به گزارش اقتصادنیوز، تحولات اخیر در خاورمیانه و اروپا، پرسش‌هایی جدی درباره توانایی آمریکا برای حفظ برتری نظامی و جایگاه راهبردی خود در برابر رقبای بین‌المللی ایجاد کرده است. انتقال بمب‌افکن‌های آمریکایی از پایگاه‌های بریتانیا، خسارات سنگین گزارش‌شده به تجهیزات نظامی این کشور در جنگ با ایران و حملات حوثی‌ها به زیرساخت‌های منطقه، در کنار نشانه‌های کاهش تعهد واشنگتن به ناتو، تصویری از چالش‌هایی ترسیم می‌کند که می‌توانند دامنه نفوذ و قدرت بازدارندگی آمریکا را تحت تأثیر قرار دهند.

خبر مرتبط

راهبرد « تشدید افقی» ایران، روسیه و چین علیه آمریکا | میدان رقابت فراتر از رویارویی مستقیم است

اقتصادنیوز: تشدید افقی رقابت با واشنگتن نشان می‌دهد که رقابت راهبردی دیگر به رویارویی مستقیم نظامی یا اقتصادی محدود نیست. چین، روسیه و ایران می‌توانند با گسترش فشار به جبهه‌های مختلف، منابع آمریکا را پراکنده کنند و هزینه حفظ نظم بین‌المللی تحت رهبری واشنگتن را افزایش دهند.

جابه‌جایی بمب‌افکن‌ها و نگرانی از حملات نامتقارن

هارلان اولمن در هیل نوشت: ناوهای جنگی اغلب به نمادی از تحولات بزرگ تبدیل می‌شوند. ناوشکن «یواس‌اس فارست شرمن» که از نخستین ناوشکن‌های طراحی‌شده پس از جنگ جهانی دوم بود، سه قبضه توپ سریع‌العمل داشت؛ یک توپ در بخش جلویی و دو توپ در عقب شناور. همین آرایش تسلیحاتی باعث شده بود تا برخی منتقدان با کنایه بگویند که این ناو؛ نخستین شناوری است که برای جنگیدن به هنگام عقب‌نشینی ساخته شده است.

در پی تحولات اساسی هفته گذشته، این استعاره بار دیگر درباره وضعیت آمریکا در محافل سیاسی مطرح است.

نخستین رخداد، انتقال سریع ۱۲ فروند بمب‌افکن بی‌-۱ آمریکا از پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در فیرفورد به مکانی امن‌تر بود.

نویسنده مدعی شد: نگرانی اصلی این بود که تهران ممکن است از الگویی مشابه عملیات «تار عنکبوت» اوکراین استفاده کند؛ عملیاتی که در آن پهپادهای قاچاق‌شده به داخل خاک روسیه، پایگاه‌های مهم نظامی را هدف قرار دادند و شماری از بمب‌افکن‌های راهبردی این کشور را منهدم کردند. در سناریوی مشابه علیه آمریکا، حتی پهپادهای کوچک چهارملخه که از فاصله نزدیک هدایت می‌شوند، می‌توانند خساراتی جدی وارد کنند.

بااین‌حال، جابه‌جایی بمب‌افکن‌ها تنها بخشی از مسئله است. جنگنده‌های اف-۱۵ استرایک ایگل آمریکا در پایگاه لیکنهیث در سافک انگلستان مستقرند؛ ناوشکن‌های نیروی دریایی آمریکا نیز در بندر روتا در اسپانیا حضور دارند و واحدهای ارتش و نیروی هوایی این کشور در نقاط مختلف اروپا پراکنده‌اند.

با این وجود، هرچند اقداماتی برای مقابله با حملات احتمالی انجام شده است، اما پراکندگی نیروهای آمریکایی تعداد اهداف بالقوه‌ای را که ایران می‌تواند تهدید کنند، افزایش می‌دهد.

در شرایط خاص، حتی نیروهای مستقر در داخل خاک آمریکا نیز ممکن است در معرض حملات قرار گیرند؛ همان‌گونه که حملات ۱۱ سپتامبر نشان دادند.

مسئله کنونی این است که گسترش دامنه حملات پهپادی و روش‌های نامتقارن، حتی پایگاه‌های نظامی پیشرفته را نیز در معرض تهدید قرار داده است.

