به گزارش اقتصادنیوز، صحبت های دونالد ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل مبنی بر تهدید ایران به «نابودی»، دفاع از تصرف منابع ونزوئلا و تأکید بر استفاده از قدرت نظامی آمریکا برای تأمین منافع واشنگتن، همگی تصویری از نظم کنونی جهان بود؛ جهانی که ظاهرا در آن، قدرت آمریکا بر قواعد و نهادهای چندجانبه اولویت دارد.

خبر مرتبط

پزشکیان با مجوز مذاکره با ترامپ به آمریکا رفت؟ | بیگدلی: دیدار دو رئیس جمهور به معنای امتیاز دادن نیست | ائتلاف منطقه‌ای علیه حوثی‌ها در راه است

اقتصادنیوز: یک تحلیلگر مسائل بین المللل گفت: پنجره‌های دیپلماسی هیچ‌وقت بسته نمی‌شوند. اصلاً دیپلماسی همراه با جنگ حرکت می‌کند و هیچ‌وقت از آن جدا نیست. بنابراین همیشه پنجره دیپلماسی باز است، به شرط اینکه طرفین آمادگی داشته باشند دست از جنگ بکشند و به سمت دیپلماسی بروند.

ارزش های سازمان ملل زیر فشار آمریکا

آجیش پی جوی در نشریه ویک نوشت: مجمع عمومی سازمان ملل جای عجیبی برای شنیدن تهدید یک رئیس‌جمهور علیه یک کشور به «نابودی» است، اما دونالد ترامپ روز سه‌شنبه دقیقاً از همین تریبون مدعی شد که اگر ایران با توافقی برای پایان دادن به جنگ موافقت نکند، گزینه نابودی این کشور همچنان روی میز اوست.

ترامپ در بخش دیگری از سخنان خود درباره ونزوئلا گفت: «غنیمت از آنِ طرف پیروز است»؛ عبارتی که بازتاب‌دهنده نگاهی سخت‌گیرانه و مبتنی برسلطه جویی در روابط بین‌الملل بود.

سخنرانی ترامپ در افتتاحیه نشست سالانه مجمع عمومی، فراتر از تهدیدهای معمول رئیس‌جمهور آمریکا علیه دشمنان خارجی بود. این سخنرانی در عمل فاصله گرفتن از یکی از مهم‌ترین ایده‌هایی را به نمایش گذاشت که سازمان ملل متحد بر اساس آن در سال ۱۹۴۵ شکل گرفت: تلاش برای نجات نسل‌های آینده از آفت جنگ.

ترامپ سال‌هاست که سازمان ملل را نهادی ناکارآمد و متعلق به گذشته می‌داند. اما این بار، حضور او در مهم‌ترین تریبون این سازمان به صحنه‌ای تبدیل شد که در آن، نه همکاری چندجانبه، بلکه استفاده مستقیم از قدرت آمریکا در مرکز سخنان رئیس‌جمهور قرار داشت.

از نجات از جنگ تا تهدید به نابودی

منشور سازمان ملل که بخش مهمی از آن با نقش‌آفرینی آمریکا تدوین شده است، به‌صراحت استفاده یا تهدید به استفاده از زور علیه تمامیت ارضی کشورهای دیگر را ممنوع می‌کند؛ مگر در موارد دفاع از خود یا با مجوز شورای امنیت سازمان ملل.

اما ترامپ در سخنرانی خود درباره ایران این تصور را به وجود آورد که تصمیم نهایی درباره آینده جنگ صرفا در اختیار اوست؛ یا توافقی با تهران حاصل خواهد شد یا جمهوری اسلامی ایران نابود خواهد شد.

ترامپ مدعی شد: «آیا با ایران توافقی خواهیم کرد که به آنها اجازه دهد دوباره خود را بازسازی کنند و کشوری بسیار بزرگ‌تر از گذشته بسازند؛ شاید یکی از بزرگ‌ترین کشورهای خاورمیانه یا حتی جهان؟»

او بلافاصله گزینه‌ای کاملاً متفاوت را مطرح کرد: «باید یا جمهوری اسلامی ایران را نابود کنم و این کار را سریع انجام دهم؛ بدون اینکه هرگز به آنها فرصت دیگری بدهم تا دوباره مردم و کشورها را بکشند و نابود کنند؟»

رئیس‌جمهور آمریکا حتی گفت: «آیا آنها را بدون هیچ شانسی برای بقا و بدون امیدی برای آینده یا نسل‌های بعدی به جهنم بفرستم؟»

این سخنان در حالی بیان شد که جنگی که ترامپ در ابتدای آن تصور می‌کرد تنها چند روز یا چند هفته طول خواهد کشید، اکنون به آستانه هفت ماه رسیده است.

