به گزارش اقتصادنیوز، طرح عرضه ۱۲ قلم کالای اساسی با قیمت ثابت برای مدت شش ماه، از سوی علیرضا زاکانی، شهردار تهران، مطرح و طی روزهای اخیر کلید خورد. طرحی که براساس آن کالاهایی مانند مرغ، گوشت، برنج و چند قلم کالای اساسی دیگر با قیمت ثابت در اختیار حدود ۹ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر از شهروندان تهرانی قرار می گیرد. در این میان اما مسئله اصلی درباره چنین طرحی، نحوه تأمین منابع و امکان استمرار آن است.

خبر مرتبط

رؤیافروشی شهری با قیمت‌های دستوری؛ از خواربارفروشی ممدانی تا میادین تره‌‌بار تهران | مسابقه سیاستمداران در ارائه راه‌حل‌های ساده برای مشکلات پیچیده!

اقتصادنیوز: شهرداری تهران طرحی با نام «تورم صفر» ارائه کرده برای ثابت نگه داشتن قیمت 12 کالای اساسی به مدت 6 ماه. به تازگی، شهردار نیویورک، زهران ممدانی، نیز از افتتاح پنج فروشگاه خواربارفروشی تحت مدیریت شهرداری خبر داده که کالاها را با قیمتی ۳۰ درصد پایین‌تر از قیمت خرده‌فروشی عرضه خواهند کرد. دو طرح که شباهت‌های جالب توجهی دارند.

در همین رابطه، داود سوری، اقتصاددان، در گفت‌وگو با اقتصادنیوز تأکید می‌کند که پیش از اجرای سیاست‌های حمایتی باید مشخص باشد منابع مالی آن از کجا تأمین می‌شود و این منابع تا چه زمانی قابلیت تداوم دارند.

به گفته او، مسئله فقط اجرای یک طرح حمایتی نیست، بلکه باید درباره آثار مالی، پولی و امکان ادامه آن نیز از ابتدا تصمیم روشنی وجود داشته باشد.

منابع مالی طرح تورم صفر از کجا تأمین می شود؟

سوری با اشاره به طرح شهرداری تهران می‌گوید اگر قرار باشد کالاهایی مانند مرغ، گوشت، برنج و سایر اقلام خریداری و با قیمت ثابت در اختیار مردم قرار گیرد، باید مشخص شود منابع مالی این فرآیند از کجا تأمین می‌شود. به گفته او، اگر کالا با قیمتی پایین‌تر از قیمت بازار عرضه شود، مابه‌التفاوت میان قیمت خرید و قیمت عرضه نیز باید از یک منبع مشخص پرداخت شود.

این اقتصاددان تأکید می‌کند که موضوع فقط تأمین منابع برای یک دوره شش‌ماهه نیست و باید از ابتدا مشخص باشد پس از پایان این دوره چه اتفاقی خواهد افتاد. به گفته او، اگر منابع اجرای طرح فقط برای شش ماه وجود داشته باشد، باید روشن شود شهرداری یا دولت پس از آن چه سیاستی را دنبال خواهند کرد.

نمی‌توان اقتصاد را صرفاً با سیاست‌های یارانه‌ای و حمایتی اداره کرد

سوری با اشاره به تجربه سیاست‌های حمایتی و یارانه‌ای در کشور می‌گوید سال‌هاست سیاست‌هایی مانند یارانه و کالابرگ اجرا می‌شود، اما مسئله اصلی همچنان نحوه تأمین منابع مالی این سیاست‌هاست.

به عقیده این اقتصاددان، نمی‌توان اقتصاد را صرفاً با سیاست‌های یارانه‌ای و حمایتی اداره کرد و تداوم چنین رویکردی می‌تواند اقتصاد را به الگوهایی مانند کوبا و کره شمالی نزدیک کند.

سوری همچنین تأکید می‌کند که نیازهای مردم به چند قلم کالای اساسی محدود نمی‌شود و خانوارها با هزار و یک قلم کالای دیگر نیز مواجه‌اند

به گفته او، نمی‌توان بدون پشتوانه مالی مشخص، صرفاً بر حجم حمایت‌ها افزود و انتظار داشت مشکل معیشت به شکل پایدار حل شود.

معیشت مردم به ۱۲ قلم کالای اساسی محدود نمی‌شود

او در عین حال تأکید می کند: مسئله معیشت مردم به ۱۲ قلم کالای اساسی محدود نمی‌شود. خانوارها هزینه‌های متعددی دارند و افزایش قیمت سایر کالاها و خدمات نیز همزمان بر قدرت خرید آنها اثر می‌گذارد. بنابراین ثابت نگه داشتن قیمت چند قلم کالا برای یک دوره مشخص، تنها بخشی محدود از هزینه‌های خانوار را پوشش می‌دهد.

این اقتصاددان گفت: در نتیجه باید مشخص شود چنین سیاستی دقیقاً قرار است کدام بخش از مشکل معیشتی مردم را حل کند. تثبیت قیمت چند کالای مشخص، بدون توجه به سایر هزینه‌ها و سازوکار تأمین مالی، نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی مسئله معیشت باشد.

تجربه کالابرگ و مسئله منابع مالی

به گفته او، دولت برای استمرار سیاست‌های حمایتی در نیمه دوم سال باید منابع لازم را پیدا کند و همین مسئله نشان می‌دهد نحوه تأمین مالی، یکی از چالش‌های اصلی این سیاست‌هاست.