جنگ برای همه پرهزینه است

دومین رخداد پر اهمیت هفته اخیر ، انتشار گزارشی از سوی سرویس پژوهشی کنگره آمریکا بود که از نابودی یا از دست رفتن ۸۱ فروند هواگرد آمریکایی در جریان عملیات «خشم حماسی» خبر می‌داد. این رقم شامل ۱۲ فروند جنگنده اف-۱۵ استرایک ایگل، یک فروند اف-۳۵، هفت فروند هواپیمای سوخت‌رسان کی‌سی-۱۳۵، یک فروند هواپیمای هشدار زودهنگام ای-۳ سنتری و ۵۰ پهپاد یا هواگرد بدون سرنشین دیگر است.

برآوردها نشان می‌دهد که ارزش این تجهیزات از دست‌رفته ممکن است به ۳.۳ میلیارد دلار برسد. این رقم هزینه حدود ۳۸ میلیارد دلاری مهمات و تسلیحات مصرف‌شده در عملیات را شامل نمی‌شود.

مجموع این هزینه‌ها نشان می‌دهد که جنگ، حتی برای کشوری با بودجه نظامی گسترده و توان صنعتی پیشرفته، بسیار پرهزینه است.

از دست رفتن این حجم از تجهیزات همچنین پرسش‌هایی درباره میزان آسیب‌پذیری نیروهای آمریکایی در برابر حملات و هزینه حفظ برتری نظامی در یک درگیری طولانی ایجاد می‌کند. عملیات اوکراین علیه پایگاه‌های روسیه نیز نشان داده است که حملات نامتقارن می‌توانند با استفاده از ابزارهایی نسبتاً ارزان، خساراتی به دارایی‌های نظامی بسیار گران‌قیمت وارد کنند.

حملات حوثی‌ها و آسیب‌پذیری زیرساخت‌های منطقه

سومین تحول، حملات حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض بود که به توقف موقت فعالیت این فرودگاه انجامید. بر اساس گزارش‌ها، بخش مربوط به پروازهای داخلی در فاصله دو روز، دو بار هدف قرار گرفت و این حملات ۱۲ کشته و حدود ۳۰۰ زخمی بر جای گذاشت. پیش از این حملات، گزارش‌هایی منتشر شده بود مبنی بر اینکه ترامپ در حال بررسی احتمال ورود مستقیم آمریکا به جنگ علیه حوثی‌هاست.

این حملات، در کنار انتقال بمب‌افکن‌های آمریکایی و خسارت‌های واردشده به تجهیزات نظامی، نشان می‌دهند که پایگاه‌ها و زیرساخت‌های حیاتی تا چه اندازه می‌توانند در برابر حملات از راه دور آسیب‌پذیر باشند. هم‌زمان، ایران حملات علیه تأسیسات انرژی کشورهای خلیج فارس را افزایش داده است؛ اقداماتی که در ادامه تنش‌ها و در شرایطی صورت می‌گیرد که ترامپ تهدید کرده بود پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، ایران را هدف حمله قرار خواهد داد.

مجموع این تحولات نشان می‌دهند که توانایی آمریکا و شرکایش برای حفاظت از پایگاه‌ها، فرودگاه‌ها، تأسیسات انرژی و دیگر زیرساخت‌های حیاتی با چالش‌های تازه‌ای روبه‌روست. برتری در شمار و کیفیت تسلیحات لزوماً مانع از آن نمی‌شود که حملات محدود و کم‌هزینه، اختلال‌هایی گسترده و پرهزینه ایجاد کنند.

آیا آمریکا در حال فاصله گرفتن از اروپا و ناتو است؟

از منظر راهبردی، نگرانی‌ها فقط به آسیب‌پذیری نظامی محدود نمی‌شود. دولت ترامپ در حال افزایش فشار بر اعضای اروپایی ناتو برای پذیرش سهم بیشتری از هزینه‌ها و مسئولیت دفاعی خود است. البته رؤسای‌جمهور پیشین آمریکا نیز بارها خواستار افزایش مشارکت متحدان اروپایی شده بودند، اما به‌ندرت تهدید به خروج نیروهای آمریکایی یا کاهش واقعی حضور نظامی این کشور در اروپا را به ابزاری برای وادار کردن متحدان به تغییر سیاست تبدیل کرده بودند.

