به گزارش اقتصادنیوز، «پشت‌پرده آمار درآمد ۴۰ میلیون تومانی خانوارهای ایرانی | ۵۴ درصد درآمد از شغل نیست » تیتر گزارش مطهره خردمندان در سایت اقتصادنیوز است. در بخشی از این گزارش آمده است؛

بر اساس تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران، متوسط درآمد ماهانه خانوارهای شهری در سال ۱۴۰۴ به حدود ۴۰ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان رسیده است؛ رقمی که در نگاه نخست ممکن است تصویری امیدوارکننده از وضعیت معیشت ارائه دهد، اما بررسی ترکیب درآمدها نشان می‌دهد تمام این مبلغ لزوماً پول قابل‌خرج خانوار نیست.

مطابق آمار رسمی، تنها ۳۰.۲ درصد درآمد خانوارهای شهری از حقوق و دستمزد و ۱۵.۹ درصد از مشاغل آزاد تأمین می‌شود. در مقابل، ۵۳.۹ درصد درآمدها در گروه منابع غیرشغلی قرار دارد. به این ترتیب، از متوسط درآمد ماهانه ۴۰.۴ میلیون تومانی، حدود ۱۸.۶ میلیون تومان حاصل فعالیت شغلی و ۲۱.۸ میلیون تومان مربوط به سایر منابع درآمدی است.

با این حال، درآمد غیرشغلی الزاماً به معنای درآمد غیرنقدی نیست. این گروه علاوه بر حقوق بازنشستگی، یارانه، سود سپرده و اجاره املاک، می‌تواند ارزش اجاری مسکن شخصی را نیز دربرگیرد؛ ارزشی که در آمار اقتصادی ثبت می‌شود، اما پولی نیست که ماهانه به حساب صاحبخانه واریز شود.

بررسی جداگانه بانک مرکزی درباره بودجه خانوار شهری در سال ۱۴۰۳ نیز اهمیت این موضوع را نشان می‌دهد. طبق این آمار، از متوسط درآمد ناخالص سالانه ۴۵۴.۸ میلیون تومانی خانوار، حدود ۱۴۲.۲ میلیون تومان، معادل ۳۱.۳ درصد، ماهیت غیرپولی داشته است. سهم عمده این رقم به ارزش اجاری مسکن شخصی اختصاص دارد که حدود ۱۰۹.۶ میلیون تومان در سال برآورد شده است.

در واقع، خانواده‌ای که در خانه ملکی خود زندگی می‌کند، از پرداخت اجاره معاف است و این مزیت اقتصادی در محاسبات درآمد لحاظ می‌شود؛ اما ارزش اجاری خانه را نمی‌توان مانند حقوق ماهانه برای خرید خوراک، دارو یا پرداخت سایر هزینه‌های روزمره خرج کرد.

البته داده‌های بانک مرکزی مربوط به سال ۱۴۰۳ است و به دلیل تفاوت دوره و احتمال تفاوت روش محاسبه، نمی‌توان سهم درآمد غیرپولی آن را مستقیماً به آمار مرکز آمار در سال ۱۴۰۴ تعمیم داد.

از سوی دیگر، گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۴ متوسط هزینه سالانه خانوارهای شهری با رشد ۴۵.۴ درصدی به حدود ۳۹۲ میلیون تومان رسیده، در حالی که درآمد خانوارها با افزایش ۴۱.۲ درصدی به حدود ۴۸۵ میلیون تومان رسیده است. بنابراین، سرعت رشد هزینه‌ها ۴.۲ واحد درصد بیشتر از درآمدها بوده است.

همچنین حدود ۴۱.۷ درصد هزینه خانوارهای شهری به مسکن، سوخت و روشنایی اختصاص داشته؛ موضوعی که فشار هزینه‌های ضروری بر بودجه خانوار را برجسته می‌کند.

در چنین شرایطی، اختلاف میان متوسط درآمد و هزینه خانوار را نیز نمی‌توان بدون تفکیک اجزای نقدی و غیرنقدی، معادل پس‌انداز واقعی خانواده‌ها دانست. 

در نهایت، آمار درآمد ۴۰ میلیون تومانی به‌تنهایی برای قضاوت درباره رفاه خانوارهای ایرانی کافی نیست. آنچه تصویر دقیق‌تری از وضعیت معیشت ارائه می‌دهد، مشخص شدن سهم درآمد نقدی، درآمد غیرپولی و تفاوت وضعیت خانوارهای مالک و مستأجر است؛ زیرا افزایش درآمد ثبت‌شده در آمار، لزوماً به معنای افزایش پولی نیست که مردم برای گذران زندگی در اختیار دارند.