به گزارش اقتصادنیوز به نقل از نورنیوز، مرگ یک کارمند در مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک روسیه هنوز با ابهام‌هایی درباره علت دقیق همراه است؛ اما پیش از اثبات هرگونه ارتباط با سلاح بیولوژیک، این کلیدواژه وارد پرسش یک خبرنگار از رئیس‌جمهور آمریکا شده است؛ پرسشی که خود می‌تواند یک حادثه پزشکی را وارد چارچوب امنیتی کند.

 مرگ یک کارمند ۲۸ ساله در مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک روسیه، هنوز از نظر پزشکی و علت دقیق مرگ با ابهام‌هایی همراه است؛ اما یک اتفاق مهم‌تر از خود حادثه در حال رخ دادن است: کلیدواژه «سلاح بیولوژیک» با سرعتی قابل توجه وارد پرونده شده است.

این در حالی است که هنوز هیچ سند مستقلی منتشر نشده که نشان دهد این حادثه ناشی از تولید، آزمایش یا استفاده از یک سلاح بیولوژیک بوده است. حتی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در پاسخ به سؤال یک خبرنگار درباره اینکه آیا طاعون در روسیه می‌تواند یک سلاح بیولوژیک باشد، گفت: «ما فکر نمی‌کنیم که این‌طور باشد. به‌زودی متوجه خواهیم شد.» او همچنین به موضع روسیه مبنی بر تحت کنترل بودن شرایط اشاره کرد.

در ظاهر، پاسخ ترامپ نفی‌کننده ادعای سلاح بیولوژیک است؛ اما خودِ سؤال یک پیام رسانه‌ای مهم دارد.

وقتی خبرنگار در سطح رئیس‌جمهور آمریکا درباره ارتباط یک حادثه پزشکی در روسیه با «سلاح بیولوژیک» سؤال می‌کند، این مفهوم پیش از آنکه اثبات شود، وارد قاب خبری می‌شود. از این لحظه به بعد، مخاطب نه فقط درباره یک مرگ در یک مرکز تحقیقاتی، بلکه درباره احتمال «سلاح بیولوژیک روسیه» نیز می‌شنود.

اینجا پرسش اساسی شکل می‌گیرد: اصلاً چرا پای سلاح بیولوژیک به میان آمده است؟

در یک مرکز تحقیقاتی که با عوامل بیماری‌زا سروکار دارد، بررسی احتمال آلودگی، خطای آزمایشگاهی، نقص ایمنی یا حتی نشت یک عامل بیماری‌زا کاملاً منطقی است. چنین تحقیقاتی بخشی از الزامات ایمنی زیستی است. اما حادثه آزمایشگاهی با برنامه تسلیحات بیولوژیک یکسان نیست.

برای تبدیل یک حادثه پزشکی یا آزمایشگاهی به پرونده سلاح بیولوژیک، باید شواهدی از وجود قصد نظامی، تولید یا نگهداری تسلیحاتی، برنامه سازمان‌یافته و یا استفاده تسلیحاتی از عامل بیماری‌زا وجود داشته باشد. تاکنون چنین شواهدی درباره حادثه ایرکوتسک ارائه نشده است.

با این حال، فضای سیاسی میان روسیه و غرب از پیش برای چنین پیوندی آماده است.

واشنگتن سال‌هاست روسیه را به حفظ ظرفیت‌های تهاجمی بیولوژیک متهم می‌کند و مسکو این اتهامات را رد کرده است. از سوی دیگر، جنگ اوکراین نیز شاهد یکی از جدی‌ترین مناقشات رسانه‌ای میان روسیه و آمریکا درباره آزمایشگاه‌های بیولوژیک بوده است. اکنون حادثه‌ای در داخل روسیه و در یک مرکز تحقیقاتی مرتبط با طاعون رخ داده و طبیعی است که سابقه این مناقشه دوباره به سطح رسانه‌ها بازگردد.

اما دقیقاً همین‌جا باید میان «سابقه» و «شاهد» تفاوت گذاشت.

سابقه برنامه بیولوژیک شوروی یا اتهامات آمریکا علیه روسیه، به خودی خود ثابت نمی‌کند که حادثه ایرکوتسک یک برنامه تسلیحاتی بوده است. همان‌طور که قرار گرفتن یک مرکز تحقیقاتی در معرض عوامل بیماری‌زا نیز به معنای تولید سلاح نیست.

در واقع، آنچه اکنون اهمیت پیدا کرده، نه فقط ماهیت حادثه، بلکه فرآیند روایت‌سازی پیرامون آن است.

یک مرگ مشکوک؛

 یک مرکز تحقیقاتی حساس؛

 ابهام درباره علت بیماری؛

 طرح پرسش درباره سلاح بیولوژیک؛

 ورود رئیس‌جمهور آمریکا به پاسخ؛

 و سپس بازگشت به پرونده قدیمی برنامه‌های بیولوژیک روسیه.

این زنجیره، حتی بدون آنکه هیچ‌یک از حلقه‌های آن به تنهایی اثبات‌کننده وجود سلاح بیولوژیک باشد، می‌تواند یک روایت امنیتی تولید کند.

نکته مهم‌تر اینکه در جنگ‌های اطلاعاتی، گاهی خودِ پرسش می‌تواند بخشی از فرایند خبرسازی باشد. پاسخ ترامپ ممکن است «نه» باشد، اما تیتر رسانه‌ای همچنان می‌تواند حول «سلاح بیولوژیک روسیه» شکل بگیرد. به این ترتیب، مفهومی که پیش از این یک فرضیه یا احتمال بود، به تدریج وارد حافظه خبری مخاطب می‌شود. پرسش مهمی که در این رابطه وجود دارد این است که :چرا یک حادثه که هنوز علت دقیق آن روشن نشده، باید این‌قدر سریع در چارچوب «سلاح بیولوژیک» تعریف شود؟

این پرسش زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم جنگ روسیه و غرب فقط در میدان نظامی جریان ندارد؛ بخش مهمی از آن در میدان روایت‌ها، ادراک عمومی و تعریف تهدید شکل می‌گیرد. در چنین فضایی، یک حادثه مبهم می‌تواند به‌سرعت در چارچوب مناقشه‌های قبلی تفسیر شود.

از این منظر، ماجرای ایرکوتسک هنوز بیش از آنکه یک پرونده اثبات‌شده درباره سلاح بیولوژیک باشد، یک آزمون برای نحوه شکل‌گیری روایت‌های امنیتی در میانه جنگ روسیه و غرب است.

با این حال، یک واقعیت رسانه‌ای همین حالا رخ داده است: پیش از آنکه سلاح بیولوژیک بودن حادثه ایرکوتسک اثبات شود، عبارت «سلاح بیولوژیک» به سؤال یک خبرنگار از رئیس‌جمهور آمریکا تبدیل شده است.

و شاید پرسش اصلی همین باشد:آیا ابتدا شواهدی از یک برنامه بیولوژیک به دست آمده و سپس درباره آن سؤال شده، یا یک حادثه مبهم ابتدا در قاب «سلاح بیولوژیک» قرار گرفته و اکنون قرار است شواهد لازم برای آن روایت جست‌وجو شود؟

پاسخ به این پرسش، می‌تواند مشخص کند که ایرکوتسک صرفاً یک حادثه پزشکی است یا آغاز فصل تازه‌ای از جنگ روایت‌ها میان روسیه و غرب.