با این حال، او در سخنرانی خود اشاره‌ای به ناکامی‌ها یا دشواری‌های جنگ نکرد و تصویری از تداوم فشار آمریکا و امکان دستیابی به پیروزی از طریق افزایش قدرت نظامی و اقتصادی ارائه داد.

تهدید بخشی از تاکتیک مذاکراتی بود؟

تهدید ترامپ علیه ایران می‌توانست صرفاً بخشی از یک تاکتیک مذاکراتی باشد. نشانه‌ای از همین دوگانگی آن بود که ساعاتی پس از سخنرانی، مقام‌های آمریکایی به‌طور محرمانه با مقام‌های ایرانی حاضر در نیویورک دیدار کردند.

این گفت‌وگوها حدود سه ساعت ادامه داشت، اما مشخص نبود آیا پیشرفتی حاصل شده است یا اینکه اساسا ترامپ شخصا با مقام‌های ارشد ایرانی دیدار خواهد کرد یا نه.

به این ترتیب، همزمان با آنکه رئیس‌جمهور آمریکا از تریبون سازمان ملل ایران را به نابودی تهدید می‌کرد، کانال دیپلماتیک نیز همچنان به‌طور کامل بسته نشده بود. اما موضوع ایران تنها بخشی از سخنان ترامپ بود.

ونزوئلا؛ وقتی جنگ می‌تواند سودآور باشد

ترامپ در مورد ونزوئلا نیز صریحاً از رویکردی سخن گفت که رابطه میان قدرت نظامی و منافع اقتصادی را برجسته می‌کرد.

او سقوط دولت ونزوئلا و عملیات نیروهای ویژه آمریکا برای بازداشت نیکلاس مادورو و همسرش را با افتخار توصیف کرد. نیروهای آمریکایی در عملیاتی سریع وارد کاراکاس شدند، مادورو و همسرش را در محل اقامتشان بازداشت کردند و به یک مرکز نگهداری در بروکلین منتقل کردند؛ یعنی تنها چند کیلومتر دورتر از محل سخنرانی ترامپ در سازمان ملل.

ترامپ همچنین از دسترسی آمریکا به ذخایر عظیم نفت ونزوئلا سخن گفت و بار دیگر این نگاه را مطرح کرد که قدرت نظامی می‌تواند نه‌فقط برای تأمین امنیت یا منافع راهبردی، بلکه برای کسب منفعت اقتصادی نیز به کار گرفته شود.

جمله «غنیمت از آنِ برنده ها است» در همین چارچوب اهمیت پیدا می‌کند؛ عبارتی که یادآور دوره‌ای از تاریخ سیاست خارجی آمریکا است که در آن «دیپلماسی ناوهای توپدار» یکی از ابزارهای اعمال قدرت واشنگتن محسوب می‌شد.

ترامپ در همین سخنرانی نیز مدعی شد که اگر لازم باشد، آمریکا از قدرت نظامی بی‌رقیب خود برای تأمین منافع حیاتی ملی‌اش استفاده خواهد کرد.

فشار قدرت بر اصول اخلاقی؛ دکترین دومین دوره ترامپ

مجموعه این مواضع تصویری از یکی از ویژگی‌های اصلی سیاست خارجی دولت ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری او را نشان می‌دهد: استفاده از قدرت نظامی و اقتصادی آمریکا برای تأمین اهداف واشنگتن، به جای اتکا به فرایندهای طولانی، پیچیده و گاه فرسایشی دیپلماسی.

ترامپ در گذشته نیز گفته بود که حقوق بین‌الملل برای او محدودیت مطلق ایجاد نمی‌کند و تنها چیزی که می‌تواند قدرت او را محدود کند، «اخلاق و ذهن خودش» است.

ماجرای ونزوئلا برای ترامپ نمونه‌ای روشن از همین نگاه است. او سرعت عملیات آمریکا برای بازداشت مادورو را ستود و سپس درباره نفت ونزوئلا گفت: «این یک جنگ بود، اما شاید بزرگ‌ترین معامله‌ای باشد که تاکنون انجام شده است.»

