به گزارش اقتصادنیوز، تحولات اخیر در خاورمیانه تنها قیمت نفت را تحت تأثیر قرار نداده، بلکه مسیر حرکت محموله‌های نفتی و انتخاب خریداران در بازار جهانی را نیز دستخوش تغییر کرده است. افزایش ریسک‌های حمل‌ونقل، محدودیت‌های تجاری و تحریم‌ها باعث شده پالایشگاه‌ها، به‌ویژه پالایشگاه‌های مستقل آسیایی، بیش از گذشته به دنبال منابع جایگزین و مطمئن برای تأمین خوراک خود باشند.

در چنین شرایطی، مبدأ تأمین نفت به یکی از مهم‌ترین متغیرهای بازار تبدیل شده است؛ زیرا پالایشگاه‌ها باید میان قیمت، کیفیت نفت، دسترسی سریع به محموله و ریسک‌های ناشی از تحریم یا اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل تعادل برقرار کنند. هرگونه تغییر در این معادله می‌تواند تقاضا برای نفت تولیدکنندگان مختلف را جابه‌جا کرده و حتی بر پریمیوم گریدهای نفتی در بازار فیزیکی اثر بگذارد.

همزمان، تحولات مربوط به تنگه هرمز و بازگشت تدریجی بخشی از جریان صادرات نفت خلیج فارس، معادلات بازار آسیا را پیچیده‌تر کرده است. در این میان، پالایشگاه‌های مستقل چین که سال‌ها به دنبال نفت ارزان‌تر و انعطاف‌پذیرتر بوده‌اند، ناچار شده‌اند گزینه‌های جدیدی را در سبد تأمین خود بررسی کنند.

در همین فضای متغیر است که نفت عراق بیش از گذشته مورد توجه پالایشگاه‌های مستقل چین قرار گرفته و معاملات جدیدی میان خریداران چینی و شرکت‌های بزرگ تجارت نفت شکل گرفته است؛ موضوعی که می‌تواند نشانه‌ای از تغییر موقت یا حتی عمیق‌تر در الگوی تأمین نفت این پالایشگاه‌ها باشد.

براساس گزارش رویترز، به گفته معامله‌گران، پالایشگاه‌های مستقل چین خرید نفت خام از عراق و قطر برای تحویل در ماه‌های اکتبر و نوامبر را افزایش داده‌اند تا کاهش عرضه نفت ایران را جبران کنند؛ این اقدام همزمان با بهبود صادرات سایر تولیدکنندگان نفت خلیج فارس از مسیر تنگه هرمز انجام شده است.

تقاضای قوی پالایشگاه‌های خصوصی برای نفت خام کشورهای حوزه خلیج فارس که تحت تحریم قرار ندارند، پس از اختلالات عرضه مرتبط با جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، به حمایت از بازار کمک کرده است.

بر اساس اظهارات سه معامله‌گر نزدیک به این معاملات، پالایشگاه‌های چینی دست‌کم ۱۲ میلیون بشکه نفت خام عراق و قطر را از شرکت‌های بازرگانی مرکوریا، توتسا و ترافیگورا خریداری کرده‌اند. یکی از معامله‌گران برآورد کرده است که حجم کل خریدها به ۱۵ تا ۲۰ میلیون بشکه رسیده باشد.

به گفته معامله‌گران، این محموله‌ها با پریمیوم ۱۲ دلار تا حدود ۲۰ دلار به ازای هر بشکه نسبت به شاخص نفت برنت در بورس بین‌قاره‌ای (ICE Brent) و بر مبنای تحویل در مقصد فروخته شده‌اند.

بخش عمده این خریدها مربوط به نفت خام باسرا مدیوم و باسرا هوی عراق بوده است؛ نفت‌هایی که در میان گریدهای نفتی خاورمیانه، از ارزان‌ترین گزینه‌های موجود به شمار می‌روند. منابع آگاه گفتند شرکت‌های هنگ‌رون پتروشیمی، چی‌چنگ پتروشیمی، چی‌رون پتروشیمی، هوالونگ و چمبرد پتروشیمی از جمله خریداران این محموله‌ها بوده‌اند.

