به گزارش اقتصادنیوز، از ژوئن ۲۰۲۶، جنگ اوکراین وارد مرحله متفاوتی شده است. طی سه ماه گذشته، اوکراین توانسته تعداد حملات پهپادی و موشکی دوربرد خود در داخل خاک روسیه را افزایش دهد و پالایشگاه‌ها، نفتکش‌ها، کارخانه‌های تسلیحاتی، انبارها و مراکز لجستیکی را هدف قرار دهد.

خبر مرتبط

چرا جنگ علیه ایران و اوکراین برخلاف انتظارات جلو رفت؟ | هرجا گلوله قابل استفاده است، نیروی انسانی اعزام نکنید!

اقتصادنیوز: در عصر کنونی، ماهیت جنگ‌ها تغییر کرده و میدان نبرد با ظهور پهپادها، موشک‌ها و هوش مصنوعی تا حدی برابرتر شده است؛ یعنی کشورها و گروه‌هایی که از نظر نظامی ضعیف‌تر هستند، اکنون می‌توانند به توانمندی‌هایی دست پیدا کنند که در گذشته در اختیار قدرت‌های بزرگ بود.

این حملات تا حدی ماهیت این درگیری را برای جامعه روسیه تغییر داده‌اند؛ جنگی که تا پیش از این برای بخش بزرگی از مردم روسیه جنگی دور از زندگی روزمره بود، اکنون با پیامدهایی مانند کمبود سوخت، افزایش مشکلات اقتصادی و کاهش درآمدهای دولت همراه شده است.

راهبرد اوکراین از این طریق، اعمال فشار اقتصادی بر روسیه با هدف پایان دادن به جنگ یا دست‌کم پذیرش آتش‌بس است.

حملات عمیق اوکراین و فشار بر ساختار داخلی روسیه

آندریاس اوملند و لسیا بیدوچکو در نشنال‌اینترست نوشتند: افزایش حملات دوربرد اوکراین همچنین رابطه میان جامعه روسیه و کرملین را تحت فشار قرار داده است. یکی از پایه‌های این رابطه، حفظ ثبات زندگی روزمره در کنار ادامه سیاست‌های داخلی دولت بوده است. با این‌حال، حملات دوربرد کنونی اوکراین، ثبات اقتصادی و اجتماعی روسیه را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

اگر اوکراین بتواند این روند را ادامه دهد و آسیب بیشتری به زیرساخت‌های انرژی و لجستیکی روسیه وارد کند، پیامدهای زنجیره‌ای آن می‌تواند حوزه‌هایی مانند کشاورزی، نظام بانکی و حمل‌ونقل هوایی را نیز درگیر کند.

چرا کرملین به دنبال ادامه جنگ است؟

کرملین تاکنون پیشنهادهای کی‌یف برای آتش‌بس یا برقراری یک وقفه متقابل در حملات دوربرد را نپذیرفته است. از نگاه مسکو، پذیرش چنین توافقی می‌تواند با روایت سیاسی و تصویری که ولادیمیر پوتین از قدرت و توانایی خود ارائه کرده، در تعارض قرار گیرد.

هم‌زمان، رسانه‌های ملی‌گرای روسیه، وبلاگ‌نویسان نظامی و جریان‌های ملی‌گرای افراطی خواستار پاسخ متقابل هستند. در نتیجه، واکنش فوری مسکو افزایش حملات علیه اهداف غیرنظامی در اوکراین و گسترش فعالیت‌های موسوم به «جنگ ترکیبی» علیه نهادها و کشورهایی بوده که از اوکراین حمایت می‌کنند.

هدف کرملین از این اقدامات، نمایش توانایی و عزم نظامی، جلوگیری از ادامه حملات اوکراین و کاهش حمایت غرب از کی‌یف عنوان شده است. این رویکرد با مفهومی که در ادبیات راهبردی روسیه از آن با عنوان «تشدید برای کاهش تنش» یاد می‌شود، ارتباط دارد؛ یعنی افزایش فشار و هزینه برای وادار کردن طرف مقابل به عقب‌نشینی.

افزایش حملات موشکی علیه شهرهای اوکراین

تا اینجا، مهم‌ترین واکنش روسیه، تشدید حملات متعارف در همان چارچوبی بوده که پیش‌تر نیز در جنگ مورد استفاده قرار گرفته است.

