به گزارش اقتصادنیوز به نقل از ایرنا، ظفر محمد العجمی، استاد دانشگاه و پژوهشگر ارشد کویتی در یادداشتی برای پایگاه اندیشکده «شورای خاورمیانه در امور جهانی» نوشت: در جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، اهرم‌های فشار متعددی همچنان در جریان است؛ به ویژه توانایی تهران در مختل کردن تردد در تنگه هرمز یا حمله به پایگاه‌های آمریکایی و زیرساخت‌های حیاتی در سراسر منطقه. در حالی که واشنگتن ممکن است بتواند ضربه نظامی بزرگی به ایران وارد کند، آنچه در هاله‌ای از ابهام قرار دارد این است که آیا می‌تواند این ضربه را به یک دستاورد استراتژیک برای پایان دادن به درگیری تبدیل کند، یا صرفاً باعث طولانی‌تر شدن و تعمیق بحران خواهد شد؟

فرضیه «پیروزی نظامی قاطع» بر یک منطق ساده استوار است: اگر توانمندی‌های واشنگتن بسیار بیشتر از تهران باشد، یک حمله ویرانگر به تأسیسات هسته‌ای، پدافند هوایی، سایت‌های موشکی و مراکز فرماندهی، ایران را تا حدی ضعیف می‌کند که یا شروط آمریکا را می‌پذیرد و یا دست از تشدید تنش برمی‌دارد.

این منطق کاملاً بی‌اساس نیست. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) آمادگی‌های لازم را برای حمله نظامی دیگر تکمیل کرده و پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، دونالد ترامپ گزینه حمله گسترده به زیرساخت‌ها را پس از برگزاری انتخابات در نظر داشت.

مدیر اندیشکده گروه رصد خلیج فارس ادامه داد: اما مشکل اینجاست که این بحران با نابودی یک یا چند تأسیسات حل نمی‌شود. این نبرد شامل یک ساختار سیاسی و امنیتی منطقه‌ای است که درگیری را برای خود «موجودیتی» می‌داند. این ساختار متکی بر شبکه‌ای توزیع‌شده از موشک‌ها و پهپادها، ائتلافی از متحدان و گروه‌های متحد در عراق، لبنان، یمن و دیگر نقاط و جغرافیای استراتژیک تنگه هرمز است که به تهران اهرم فشاری جهانی می‌بخشد.

حتی اگر صدها هدف نیز نابود شوند، ایران پتانسیل تلافی‌جویی و تبدیل درگیری به یک جنگ فرسایشی طولانی را دارد. «موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل» (INSS) نیز اذعان کرده که ایران با وجود متحمل شدن خسارات، همچنان تاب‌آور است و قادر به اختلال در ناوبری دریایی، ضربه زدن به خطوط لوله و هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی است. جنگ ۴۰ روزه (از فوریه تا آوریل) نشان داد که حملات نظامی به طور خودکار به تسلیم سیاسی منجر نمی‌شوند.

دکترین و توانمندی‌های در حال تحول ایران

این پژوهشگر کویتی می‌نویسد ایران تنها به یک ارتش کلاسیک متکی نیست بلکه از یک زرادخانه ترکیبی بهره می‌برد. این امر مقابله با آن را دشوارتر کرده و واکنش چندوجهی به هرگونه حمله آمریکایی را تضمین می‌کند. گزارش‌ها نشان می‌دهد که ایران در حملات خود به پایگاه‌های آمریکایی، پیش از هدف قرار دادن انبارها و نیروها، انهدام سیستم‌های هشدار زودهنگام و آشیانه هواپیماها را در اولویت قرار داده است؛ امری که نشان می‌دهد ایران تنها منتظر حمله نیست، بلکه فعالانه به دنبال از کار انداختن لایه‌های دفاعی آمریکاست.

توانایی ایران در تحمیل هزینه‌های نامتقارن، از طریق استفاده از اهرم تنگه هرمز و وادار کردن دشمنان به رهگیری پهپادهای ارزان‌قیمت با موشک‌های گران‌بها، بخش مهمی از دکترین جدید بازدارندگی این کشور است. ایران به جای تلاش برای پیروزی نظامی کلاسیک، به دنبال تحمیل هزینه‌های گزاف سیاسی، اقتصادی و نظامی بر دشمنان خود است.

