به گزارش اقتصادنیوز به نقل از اکوایران، مرکز آمار با انتشار گزارش تورم شهریور ماه، به پرونده قیمت‌ها در تابستان امسال خاتمه داد. بر اساس این گزارش، شتاب افزایش قیمت‌ها هم در کوتاه مدت، هم در میان‌مدت و هم به صورت تاریخی و بلندمدت افزایش یافته است؛ روایتی که البته بخش‌هایی از آن برخلاف روایت بانک مرکزی است.

اگر شرایط پرتنش فعلی بر کشور حاکم نبود، شاید تابستان 1405 در ذهن عموم ایرانیان تنها به عنوان یک تابستان گرم، کم‌آب و خشک ثبت می‌شد، درست همان چیزی که مردم فلات ایران همیشه از تابستان این منطقه به خاطر می‌آورند. اکنون اما تابستان 1405 علاوه‌بر گرما و قطعی برق، با نااطمینانی فزاینده، رشد نرخ ارز و تنگ‌ترشدن محاصره اقتصادی همراه شده است؛ عواملی که بیش از آنکه یادآور بالا رفتن دما هوا باشد یادآور بالا رفتن دمای قیمت‌هاست.

حالا مرکز آمار با انتشار گزارش تورم شهریور ماه، به پرونده قیمت‌ها در تابستان امسال خاتمه داد. بر اساس این گزارش، شتاب افزایش قیمت‌ها هم در کوتاه مدت، هم در میان‌مدت و هم به صورت تاریخی و بلندمدت افزایش یافته است؛ روایتی که البته بخش‌هایی از آن برخلاف روایت بانک مرکزی است. علت این اختلاف هم در این است که مرکز آمار تمام مناطق کشور و یک سبد کالای متنوع‌تر و کامل‌تر را برای محاسبات خود استفاده می‌کند در حالی که گزارش بانک مرکزی معطوف به مناطق شهری و سبد کوچکتری از کالا و خدمات است.

بررسی جزئیات بیشتر نشان می‌دهد که «خرید وسایل نقلیه» بیشترین افزایش و «شیر، پنیر و تخم‌مرغ» بیشترین کاهش را در نرخ تورم ماهانه تجربه کرده‌اند. با این حال هنوز تورم نقطه به نقطه 19 ردیف در جدول تورم شهریور ماه (از مجموع 27 ردیف متمایز) بالاتر از 100 درصد که نشان‌ می‌دهد تورم به طور عمومی به اغلب کالاهای سبد مصرف سرایت کرده و دیگر معطوف به یک گروه خاص نیست.

جزئیات تورم شهریور 1405 چیست؟

طبق گزارش مرکز آمار، تورم ماهانه از 3.4 درصد در مرداد به 4.2 درصد در شهریور ماه افزایش پیدا کرده است. این ارقام به این معناست که قیمت یک سبد یکسان از مصرف خانوار در اخرین ماه تابستان نسبت به میانه تابستان به طور میانگین 0.8 واحد درصد سریعتر افزایش یافته است. نرخ تورم نقطه به نقطه نیز از 89 درصد به 89.8 درصد رسیده و این شاخص را یک قدم دیگر به تغییر کانال در مسیر صعودی نزدیکتر کرده است. اهمیت این شاخص از این جهت است که تغییر قیمت‌ها در مسیر میان‌مدت را نشان می‌دهد. با این تفاسیر می‌توان گفت که سبد مصرف خانوار ایرانی در شهریور امسال نزدیک به 90 درصد نسبت به شهریور سال گذشته گرانتر شده است.

تورم سالانه برخلاف دو شاخص دیگر، حرکت آرامتری دارد و حافظه تاریخی قیمت‌ها را با خود حمل می‌کند. این شاخص از 69.9 درصد در مرداد به 73.6 درصد در شهریور افزایش یافته است. تورم سالانه نشان می‌دهد که میانگین تغییر قیمت‌ها در دوازده ماه منتهی به شهریور امسال چقدر نسبت به دوازده ماه منتهی به شهریور سال گذشته تغییر کرده است. 

ارقامی که تا کنون به آن اشاره شد، نماگر وضعیت کلی سبد مصرف است؛ سبدی که خود از دو گروه «خوراکی، آشامیدنی و دخانیات» و «غیرخوراکی و خدمات» تشکیل شده که هر کدام رفتار قیمتی منحصر به فرد خود را دارد.

شتاب افزایش قیمت در خوراکی‌ها کم شد

طبق اعلام مرکز آمار، تورم ماهانه و نقطه به نقطه اقلام خوراکی در شهریور ماه به ترتیب به 2.3 درصد و 121.8 درصد رسیده است. هر دوی این ارقام نسبت به مرداد در سطح پایین‌تری قرار گرفته‌اند اما آیا این بدین معناست که اقلام خوراکی ارزانتر شده‌اند؟

پاسخ به این سوال یک اشتباه رایج در فهم تورم را برطرف می‌کند. مادامی که رقم تورم مثبت است، قیمت‌ها در حال افزایش است و زمانی که این رقم مثبت، نسبت به دوره قبلی خود کمتر می‌شود در واقع از سرعت رشد قیمت‌ها کاسته شده است، نه سطح قیمت‌ها. بنابراین وقتی گفته می‌شود تورم نقطه به نقطه خوراکی‌ها کاهش یافته، بدین معنا نیست که این اقلام ارزانتر شده‌اند بلکه نشان می‌دهد تنها از سرعت افزایش قیمت‌ها کاسته شده است. تداوم این نرخ در کانال 120 درصدی حکایت از آن دارد که همچنان رشد قیمت خوراکی‌ها بیش از دو برابر نسبت به مدت مشابه در سال گذشته است که معیشت ایرانیان و به ویژه دهک‌های پایین را به طور جدی تهدید می‌کند.