این ترکیبِ قدرت نظامی، منافع اقتصادی و تصمیم‌گیری یک‌جانبه، فاصله قابل توجهی با منطق سنتی نظام بین‌الملل دارد که پس از جنگ جهانی دوم بر ایجاد قواعد مشترک برای محدود کردن استفاده از زور استوار شد.

هشدار رهبران به بازگشت قانون جنگل در جهان!

سخنان ترامپ در شرایطی مطرح شد که او از متحدان سنتی آمریکا نیز بیش از گذشته فاصله گرفته بود و نظرسنجی‌ها نشان می‌داد که بخش بزرگی از آمریکایی‌ها با رویکرد او در سیاست خارجی موافق نیستند.اما این شرایط باعث نشد لحن ترامپ نرم‌تر شود.

در حالی که او از قدرت آمریکا دفاع می‌کرد، برخی رهبران جهان نیز از تریبون سازمان ملل به‌طور غیرمستقیم از همین رویکرد انتقاد کردند.

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، بدون اشاره مستقیم به نام ترامپ، نسبت به بازگشت جهان به «قانون جنگل» هشدار داد.

لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل نیز که نخستین رهبر جهان بود که روز سه‌شنبه سخنرانی کرد، گفت دموکراسی بار دیگر تحت تهدید قرار گرفته است. او بدون اشاره مستقیم به عملیات آمریکا علیه مادورو تأکید کرد مردم ونزوئلا حق تعیین سرنوشت خود را دارند.

در مقابل، ترامپ اعلام کرده بود که هنوز زمان برگزاری یک انتخابات آزاد و علنی در ونزوئلا فرا نرسیده است.

افکار عمومی داخلی با ترامپ همراه نیست

نظرسنجی‌ها نیز تصویر چندان مثبتی از میزان حمایت داخلی از رویکرد ترامپ ارائه نمی‌کنند.

بر اساس نظرسنجی CNN در هفته گذشته، تنها ۲۹ درصد از بزرگسالان آمریکایی عملکرد ترامپ در حوزه سیاست خارجی را تأیید کرده‌اند، در حالی که ۷۱ درصد با آن مخالفت کرده‌اند.

این میزان مخالفت به سطوحی نزدیک یا حتی مشابه میزان نارضایتی از سیاست خارجی جورج دبلیو بوش در سال ۲۰۰۶ رسیده است؛ یعنی زمانی که جنگ عراق وارد مرحله بحرانی شده بود.

با این حال، ترامپ همچنان رخدادهایی مانند بازداشت مادورو و ادعای دسترسی آمریکا به منابع نفتی ونزوئلا را پیروزی‌هایی روشن می‌داند.

در نگاه او، نتیجه نهایی اهمیت بیشتری از قواعدی دارد که ممکن است بر روند دستیابی به آن نتیجه حاکم باشند.

کوبا؛ تهدید تازه از تریبون سازمان ملل

کوبا نیز در سخنرانی ترامپ جایگاه ویژه‌ای داشت. او دولت کوبا را «دولتی شکست‌خورده» خواند و گفت این حکومت دیر یا زود سقوط خواهد کرد.

ترامپ افزود آمریکا اجازه نخواهد داد این کشور به «پناهگاهی برای دشمنان خارجی» تبدیل شود که بتوانند از نزدیکی خاک آمریکا علیه واشنگتن اقدام کنند.

این اظهارات موجب شد مقام‌های کوبایی هنگام سخنرانی ترامپ مجمع عمومی را ترک کنند.

برونو رودریگس پارییا، وزیر خارجه کوبا، بعداً در شبکه‌های اجتماعی گفت که دولت آمریکا قادر نیست بپذیرد که کوبا کشوری کاملاً مستقل و دارای حاکمیت است. او تأکید کرد کوبا تهدیدی علیه آمریکا یا هیچ کشور دیگری نیست.

گرینلند؛ از تهدید به تصرف تا توافق

گرینلند نیز بخش دیگری از روایت قدرت‌محور ترامپ بود. ترامپ در اوایل سال جاری تهدید کرده بود که ممکن است کنترل کامل این جزیره بزرگ را در دست بگیرد؛ منطقه‌ای که تصور می‌شود منابع قابل توجهی از عناصر کمیاب مورد نیاز برای تولید باتری، خودروهای برقی و فناوری‌های پیشرفته در زیرزمین خود دارد.

این تهدید با واکنش شدید رهبران اروپایی روبه‌رو شد و حتی در مقطعی روابط درون ائتلاف غربی را تا مرز بحران پیش برد.