یکی از معامله‌گران گفت نفت عراق به دلیل عرضه فراوان و امکان تحویل سریع، به «شاخص جدید» پالایشگاه‌های مستقل چین تبدیل شده است.

منابع آگاه همچنین گفتند هنگ‌رون و شنچی پتروشیمی ۳ میلیون بشکه نفت خام «ال‌شاهین» قطر را نیز برای ورود به چین در اوایل ماه نوامبر خریداری کرده‌اند. این منابع به دلیل نداشتن مجوز برای صحبت با رسانه‌ها، به شرط ناشناس ماندن اظهارنظر کردند.

پالایشگاه‌های چینی به دلیل تعطیلات در این کشور، بلافاصله به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.

مرکوریا و ترافیگورا از اظهارنظر درباره این معاملات خودداری کردند. شرکت توتال‌انرژیز نیز بلافاصله به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد.

این معاملات پس از خرید بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت خام از کشورهای غرب آفریقا، کانادا و کلمبیا در فاصله اواخر اوت تا اوایل سپتامبر انجام شد؛ خریدهایی که در شرایط کاهش عرضه نفت ایران و پس از آن صورت گرفت که آمریکا در ماه ژوئیه محاصره دریایی کشتی‌های حامل نفت ایران را اعمال کرد.

کاهش عرضه نفت ایران

پالایشگاه‌های مستقل چین طی سال‌های اخیر به‌شدت به نفت خام ارزان‌قیمت تولیدکنندگان تحت تحریم، به‌ویژه ایران، وابسته بوده‌اند.

اما بر اساس داده‌های شرکت تحلیلی کپلر، واردات نفت ایران از سوی چین در ماه سپتامبر تقریباً نصف شد و نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۵۹۰ هزار بشکه در روز رسید؛ پایین‌ترین سطح از ژانویه ۲۰۲۳ تاکنون.

کپلر اعلام کرد حجم نفت خام ایران که در کشتی‌های خارج از منطقه تحت محاصره ذخیره شده بود، از ۱۰۰ میلیون بشکه در اواخر ژوئیه به ۴۵ میلیون بشکه کاهش یافته و بیش از نصف شده است.

داده‌های این شرکت همچنین نشان می‌دهد ایران در ماه سپتامبر برای نخستین بار از زمانی که کپلر در سال ۲۰۱۳ رصد جریان صادرات نفت این کشور را آغاز کرد، هیچ نفت خامی صادر نکرده است.

کاهش حاشیه سود پالایشگاه‌ها

یکی از معامله‌گران گفت با بهبود صادرات نفت از مسیر تنگه هرمز، شرکت‌های بازرگانی قیمت‌های پیشنهادی خود را برای تحریک تقاضای پالایشگاه‌های مستقل چین کاهش داده‌اند. به گفته او، خریداران تمایلی نداشتند برای خرید در بازار نقدی، پریمیوم بالاتر از ۲۰ دلار به ازای هر بشکه پرداخت کنند.

بر اساس داده‌های شرکت مشاوره‌ای «هورایزن اینسایتس»، نرخ بهره‌برداری پالایشگاه‌ها در استان شاندونگ تا پایان سپتامبر به حدود ۵۵ درصد کاهش یافت؛ این رقم در ابتدای ماه نزدیک به ۶۰ درصد بود. این افت در شرایطی رخ داد که حاشیه سود پالایشگاه‌ها کاهش یافت؛ زیرا چین سقفی برای افزایش قیمت سوخت تعیین کرد، در حالی که هزینه خوراک نفت خام به‌شدت افزایش یافت.

بر اساس برآورد هورایزن، پالایشگاه‌ها در اواخر سپتامبر به ازای پالایش هر تن نفت، بین ۲۵۰ تا ۵۰۰ یوان (معادل ۳۷.۲۹ تا ۷۴.۵۸ دلار) زیان می‌کردند. این در حالی است که آنها در اوایل سپتامبر به ازای هر تن حدود ۵۰۰ یوان سود داشتند.