به گزارش اقتصادنیوز، در بحبوحه مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، واشنگتن اجرای طرح محاصره زمینی موسوم به «دروازه آهنین» را در دستور کار قرار داده است. 

از سوی دیگر تلاش های میانجی گران و کشورهای منطقه برای جلوگیری از آغاز جنگ جدید بالا گرفته است اما اخبار مخابره شده از این مذاکرات غیرمستقیم و لابی ها متناقض بوده و پیش بینی آینده تنش بین دو کشور همچنان مبهم است.

خبر مرتبط

عادلی: عملیات «دروازه آهنین» در دریای خزر به هیچ وجه عملیاتی نیست | برنده کسی است که جنگ را در زمان درست به پایان برساند

محمدحسین عادلی، رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی، با تأکید بر اینکه طرح محاصره زمینی ایران و محدودسازی تجارت از مسیر دریای خزر عملیاتی نخواهد شد، معتقد است تحریم‌های جدید نیز دستاورد راهبردی برای آمریکا ندارند و زمان مذاکره برای دستیابی به توافقی عزتمندانه همین حالاست.

در همین رابطه، اقتصادنیوز با علی ماجدی، دیپلمات سابق و سفیر پیشین ایران در آلمان، به بررسی چشم‌انداز جنگ ایران و آمریکا پرداخته است. او معتقد است که رسیدن به یک توافق جامع، کمترین احتمال را دارد، اما احتمال حمله گسترده را نیز پایین می‌داند. 

مشروح گفتگوی اقتصادنیوز با این تحلیلگر سیاست خارجی را بخوانید؛

***

*آقای ماجدی! چه سناریوهایی برای آینده جنگ ایران و آمریکا قابل تصور است؟ آیا شاهد تداوم وضعیت «نه جنگ، نه صلح» خواهیم بود، یا ازسرگیری جنگ یا دست‌یابی به یک توافق یا... 

به نظر من، روند تحولات را باید تا دو ماه آینده که ترکیب کنگره آمریکا تغییر می‌کند به دقت دنبال کرد. کنگره جدید تشکیل می‌شود که با اکثریت دموکرات‌ها خواهد بود. بنابراین تا آن زمان، پیش‌بینی اینکه ترامپ چه خواهد کرد دشوار است. از نظر من، وقوع یک جنگ گسترده نظیر «جنگ ۱۲ روزه» یا «جنگ ۴۰ روزه»، احتمالی ضعیف دارد. اما احتمال حمله به سایت «کوه کلنگ»، نسبتاً بیشتر ارزیابی می‌شود. این اقدام هم‌راستا با سیاستی است که تا به حال در این چند وقت در پیش گرفته شده؛ یعنی عملاً تداوم محاصره اقتصادی.

محاصره دریایی و زمینی به نظر من ادامه پیدا می‌کند. این وضعیت در مقایسه با سایر سناریوها بیشترین شانس را دارد، مگر اینکه کشورهایی مثل روسیه و به‌ویژه چین، بخواهند که این وضعیت تغییر یابد.

این پیش‌بینی که تنها یک حمله نظامی محدود صورت گیرد ممکن است مطرح شود (البته امکان دارد اطلاعات ما کامل نباشد) اما اینکه یک حمله نظامی گسترده رخ دهد، به نظر من بسیار ضعیف است.

حمله به سایت‌های مربوط به فناوری هسته‌ای و به‌خصوص کوه کلنگ، بیشترین احتمال را دارد. به هر حال ترامپ آدمی غیرقابل‌پیش‌بینی است؛ او با پیامدهای اقداماتش متوجه شده که دچار خطای بزرگی در قبال ایران شده است؛ به همین دلیل، شاید بخواهد به نحوی چهره و رویه خود را عوض کند.

اکنون پیش‌بینی‌های مختلفی درباره سیاست داخلی آمریکا هم می‌شود؛ مثلاً اینکه او عملا عدم موفقیت در جنگ ایران را به گردن تیم خود بیندازد و برخی از وزرای خود مثل «مارکو روبیو» یا «هگست» را جابه‌جا کند و مدعی شود این سیاست‌ها موثر نبوده است. این فرد خودسر است و هر کاری از او برمی‌آید.

ترامپ حرف‌های ضد و نقض زیاد دارد اما ...