این حملات شامل افزایش بمباران زیرساخت‌های حیاتی اوکراین، از جمله بیمارستان‌ها، انبارها و نیروگاه‌ها، و همچنین برخی مراکز فرهنگی مانند کتابخانه‌ها، کلیساها و دانشگاه‌ها بوده است. حملات موشکی و پهپادی به کی‌یف نیز افزایش یافته است.

افزایش حملات در سال ۲۰۲۶ تا حدی ناشی از اختصاص بیشتر ظرفیت محدود تسلیحات دوربرد روسیه به پایتخت اوکراین بوده است. با این حال، افزایش تولید تسلیحات نیز به مسکو امکان داده است تا شدت حملات را بالا ببرد.

بر اساس گزارش‌های اطلاعاتی اوکراین، روسیه اکنون می‌تواند بیش از ۲۰۰ موشک کروز و بالستیک در ماه تولید کند. اگر مسکو بتواند تولید تسلیحات دوربرد ارزان‌تر را در مقیاس بالا ادامه دهد، قادر خواهد بود فشار بیشتری بر کی‌یف و دیگر شهرهای بزرگ وارد کند، بدون آنکه الزاماً از شدت حملات در سایر مناطق بکاهد.

این وضعیت برای اوکراین دو چالش ایجاد می‌کند: نخست، افزایش تعداد موشک‌ها و پهپادهایی که باید رهگیری شوند و در نتیجه نیاز بیشتر به سامانه‌های پدافندی؛ و دوم، پراکنده‌تر شدن تهدید که دفاع از مراکز لجستیکی، مراکز فرماندهی، پایگاه‌های هوایی و شهرها را دشوارتر می‌کند.

احتمال گسترش جنگ به بلاروس

روسیه گزینه‌های دیگری نیز برای افزایش فشار در اختیار دارد. از جمله این گزینه‌ها می‌توان به وارد کردن بیشتر بلاروس به جنگ، استفاده از نیروهای کره شمالی، جذب شمار بیشتری از نیروهای خارجی و در نهایت اجرای بسیج گسترده نیروی انسانی اشاره کرد.

یکی از پرسش‌های مهم برای سال ۲۰۲۷ این خواهد بود که آیا روسیه می‌تواند چنین برنامه‌هایی را پیش از آنکه حملات اوکراین ظرفیت اجرای آنها را مختل کند، عملیاتی کند یا خیر.

در عین حال، یکی از حوزه‌های مهم نگرانی، احتمال تشدید درگیری با استفاده از سلاح‌های کشتارجمعی است.

سایه سنگین سلاح‌های کشتارجمعی و هسته‌ای بر اروپا

همچنین روسیه تاکنون اقداماتی انجام داده که از نظر پیامدی و خطرات، به استفاده از سلاح‌های کشتارجمعی نزدیک بوده‌اند. حمله به تأسیسات هسته‌ای اوکراین، تخریب سد بزرگ کاخوفکا در رودخانه دنیپرو و استفاده از عوامل شیمیایی از جمله مواردی هستند که در این زمینه مطرح شده‌اند.

در این میان، واکنش محدود غرب به این اقدامات می‌تواند این تصور را در مسکو ایجاد کند که امکان افزایش سطح فشار بدون پرداخت هزینه بین‌المللی بسیار سنگین وجود دارد.

با این حال، در میان گزینه‌های احتمالی، روسیه همچنان بیش از همه از ابزار «پیام‌دهی هسته‌ای» استفاده خواهد کرد. این اقدام می‌تواند شامل بازنگری در دکترین نظامی، همانند تغییری که روسیه در سال ۲۰۲۴ انجام داد، یا برگزاری رزمایش‌هایی با سامانه‌های حامل کلاهک‌های هسته‌ای باشد.

انجام یک آزمایش هسته‌ای در مناطقی مانند نوایا زملیا می‌تواند مرحله تازه‌ای از این پیام‌دهی باشد. گزینه‌های شدیدتر نیز شامل حمله به تأسیسات هسته‌ای غیرنظامی، انجام یک انفجار هسته‌ای نمایشی در منطقه‌ای غیرمسکونی از اوکراین و در شدیدترین سناریو، استفاده از سلاح هسته‌ای تاکتیکی علیه نیروهای اوکراینی یا مناطق غیرنظامی است.