از سوی دیگر، واشنگتن اغلب از حملات سریع و قاطع با اهداف محدود استفاده می‌کند. با این حال، این دکترین یک ضعف بنیادین دارد: اگرچه ممکن است به اهداف نظامی دست یابد، اما هدف کلان‌تر سیاسی، یعنی خنثی کردن تهدید یا تغییر رفتار تهران، همچنان دست‌نیافتنی باقی می‌ماند.

تقابل پیروزی نظامی با پیروزی سیاسی

العجمی در ادامه نوشت در حالی که «پیروزی نظامی» به معنای نابودی توانمندی‌های دشمن است، «پیروزی سیاسی» به معنای دستیابی به یک هدف پایدار است: تغییر رفتار دشمن، وادار کردن او به توافق، و تغییر نظم منطقه‌ای. واشنگتن ممکن است ده‌ها هدف را نابود کند، اما در نهایت با دشمنی سازش‌ناپذیرتر، منطقه‌ای بی‌ثبات‌تر و متحدانی که ایمان خود را به چتر حمایتی آمریکا از دست داده‌اند، روبه‌رو شود.

ترجمه سلطه نظامی آمریکا به پیروزی سیاسی نیازمند پیش‌شرط‌هایی است: یک هدف سیاسی روشن، توانایی جلوگیری از تبدیل شدن تنش به یک جنگ تمام‌عیار، هماهنگی میان واشنگتن و متحدانش، طرحی برای پر کردن خلأ قدرت ناشی از جنگ، و یک استراتژی اقتصادی برای مدیریت قیمت نفت و هزینه‌های دفاعی با در نظر گرفتن افکار عمومی آمریکا. در غیاب این شرایط، هرگونه پیروزی نظامی صرفاً تاکتیکی خواهد بود، نه استراتژیک.

جنگ تاکنون هزینه‌های زندگی رأی‌دهندگان آمریکایی را بالا برده و تا اواسط اکتبر، افزایش قیمت انرژی حدود ۲۰۰۰ دلار برای هر خانوار آمریکایی هزینه در بر داشته است. این امر گزینه‌های یک جنگ طولانی را برای تصمیم‌گیرندگان کاخ سفید جذابیت‌زدایی می‌کند. شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات نیز احتمال آغاز دور جدیدی از درگیری‌های گسترده را کاهش داده است.

خلیج فارس؛ میدان نبرد و معمای امنیت اعراب

مدیر اندیشکده گروه رصد خلیج فارس تاکید کرد کشورهای حاشیه خلیج فارس در قلب هرگونه تقابل مجدد قرار خواهند گرفت. جنگ کنونی این کشورها را وادار می‌سازد تا در استراتژی‌های امنیتی خود تجدیدنظر کنند. اتکای انحصاری به حمایت آمریکا دیگر کافی نیست زیرا واشنگتن ممکن است بر اساس اولویت‌های خود و بدون هماهنگی کافی با متحدانش، دست به حملاتی بزند که تبعات آن دامنگیر اعراب شود.

اگرچه ممکن است برخی در خلیج فارس از فشار آمریکا بر ایران استقبال کنند اما هیچ‌کس خواهان جنگی دیگر نیست. در نتیجه، این کشورها احتمالاً بر تقویت توانمندی‌های پدافندی خود، تنوع‌بخشی به شرکای بین‌المللی (از جمله اروپا و چین)، توسعه مسیرهای جایگزین ترانزیت انرژی برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز و باز نگه داشتن کانال‌های دیپلماتیک با تهران متمرکز خواهند شد.

یک پیروزی نظامی سریع و برق‌آسا ممکن است از نظر تاکتیکی برای آمریکا امکان‌پذیر باشد اما به عنوان یک راه‌حل استراتژیک شکست خواهد خورد. برای کشورهای عربی خلیج فارس، تقویت توانمندی‌های دفاعی بومی، تنوع‌بخشی به مسیرهای صادرات انرژی و تداوم دیپلماسی منطقه‌ای دیگر یک «تجمل استراتژیک» نیست، بلکه یک ضرورت قطعی و حیاتی در حوزه‌های امنیتی و اقتصادی به شمار می‌رود.