* اشاره کردید که احتمال حمله به تأسیسات هسته‌ای وجود دارد. پیش بینی می کنید حمله به زیرساخت‌ها یا حتی مثل دو جنگ قبلی، ترور مقامات و فرماندهان در دستور کار آمریکا و به‌خصوص اسرائیل باشد؟

به هر حال هر چیزی امکان‌پذیر است و نمی‌توان هیچ یک از این موارد را کنار گذاشت؛ اما باید موردی که بیشترین احتمال را دارد درنظر بگیریم.

ببینید، ترامپ حرف‌های ضد و نقیض خیلی زیادی دارد و این موضوعی نیست که من و شما بگوییم؛ حتی خود آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها هم می‌دانند که او زیاد حرف می‌زند، معمولاً زیاد اشتباه می‌کند و مواضع متناقض اتخاذ می‌نماید. اما او همواره یک موضع را تکرار کرده است: «اینکه ایران نباید سلاح هسته‌ای داشته باشد»

بنابراین اگر بخواهد اقدامی را عملی کند تا بگوید حداقل این کار را انجام دادم، شروع به حمله به سایت‌های هسته‌ای خواهد کرد؛ مواردی مانند «کوه کلنگ» که بتواند ادعا کند مانع دست‌یابی شده است.

از طرفی، ممکن است وارد فاز انتقام‌گیری شود، باید این احتمال را داد که پس از تحویل قدرت به دموکرات‌ها، آینده سیاسی جمهوری‌خواهان بسیار تیره و تاریک خواهد شد. آن‌ها نگران خواهند بود که به خاطر انتخابات ریاست‌جمهوری و انتخابات‌های بعدی، این اقدامات وضعیت حزب را به خطر بیندازد و حتی ممکن است به استیضاح ترامپ نیز کشیده شود.

نشست 20 نوامبر می‌تواند برگ جدیدی از معادلات جنگ را رو کند

*اخیرا طرحی تحت عنوان «دروازه آهنین» به دستور آمریکا اجرا شده که ایران را تحت محاصره زمینی قرار می‌دهد. پیامد این سیاست تحریمی جدید برای ایران را چطور ارزیابی می کنید؟ 

پیش‌بینی رفتارهای ترامپ واقعاً دشوار است. اجرای محاصره زمینی نیز تا حد زیادی بستگی به همکاری سایر کشورها با آمریکا دارد.

اما سناریوی دیگری هم ممکن است وجود داشته باشد؛ اینکه با وساطت بازیگرانی فراتر از کشورهایی که تاکنون بوده‌اند (البته نقش آن‌ها را هم نمی‌توان نادیده گرفت)، یعنی با حضور چین و روسیه، داستان جدیدی رخ دهد. به‌ویژه نشستی که قرار است در ۲۰ نوامبر میان کشورهای چین، روسیه و آمریکا برگزار شود، می‌تواند رویداد تازه‌ای رقم بزند.

کشورهایی مثل چین و روسیه که رابطه نزدیکی با ما دارند، ممکن است به ترامپ یادآور شوند که او باید برای آینده سیاسی خود و منطقه، به نحو دیگری عمل کند و اگر به توافقی با ایران دست یابد، توافق پایدار می‌ماند و نامی از او به جای خواهد گذاشت. البته این‌ها همگی به عنوان احتمال مطرح است، اما دست‌یابی به یک توافق جامع، کمترین احتمال را در میان سناریوها دارد.

با این حال، به دلیل اقداماتی که ترامپ در حال حاضر انجام می‌دهد، صدمات اقتصادی زیادی به ایران وارد شده و فشارها تشدید شده است.

میانجی‌گری روسیه با فشار همزمان چین نتیجه‌ می‌دهد

* رفت‌وآمدهای دیپلماتیک میان مقامات ایرانی و روسیه شدت گرفته است؛ از جمله سفر اخیر آقای رضایی برای دیدار با پوتین. اگرچه صحبت از همکاری‌های نظامی شده، اما روسیه هیچ تضمین امنیتی به ایران نداده است. فکر می‌کنید واقعاً روسیه می‌تواند نقشی در ایجاد یک توافق ایفا کند؟ به‌ویژه اینکه برخی مدعی شده‌اند پوتین خواستار مذاکره مستقیم ایران و آمریکا شده است.

به هر حال نقش آن‌ها را نمی‌توان نادیده گرفت؛ اما اگر این نقش‌آفرینی با فشار توأمان چین همراه شود، به نظر من بسیار مؤثر خواهد بود. منظور فشار چین و روسیه بر ایران و آمریکا به صورت هم‌زمان برای رسیدن به یک توافق است. 