در آن سوی سبد، تورم ماهانه و نقطه به نقطه اقلام غیرخوراکی افزایش یافته و به ترتیب به 5.7 درصد و 71.9 درصد رسیده است. البته سطح تغییر قیمت در همه اقلام و خدمات یکسان نبوده که در ادامه به آن پرداخته شده است.

بیشترین افزایش و کاهش تورم در کدام اقلام دیده شده است؟

جدول تورم مرکز آمار نشان می‌دهد که از میان خوراکی‌ها، بالاترین تورم ماهانه 8.9 درصد بوده که به گروه «ماهی‌ها و صدف‌داران» اختصاص دارد اما گروهی که شاهد شدیدترین کاهش تورم بوده، «شیر، پنیر و تخم‌مرغ» است که از سرعت رشد قیمت آن حدود 6.3 واحد درصد کاسته شده است.

از بین اقلام غیرخوراکی و خدمات نیز بالاترین تورم ماهانه برای «ارتباطات» با ثبت نرخ 14.7درصد بوده در حالی که شدیدترین افزایش تورم به گروه «خرید وسایل نقلیه» اختصاص یافته است. مرکز آمار جزئیات اقلام و خدماتی که ذیل این گروه‌ها جای می‌گیرد را در این گزارش اعلام نکرده اما بررسی سایر مستندات نشان می‌دهد که در گروه «ارتباطات» علاوه‌بر تعرفه اینترنت و خدمات ارتباطی، قیمت تلفن همراه و ابزارهای ارتباطی هم لحاظ می‌شود. همچنین، ذیل گروه «خرید وسایل نقلیه» علاوه بر خودرو، موتور سیکلت هم جای می‌گیرد که در ماه‌های اخیر با افزایش قیمت شدیدی مواجه شده بود.

کدام دهک‌ها بیشتر مورد اصابت تورم شهریور قرار گرفتند؟

برخلاف انتظار عامه مردم، تورم ماهانه کل در دهک دهم بالاتر از سایر دهک‌های هزینه‌ای برآورد شده است. علت این رخداد نیز احتمالا در تفاوت نرخ تورم در اقلام خوراکی و غیرخوراکی نهفته است.

هر چه به دهک‌های پایین‌تر نزدیک شویم، سطح هزینه و درآمد کاهش می‌یابد. به همین دلیل خانوارهای حاضر در این دهک‌ها باید عمده درآمد خود را صرف خرید خوراکی‌ و اقلام ضروری کنند. در مقابل، هر چه به دهک‌های بالاتر نزدیک شویم سطح هزینه و درآمد بالا می‌رود. از آن جایی که نیازهای خوراکی افراد تا یک سطح مشخصی است و هر چقدر هم که درآمد بالا رود، فرد امکان مصرف بیشتر خوراکی‌ها را ندارد، بخش بزرگتری از درآمد برای تخصیص دادن به اقلام غیرخوراکی و خدمات باقی می‌ماند. همانطور که پیش‌تر به آن اشاره شد، در شهریور امسال تورم ماهانه اقلام غیرخوراکی بالاتر از تورم ماهانه خوراکی‌ها بوده است. با توجه به اینکه غیرخوراکی‌ها سهم بزرگتری در سبد مصرف دهک دهی‌ها دارد، احتمالا بیشتر همین قشر را متاثر کرده و نرخ تورم کل این افراد را بالا برده است.

ارقام هم این استدلال را تایید می‌کند. نرخ تورم خوراکی‌ها و غیرخوراکی‌ها در دهک اول به ترتیب 1.5 درصد و 4.7 درصد برآورد شده است. در حالی که همین دو شاخص در دهک دهم به ترتیب 2.8 درصد و 6.4 درصد اعلام شده است.

پراکندگی استانی تورم در شهریور 1405

در نهایت، پراکندگی تورم در سطح استان‌های کشور نشان می‌دهد که نرخ تورم ماهانه 6.7 درصدی استان هرمزگان، این منطقه را به تورمی‌ترین منطقه کشور در انتهای تابستان امسال تبدیل کرده است. در مقابل، خراسان جنوبی با تورم ماهانه 1.8 درصدی شاهد کمترین سطح افزایش قیمت‌ها در کشور بوده است.

بنابراین، گزارش تورم شهریور 1405 نشانه خاصی از توقف رشد قیمت‌ها نداشته و به نظر نمی‌رسد با تداوم این روند، شاخص کل تورم در پایان سال کاهش قابل توجهی را تجربه کند. در این مرحله، نوسانات تورم علاوه‌بر مشکلات ساختاری با نااطمینانی‌های روزافزون هم آمیخته‌ گشته که مقابله با آن را دشوارتر از قبل می‌سازد.

با این حال، همچنان در صورت بکارگیری درست ابزارهای پولی و مالی امکان جلوگیری از شدیدترشدن رفتار این شاخص وجود دارد.