میزبانی عراق از این نشست نیز در شرایطی اهمیت دارد که بغداد می‌تواند نقشی در تقویت گفت‌وگوهای منطقه‌ای و نزدیک کردن مواضع کشورهای اسلامی ایفا کند. حضور سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، فرصتی برای طرح دیدگاه‌های تهران درباره تحولات جاری و بررسی راه‌های کاهش تنش‌ها فراهم می‌آورد. با این حال، میزان اثرگذاری نشست به اراده سیاسی اعضا برای عبور از اختلافات و دستیابی به مواضعی مشترک بستگی دارد؛ مسئله‌ای که همواره یکی از چالش‌های اصلی سازمان همکاری اسلامی در مواجهه با بحران‌های جهان اسلام بوده است.

در ادامه مشروح گفتگو با صباح زنگنه می‌خوانید؛

* نشست وزرای خارجه سازمان همکاری اسلامی در شرایط فعلی، به ویژه با توجه به تشدید تنش میان دو کشور مسلمان عربستان و یمن و بیم کشیده شدن دیگر کشورهای مسلمان به کام آتش این جنگ، چه اهمیتی دارد؟

در شرایط فعلی، کشورهای اسلامی مسیر دیگری ندارند، جز اینکه در کنار یکدیگر بنشینند، رایزنی و گفت‌وگو کنند، مسائل را با سرعت و حسن نیت مطرح کنند و راهکارهای موجود را تبیین کنند. ممکن است پذیرش این راهکارها برای برخی کشورها دشوار باشد، اما ادامه تنش و درگیری میان کشورهای اسلامی، مسئله خوشایندی نیست و آینده مثبتی نیز به دنبال نخواهد داشت.

بنابراین، بهتر است کشورها از طریق همین گفت‌وگوها به راه‌حل‌هایی برسند و به فکر ساختن آینده باشند؛ آینده‌ای که با استفاده از توانمندی‌های همه کشورهای اسلامی همراه باشد و به تحقق جایگاهی بالاتر برای این کشورها در جهانی کمک کند که پیوسته در حال تغییر است.

ما در مراحل گذار قرار داریم؛ مراحلی که در آن نظام‌ها با مشکلاتی مواجه می‌شوند و نظم‌ها تغییر می‌کنند. کشورهای اسلامی نیز باید جایگاه خود را در این تحولات بیابند.

ترکیه و ایران، می‌توانند به حل‌وفصل بسیاری از مسائل کمک کنند

* برگزاری این نشست در بغداد چه پیامی دارد و آیا میزبانی عراق از سازمان همکاری اسلامی می‌تواند حاوی نشانه خاصی باشد؟

عراق در موقعیت مهم و راهبردی قرار دارد. از یک سو، ترکیه در شمال آن واقع شده و در کنار آن، جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. این دو کشور، قدرت‌های بزرگ اسلامی هستند و می‌توانند به حل‌وفصل بسیاری از مسائل کمک کنند.

از سوی دیگر، سوریه و اردن در غرب عراق قرار دارند و عراق در همسایگی سرزمین اشغالی فلسطین نیز واقع شده است. در جنوب این کشور هم کشورهای حوزه خلیج فارس قرار دارند؛ کشورهایی که در قالب شورای همکاری خلیج فارس با تغییرات زیادی مواجه شده‌اند.

در چنین شرایطی، عراق می‌تواند نقش مثبتی در تحولات ایفا کند؛ چراکه از یک طرف روابط خوبی با آمریکا دارد و از طرف دیگر، با کشورهای پیرامونی خود نیز دارای روابط مناسبی است. عراق می‌تواند از این امکانات و ظرفیت‌های ارتباطی برای برطرف کردن علل و عوامل تنش‌های موجود میان کشورها استفاده کند.

برای مثال، عربستان و یمن دو کشور مسلمان هستند و می‌توانند با حضور کشورهایی مانند عراق و ایران، دور یک میز بنشینند و درباره مسائل خود گفت‌وگو کنند.

بسیاری از این کشورها، یا دست‌کم نیمی از کشورهایی که در این اجلاس حضور خواهند داشت، اساساً زندگی و اقتصادشان به استخراج و فروش نفت، گاز و انرژی وابسته است. اگر این پایه اصلی حیات اقتصادی آن‌ها دچار اختلال یا مشکل شود، نمی‌توان به آینده‌شان چندان امیدوار بود.

بنابراین، این کشورها می‌توانند این مسئله را در نشست مورد رایزنی قرار دهند و برای عبور از این بحران، راهکارهایی پیدا کنند.

اگر کشورهای پیرامونی به آمریکا و اسرائیل تسهیلات ندهند، بسیاری از مسائل حل خواهد شد

* حضور سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در این نشست تا چه اندازه می‌تواند در شرایط فعلی برای کشور مفید باشد؟

حضور وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در هر محفلی ضروری به نظر می‌رسد؛ چراکه ایران نیز خود مورد تعرض قرار گرفته است و باید مسائلش را بیان کند و جنایت‌هایی را که آمریکا و رژیم اسرائیل مرتکب شده‌اند، مطرح سازد.

ایران باید از همه کشورهای اسلامی و کشورهای پیرامونی درخواست کند و از آن‌ها بخواهد که به این دو رژیم متجاوز، تسهیلات ارائه ندهند و به آن‌ها کمک نکنند. این خواسته‌ای معقول، واقع‌گرایانه و منطقی است و می‌تواند به عبور از مرحله بحرانی کنونی کمک کند.

آمریکا تلاش می‌کند موقعیت خود را از دست ندهد، درحالی‌که اقدامات این کشور عملاً به افزایش تنش و ناامنی منجر می‌شود. اگر همه کشورهای پیرامونی منطقه توافق کنند که به عامل مولد تنش، یعنی آمریکا و رژیم اسرائیل، تسهیلات ندهند، بسیاری از مسائل حل خواهد شد.

* فکر می‌کنید موضوع جنگ جاری در منطقه چه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران و چه جنگ عربستان علیه یمن تا چه اندازه بر دستور کار محتوای این نشست تاثیر بگذارد؟

این دو موضوع، با توجه به مقطع زمانی کنونی، مسائلی حیاتی هستند و حتماً در اولویت دستور کار اجلاس بغداد قرار خواهند گرفت.

این سازمان تلاش کرده است، اما به دلیل مسائل خاصی در ساختار و جایگاه خود و همچنین نبود اراده سیاسی قوی، نتوانسته است به بسیاری از بحران‌ها و مسائل کمک کند.

ما هنوز شاهد اختلافات میان پاکستان و افغانستان هستیم؛ همچنین مشکلاتی که طی ۴۰ سال گذشته بر افغانستان گذشته و بحران‌های متعددی که در این کشور شاهد آن بوده‌ایم. در مسئله فلسطین نیز اقدام عملی واقع‌بینانه و ثمربخشی، فراتر از صدور بیانیه و اعلام مواضع، مشاهده نشده است.

چیز دیگری ندیده‌ایم و این سازمان نتوانسته است جایگاه خود را اثبات کند. به هر حال، اساس تأسیس سازمان همکاری اسلامی، موضوع فلسطین و قدس شریف بود. اگر این سازمان نتواند برای علت وجودی خود راهکاری پیدا کند و جایگاهش را اثبات کند، مایه تأسف خواهد بود.