او معتقد است افزایش مبلغ کالابرگ نیز اگر متناسب با تورم موجود نباشد، لزوماً نمی‌تواند پاسخگوی شرایط فعلی باشد. بنابراین صرف افزایش مبلغ حمایت، بدون توجه به رشد قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید خانوارها، الزاماً به معنای حل مسئله نیست.

منابع ارزی چگونه می‌تواند به تورم منجر شود؟

این اقتصاددان درباره استفاده از منابع ارزی نیز توضیح می‌دهد که اگر دولت منابع ارزی در صندوق توسعه ملی داشته باشد و بخواهد از آنها استفاده کند، این منابع باید به ریال تبدیل شوند. اگر منابع ارزی در جایی وجود داشته باشد که دسترسی مستقیم به آن ممکن نباشد، اما دولت در مقابل آن از بانک مرکزی ریال دریافت کند، چنین فرآیندی می‌تواند آثار تورمی داشته باشد.

سوری تأکید می‌کند: بنابراین نباید فقط اثر مستقیم سیاست حمایتی بر قیمت چند کالای مشخص را بررسی کرد، بلکه شیوه تأمین منابع آن نیز اهمیت دارد. اگر منابع به شکلی تأمین شوند که به خلق نقدینگی یا افزایش فشارهای پولی منجر شود، نمی‌توان آثار احتمالی آن بر تورم را نادیده گرفت.

او در عین حال درباره میزان دقیق اثر تورمی چنین طرحی عدد مشخصی ارائه نمی‌کند و معتقد است تا زمانی که سازوکار تأمین مالی طرح مشخص نباشد، نمی‌توان برآورد دقیقی از میزان اثر آن بر تورم ارائه داد.

فشار مالیاتی بر تولید، راه‌حل پایدار نیست

سوری بخش دیگری از بحث را به نحوه تأمین منابع از محل مالیات اختصاص می‌دهد. او معتقد است اگر دولت برای تأمین منابع مورد نیاز خود فشار بیشتری بر بنگاه‌ها و بخش تولید وارد کند، در شرایطی که اقتصاد با مشکلاتی مانند رشد منفی و بیکاری مواجه است، چنین سیاستی می‌تواند به بنیه اقتصادی کشور آسیب بزند.

به گفته او، دریافت منابع بیشتر از بنگاه‌های اقتصادی و تولیدکنندگان در شرایط دشوار اقتصادی، اگر بدون توجه به ظرفیت آنها انجام شود، می‌تواند توان تولید را تضعیف کند. در حالی که اقتصاد کشور برای تأمین منابع مالی پایدار، بیش از هر چیز به تقویت تولید و صادرات نیاز دارد.

این اقتصاددان تأکید می‌کند: کشور در بلندمدت راهی جز تولید و صادرات برای به دست آوردن منابع مالی ندارد. بنابراین تضعیف تولید می‌تواند منابع پایدار اقتصاد را محدودتر کند و وابستگی دولت به منابع ناپایدار را افزایش دهد.

در چارچوب موجود راهی برای حل پایدار مسئله نمی‌بینم

سوری درباره وضعیت کلی اقتصاد و سیاست‌های حمایتی نیز نگاه انتقادی خود را مطرح می‌کند و می‌گوید: در چارچوب موجود، از لحاظ سیاسی، فکری و اداری، راه مشخصی برای حل پایدار مسئله نمی بینم. اگر قرار باشد در همین چارچوب حرکت کنیم، حتی ممکن است در نهایت همین سطح از معیشت نیز قابل حفظ نباشد.

او معتقد است: اقتصاد ایران از شرایطی که در آن به‌عنوان یکی از کشورهای با درآمد متوسط بالا طبقه‌بندی می‌شد، به وضعیتی رسیده که دغدغه اصلی مردم، تأمین حداقل‌های معیشتی است. امروز دغدغه همه، معیشت است و حتی دولت نیز هدف خود را تأمین حداقل‌های معیشتی مردم قرار داده است.

این اقتصاددان تاکید می کند: چنین روندی نشان می‌دهد فرآیند طی‌شده، فرآیند درستی نبوده است. اگر سیاست‌گذاری در همین چارچوب ادامه پیدا کند، حتی حفظ همین سطح از معیشت نیز ممکن است دشوار شود و درون این چارچوب، راه پایداری برای حل مسئله وجود ندارد.

چرا طرح‌های شکست‌خورده دوباره تکرار می‌شوند؟

سوری در بخش دیگری از صحبت‌های خود، مشکل سیاست‌های حمایتی را تکرار طرح‌هایی می‌داند که پیش‌تر نتیجه مطلوب نداشته‌اند. 

به اعتقاد این اقتصاددان، هیچ دولتی در دنیا نمی‌تواند برای همیشه به مردم پول بدهد. سیاست حمایتی، بدون ایجاد منابع پایدار، نمی‌تواند جایگزین تولید و رشد اقتصادی شود و در نهایت باید مشخص باشد منابع اجرای این سیاست‌ها از چه محلی تأمین خواهد شد.

سوری تأکید می‌کند که راه بلندمدت تأمین منابع مالی کشور، تقویت تولید و صادرات است و هر سیاست حمایتی باید با ظرفیت تولید، منابع مالی و آثار پولی آن سنجیده شود. بدون توجه به این ملاحظات، نمی‌توان سیاست‌های حمایتی را به‌عنوان راه‌حل دائمی مسئله معیشت در نظر گرفت.