دنیای امروز، دنیای، اقتصاد و برنامه‌ریزی است. ضربه‌ای که آمریکایی‌ها خورده‌اند و این ریزش عجیب و بی‌سابقه بورس در آمریکا، خود عامل بسیار مؤثری است. اگرچه در گذشته سوابقی از افت بورس داشته‌ایم، اما این ریزش اخیر بسیار شدید بوده و قطعا در تصمیم‌گیری‌های آنان مؤثر خواهد بود. 

* با توجه به تلاش های اخیر قطر برای رسیدن به توافق و وارد کردن موضوع هسته ای به روند مذاکرات، فکر می‌کنید آیا ممکن است ایران در مذاکرات اولیه به مباحث هسته ای ورود کند؟ آیا آمریکا طرح دو روزه تهران را خواهد پذیرفت؟

از نظر من، یک دیپلمات یا هر فرد آشنا با دیپلماسی نمی‌تواند اصل «مذاکره» را نفی کند یا کنار بگذارد. اینکه بگوییم «ما صحبت نمی‌کنیم چون مذاکره فایده‌ای ندارد»، نشان‌دهنده عدم شناخت از دیپلماسی است.

مذاکره در هر شرایطی می‌تواند راه‌گشا باشد؛ هرچند ممکن است به نتیجه نرسد یا به شکست بینجامد، اما اصل مذاکره را نفی کردن اشتباه محض است.

احتمال توافق وجود دارد اگر...

ورود به مذاکره دلیل بر اعطای امتیاز نیست. اگر کسی تصور کند مذاکره یعنی امتیاز دادن محض، باید دیدگاه خود را اصلاح کند؛ مذاکره یعنی نشستن، گفتگو کردن، امتیاز گرفتن و امتیاز دادن.

اصطلاح «برد-برد» (Win-Win) بی دلیل شکل نگرفته است؛ یعنی شما باید سری امتیازاتی بگیرید و سری امتیازاتی بدهید تا به نتیجه برسید. اگر فکر کنیم وارد مذاکره می‌شویم تا طرف مقابل همه حرف‌های ما را بپذیرد، اشتباه است؛ همین‌طور اگر طرف مقابل انتظار داشته باشد ما هر چه او می‌گوید را قبول کنیم، باز هم او دچار اشتباه شده است.

طرفین معمولاً با حداکثر خواسته‌های خود وارد مذاکره می‌شوند، اما وقتی گفتگو طولانی شد، در نقطه‌ای میانگین توافق حاصل می‌شود.

در خصوص ایران و آمریکا نیز امکان توافق وجود دارد؛ به شرطی که طرفین و میانجی‌گران به این درک برسند که مذاکره نباید حسِ دادن امتیاز بیشتر یا تسلیم شدن را به هیچ‌یک از طرفین القا کند. هیچ ایرانی چنین چیزی را نخواهد پذیرفت و زیر بار آن نمی‌رود. اما نفی اصل مذاکره و دیپلماسی نیز درست نیست و من با نفی گفتگو کاملاً مخالفم.

بعید است اسرائیل بدون هماهنگی با آمریکا حمله کند

* با توجه به تحولات سیاسی در اسرائیل و احتمال تشکیل دولت موقت توسط «آیزنکوت»، فکر می‌کنید این مسئله چه تأثیری بر تداوم جنگ با ایران خواهد داشت؟ آیا می‌تواند یک متغیر تأثیرگذار باشد؟

اسرائیل همواره نقشی مخرب داشته و نباید آن را دست‌کم گرفت. این نقش مخرب همیشه وجود داشته و تنها کم و زیاد شده است.

اما اگر آمریکا با اسرائیل همراهی نکند، تأثیرگذاری آن محدود خواهد شد. این روزها وضعیت اسرائیل در داخل آمریکا تا حدی تغییر کرده و می‌توان گفت توان نقش‌آفرینی آن نسبت به گذشته کمتر شده، هرچند از بین نرفته است.

* یعنی فکر می‌کنید ممکن است اسرائیل به صورت مستقل و بدون هماهنگی با آمریکا حمله‌ای را آغاز کند؟

من این احتمال را بعید می‌دانم. نمی‌خواهم بگویم احتمال آن کاملاً صفر است، اما بسیار دور از ذهن است؛ زیرا حداقل برای همه ثابت شده که ایران حریفی آسان برای آن‌ها نخواهد بود.