در همین چارچوب، ال‌بریج کولبی، معاون وزیر دفاع آمریکا در امور سیاست‌گذاری، قرار است ماه آینده نشستی در لهستان درباره آینده ناتو برگزار کند. گزارش‌ها حاکی از آن است که بریتانیا، فرانسه و کشورهای حوزه بالتیک به این نشست دعوت نشده‌اند؛ موضوعی که می‌تواند نگرانی‌ها درباره اختلافات درون ائتلاف را افزایش دهد.

هم‌زمان، پنتاگون در حال بازبینی آرایش نیروهای آمریکایی در اروپاست. در کنار پیشنهاد کاهش ۲۰ درصدی پست‌های ژنرال‌ها و دریاسالاران ارشد، این پرسش مطرح شده است که آیا فرماندهی اروپایی آمریکا، که در سطح چهارستاره فعالیت می‌کند، به سطح سه‌ستاره تنزل خواهد یافت یا خیر.

البته احتمال دیگری نیز مطرح است؛ اینکه برای نخستین بار در تاریخ ناتو، فرمانده عالی نیروهای متحد این ائتلاف در اروپا فردی غیرآمریکایی باشد.

کاهش قدرت واشنگتن

تغییر جایگاه فرماندهی آمریکا در اروپا می‌تواند پیامدهایی فراتر از یک جابه‌جایی سازمانی داشته باشد. چنین تغییری ممکن است نشانه کاهش نقش رهبری واشنگتن در ناتو تلقی شود؛ نقشی که جایگزینی کامل آن از سوی هیچ کشور اروپایی آسان نخواهد بود. همچنین، غیرآمریکایی شدن فرمانده عالی نیروهای متحد در اروپا می‌تواند پیوند مستقیم فرماندهی ناتو با ساختار فرماندهی هسته‌ای آمریکا را تغییر دهد؛ موضوعی که برای بازدارندگی و محاسبات امنیتی اروپا اهمیت دارد.

چنین تحولاتی می‌تواند فرصت بیشتری را در اختیار ولادیمیر پوتین برای استفاده از عملیات موسوم به «اقدامات فعال» قرار دهند؛ از جمله فعالیت‌هایی با هدف ایجاد شکاف، بی‌ثباتی و اختلاف میان اعضای ناتو، که انسجام این ائتلاف را تضعیف می‌کند.

در این صورت، اوکراین نیز ممکن است در برابر فشارها و اقدامات نظامی بیشتر روسیه آسیب‌پذیرتر شود.

آینده مبهم راهبرد واشنگتن در برابر روسیه و چین

در دولت ترامپ هنوز روشن نیست چه کسی از رویکردی متوازن‌تر در قبال اروپا دفاع می‌کند و در برابر سیاستی می‌ایستد که با تمرکز بر چین به‌عنوان اصلی‌ترین رقیب آمریکا، تهدیدهای ناشی از روسیه را کم‌اهمیت‌تر تلقی می‌کند. اگر چنین دیدگاهی در دولت وجود داشته باشد، تاکنون نتوانسته است تأثیر قابل‌توجهی بر جهت‌گیری سیاست خارجی و امنیتی واشنگتن بگذارد.

مسئله اساسی این است که تمرکز راهبردی بر چین در صورت همراه شدن با کاهش تعهدات آمریکا در قبال اروپا و ناتو، می‌تواند شکاف‌هایی در ساختار امنیتی غرب ایجاد کند. از سوی دیگر، کاهش حضور آمریکا در اروپا و تضعیف پیوندهای فرماندهی و بازدارندگی، ممکن است محاسبات روسیه را تغییر دهد و خطر اقدامات تهاجمی‌تر این کشور را افزایش دهد.

بنابراین، سه تحول اخیر، یعنی انتقال بمب‌افکن‌های آمریکایی در واکنش به تهدیدهای احتمالی، خسارت‌های سنگین تجهیزات نظامی در عملیات علیه ایران و حملات حوثی‌ها به زیرساخت‌های عربستان، همگی نشان می‌دهند که حتی قدرت‌های نظامی بزرگ نیز در برابر حملات نامتقارن مصون نیستند. در کنار این چالش‌ها، بازنگری دولت ترامپ در تعهدات آمریکا به اروپا می‌تواند آینده نقش واشنگتن در ناتو و انسجام ائتلاف غربی را تحت تأثیر قرار دهد؛ ائتلافی که طی ۷۵ سال گذشته یکی از پایه‌های اصلی امنیت آمریکا و اروپا بوده است.