه
بیمه تجارت نو
ازکی
بیمه ایران
بیمه آسیا
بیمه البرز
بیمه دانا
بیمه معلم
بیمه پارسیان
بیمه سینا
بیمه رازی
بیمه سامان
بیمه دی
بیمه ملت
بیمه نوین
بیمه پاسارگاد
بیمه کوثر
بیمه ما
بیمه آرمان
بیمه تعاون
بیمه سرمد
بیمه اتکایی ایرانیان
بیمه امید
بیمه ایران میهن
بیمه متقابل کیش
بیمه آسماری
بیمه حکمت صبا
بیمه زندگی خاورمیانه
کارگزاری مفید
کارگزاری آگاه
کارگزاری کاریزما
کارگزاری مبین سرمایه