با این حال، استفاده از سلاح‌های کشتارجمعی برای روسیه نیز با خطرات قابل توجهی همراه خواهد بود.

جنگ هسته‌ای برای روسیه پرهزینه است

نخستین خطر، کنار گذاشتن تابوی هسته‌ای است؛ اصلی که طی حدود هشت دهه گذشته یکی از پایه‌های نظام امنیتی بین‌المللی بوده است. استفاده از سلاح هسته‌ای می‌تواند واکنش شدید جامعه جهانی را به دنبال داشته باشد و حتی کشورهایی مانند چین و هند را نیز در موضعی متفاوت نسبت به مسکو قرار دهد. چنین وضعیتی می‌تواند جایگاه دیپلماتیک روسیه را تضعیف کند.

دومین مسئله به توانایی اوکراین برای انجام حملات دوربرد در داخل روسیه بازمی‌گردد.

اوکراین در سال‌های اخیر نشان داده است که می‌تواند اهدافی را در عمق خاک روسیه هدف قرار دهد. حال در صورتی که روسیه از سلاح‌های کشتارجمعی استفاده کند و واکنش بین‌المللی را ناکافی بداند، ممکن است در کی‌یف بحث درباره توسعه قابلیت‌های تلافی‌جویانه مطرح شود.

نویسندگان در این زمینه حتی به احتمال استفاده از چیزی شبیه «بمب کثیف» اشاره می‌کنند؛ یعنی یک کلاهک متعارف که با استفاده از مواد رادیواکتیو می‌تواند آلودگی ایجاد کند. چنین اقدامی با یک حمله هسته‌ای متعارف متفاوت است، اما در صورت وقوع می‌تواند پیامدهای جدی برای خاک روسیه و امنیت منطقه‌ای داشته باشد.

اروپا در برابر یک جنگ ترکیبی گسترده‌تر

بنابراین، مسیر محتمل تشدید درگیری در کوتاه‌مدت همچنان در حوزه حملات متعارف و ابزارهای جنگ ترکیبی قرار دارد، نه استفاده مستقیم از سلاح هسته‌ای یا حمله نظامی آشکار به کشورهای اروپایی.

روسیه در حال حاضر مجموعه‌ای از ابزارها برای افزایش فشار در اختیار دارد؛ از تشدید حملات موشکی و پهپادی علیه اوکراین گرفته تا استفاده بیشتر از ظرفیت‌های سایبری، اطلاعاتی و سایر ابزارهای جنگ ترکیبی علیه کشورهای اروپایی که از کی‌یف حمایت می‌کنند.

در چنین شرایطی، برای اروپا تنها مسئله شدت حملات نظامی اهمیت ندارد؛ بلکه توانایی روسیه برای ترکیب ابزارهای نظامی، اقتصادی، اطلاعاتی و سیاسی نیز اهمیت پیدا می‌کند. گسترش چنین فشارهایی می‌تواند مرز میان جنگ در اوکراین و پیامدهای امنیتی آن برای سایر کشورهای اروپایی را بیش از گذشته کم‌رنگ کند.

در نهایت، هرچه حملات اوکراین به زیرساخت‌های روسیه عمیق‌تر و گسترده‌تر شود، فشار بر کرملین برای واکنش افزایش خواهد یافت. با این حال، انتخاب مسیر تشدید برای مسکو بدون هزینه نخواهد بود. افزایش حملات متعارف می‌تواند منابع نظامی و اقتصادی بیشتری مصرف کند و عبور از آستانه هسته‌ای نیز خطر واکنش گسترده بین‌المللی و تغییر محاسبات کشورهای مهمی مانند چین و هند را به همراه دارد.

به همین دلیل، در شرایط کنونی محتمل‌ترین مسیر همچنان افزایش تدریجی فشارهای متعارف و ترکیبی است؛ مسیری که می‌تواند جنگ را طولانی‌تر و پیچیده‌تر کند، بدون آنکه الزاما به رویارویی مستقیم روسیه و اروپا یا استفاده از سلاح هسته‌ای منجر شود.