در نهایت، ترامپ با دانمارک و دولت گرینلند به توافقی درباره این منطقه دست یافت و در سخنرانی خود از آن به‌عنوان دستاورد دولتش یاد کرد.

او در عین حال اعلام کرد آمریکا قصد دارد دو پایگاه نظامی جدید در گرینلند احداث کند؛ در حالی که واشنگتن در دهه‌های گذشته نیز بر اساس یک توافق موجود امکان ایجاد حضور نظامی در این منطقه را داشته است.

پذیرش سلطه جویی به جای سرزنش!

سخنرانی امسال ترامپ در سازمان ملل با سخنان او در سال گذشته نیز تفاوت داشت. ترامپ در سال گذشته از همین تریبون به رهبران جهان حمله کرده و آنها را درباره سیاست‌های داخلی و خارجی کشورهایشان مورد سرزنش قرار داده بود. او حتی در آن زمان خطاب به برخی کشورها گفته بود: «کشورهای شما در حال رفتن به جهنم هستند.»

اما امسال، در شرایطی که جنگ ایران ادامه یافته، حمایت از آن در داخل آمریکا کاهش یافته و حتی برخی از حامیان ترامپ نیز نسبت به پیامدهای درگیری ناراضی شده‌اند، رئیس‌جمهور آمریکا بیشتر تلاش کرد تا اقدامات خود را برای جهان توجیه کند.

او در دفاع از جنگ ایران مدعی شد که امیدوار است اروپایی‌ها درک کنند که هدف تهران رسیدن به یک بمب هسته‌ای بوده است.

ترامپ همچنین مدعی شد موشک‌های ایران می‌توانستند به اروپا برسند؛ ادعایی که با ادعای قبلی او مبنی بر نابودی کامل برنامه هسته‌ای ایران، تنش و تناقض‌هایی در روایت دولت آمریکا ایجاد می‌کرد.

غزه؛ ادعای پایان جنگ در شرایطی که بحران ادامه دارد

ترامپ همچنین پایان جنگ غزه را به نام دولت خود ثبت کرد، در حالی که شرایط انسانی در این منطقه همچنان بحرانی توصیف می‌شود و طرح خلع سلاح حماس و خروج نیروهای اسرائیلی نیز ماه‌هاست با بن‌بست مواجه شده است.

او در ادامه به دادگاه کیفری بین‌المللی حمله کرد؛ نهادی که در رابطه با جنگ غزه برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، حکم بازداشت صادر کرده است.

ترامپ این دادگاه را یک نهاد یاغی خواند و از تمام اعضای آن خواست فوراً از این نهاد خارج شوند.

دیوان کیفری بین‌المللی در معاهده‌ای در سال ۱۹۹۸ تأسیس شد تا درباره جنایات جنگی، نسل‌کشی، جنایت علیه بشریت و جنایت تجاوز تحقیق و رسیدگی کند. این دادگاه ابزار اجرایی مستقلی ندارد و برای بازداشت متهمان به همکاری کشورهای عضو متکی است.

اقلیم و هوش مصنوعی؛ دو موضوع دیگر در برابر نگاه متفاوت واشنگتن

در حالی که سازمان ملل تغییرات اقلیمی را یک تهدید وجودی می‌داند و هوش مصنوعی را به یکی از اولویت‌های اصلی دستور کار جهانی تبدیل کرده، ترامپ باز هم موضعی متفاوت اتخاذ کرد.

او تغییرات اقلیمی را یک فریب خواند و با هرگونه تلاش برای ایجاد آنچه «طرح جهانی‌گرایانه برای کنترل برای کنترل هوش مصنوعی» توصیف کرد، مخالفت کرد.

با این حال، ترامپ برای فناوری در حال رشد هوش مصنوعی یک پیشنهاد مشخص داشت: تغییر نام آن.

او گفت از این پس بهتر است در اسناد آمریکا و در صورت امکان در اسناد دیگر کشورهای جهان، به جای واژه هوش مصنوعی، اصطلاح «هوش برتر» یا «ابرهوش» به کار رود.

او در پایان با لحنی که به‌نوعی خلاصه نگاهش به جایگاه آمریکا در نظم جهانی بود، گفت: «ببینیم آیا من قدرتی دارم یا نه. شاید داشته باشم و شاید نداشته باشم. خیلی زود خواهیم فهمید.»