به گزارش اقتصادنیوز به نقل از خبرآنلاین، رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، اعلام کرده است که واشنگتن ممکن است «خیلی زود» به «کوه کلنگ» ایران حمله کند؛ جدیدترین مورد از سلسله تهدیدهای او علیه این سایت زیرزمینی به‌شدت مستحکم است که در نزدیکی تأسیسات آسیب‌دیده غنی‌سازی نطنز قرار دارد.

تنها چند ساعت پس از این تهدید، به گفته رسانه ایرانی «خبر فوری»، یک نفتکش ایرانی در نزدیکی جزیره خارک با چهار موشک آمریکایی هدف قرار گرفت. جزیره خارک مرکز اصلی صادرات نفت ایران است و حدود ۹۰ درصد صادرات نفت کشور از این منطقه انجام می‌شود.

ترامپ روز جمعه هنگام گفت‌وگو با خبرنگاران در دفتر بیضی کاخ سفید، تهدید خود علیه کوه کلنگ را مطرح کرد و گفت آمریکا «همه کسانی را که در کوه کلنگ و سراسر ایران در حال جابه‌جایی هستند» می‌شناسد.

این اظهارات یادآور تهدید مشابهی است که ترامپ در اواسط ژوئیه مطرح کرده بود. او در برنامه «هیو هویت» گفته بود: «ما کوه کلنگ را از بین خواهیم برد. به ایرانی‌ها بگویید آماده باشند... احتمالاً به‌زودی ضربه‌ای به کلنگ خواهیم زد.»

این تهدید جدید در حالی مطرح شده که بیش از شش ماه از جنگی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه علیه ایران آغاز کردند، می‌گذرد؛ جنگی که دولت ترامپ درباره وضعیت و ادامه آن پیام‌های متناقضی ارسال کرده است.

ترامپ روز جمعه تلاش کرد اهمیت جنگ ایران را کم‌رنگ جلوه دهد و آن را «موضوعی کوچک» توصیف کرد. یک روز پیش از آن نیز جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در نشست خبری کاخ سفید ظاهراً از کاهش تنش‌ها درگیری سخن گفت و درباره گزارش مربوط به حمله آمریکا به یک مراسم عروسی در جنوب ایران نیز با عبارت «گاهی اتفاقاتی می‌افتد» واکنش نشان داد.

ونس همچنین در نشست خبری این هفته درباره درگیری با ایران گفت که «آن را جنگ نمی‌نامم» و مدعی شد که «در حال حاضر تیراندازی فعالی وجود ندارد».

با این حال، آمریکا و ایران در همین هفته حملاتی علیه یکدیگر انجام داده‌اند؛ از جمله حمله‌ای آمریکا در نزدیکی زیرساخت‌های نفتی ایران در جزیره خارک.

همزمان، مذاکرات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران از زمان پایان مهلت ۶۰ روزه مذاکره در اواسط اوت، بدون دستیابی به توافق در وضعیت بلاتکلیف باقی مانده است.

ایران می‌گوید در تأسیسات هسته‌ای نطنز هیچ فعالیتی انجام نمی‌دهد.

مقر مرکزی نظامی خاتم‌الانبیا هشدار داده است که بمباران کوه کلنگ می‌تواند به معنای ازسرگیری جنگ در سراسر منطقه باشد؛ آن هم در شرایطی که دولت ترامپ ترجیح می‌دهد پیش از انتخابات حساس میان‌دوره‌ای، دامنه جنگ را محدود نگه دارد.

اما چرا «کوه کلنگ» بار دیگر به کانون تهدیدهای ترامپ تبدیل شده است؟

کوه کلنگ چیست؟

این سایت که در ایران «کوه کلنگ گزلا» نامیده می‌شود، در استان اصفهان و در فاصله حدود ۲۲۰ کیلومتری جنوب تهران قرار دارد و تنها حدود ۲ کیلومتر با تأسیسات غنی‌سازی نطنز فاصله دارد.

گزارش‌های اطلاعاتی آمریکا نشان می‌دهد این تأسیسات در اعماق کوه و زیر صدها متر سنگ گرانیت مستحکم احداث شده تا در برابر بمب‌های قدرتمندی که برای نفوذ به تأسیسات زیرزمینی طراحی شده‌اند، محافظت شود.

گفته می‌شود اتاق‌های اصلی این مجموعه دست‌کم ۱۰۰ متر زیر زمین قرار دارند.

برخی تحلیلگران غربی احتمال داده‌اند که هدف از ساخت این مجموعه، ایجاد یک تأسیسات غنی‌سازی اعلام‌نشده بوده است؛ تأسیساتی که می‌توانست در صورت حمله به سایت‌های شناخته‌شده هسته‌ای ایران، به‌عنوان گزینه‌ای جایگزین مورد استفاده قرار گیرد.

مؤسسه «علم و امنیت بین‌المللی» که این تاسیسات را با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای رصد می‌کند، اعلام کرده است که این مجموعه همچنان در حال ساخت است و هنوز به مرحله عملیاتی نرسیده است.

با این حال، ایران همواره تأکید کرده است که برنامه هسته‌ای این کشور صرفاً با اهداف صلح‌آمیز و تولید انرژی دنبال می‌شود و برنامه‌ای برای ساخت سلاح هسته‌ای ندارد.

چرا کوه کلنگ اهمیت دارد؟

مهم‌ترین دلیل، سالم ماندن این مجموعه است.

کوه کلنگ در جریان حملات آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵ به فردو، نطنز و اصفهان، که در پایان جنگ ۱۲روزه اسرائیل علیه ایران انجام شد، هدف قرار نگرفت و در جنگ کنونی نیز تقریباً بدون آسیب باقی مانده است. مؤسسه علم و امنیت بین‌المللی تنها تخریب یک خودرو در محل انباشت خاک و نخاله‌های نزدیک این سایت را ثبت کرده است.

اکنون که پایگاه‌های تولید سانتریفیوژ و سالن‌های غنی‌سازی ایران در دیگر سایت‌ها بر اثر جنگ آسیب دیده‌اند، تحلیلگران تونل‌های کوه کلنگ را آشکارترین گزینه برای بازسازی برنامه هسته‌ای ایران می‌دانند؛ چه برای تولید قطعات، مونتاژ سانتریفیوژها یا غنی‌سازی اورانیوم.

وال‌استریت ژورنال در ماه ژوئیه گزارش داد که اسرائیل اطلاعاتی در اختیار واشنگتن قرار داده که بر اساس آن، هزاران سانتریفیوژ در اواخر سال گذشته به داخل این تأسیسات منتقل شده‌اند؛ ادعایی که آمریکا آن را تأیید نکرده است.

با این حال، ترامپ در مقایسه با اسرائیل موضعی کمتر هشداردهنده اتخاذ کرده است.

سانتریفیوژها تنها زمانی اهمیت دارند که اورانیومی برای غنی‌سازی در اختیار آنها باشد. این دستگاه‌ها گاز اورانیوم را غنی می‌کنند و بدون وجود ذخیره‌ای از اورانیوم، امکان تولید چیزی با استفاده از آنها وجود ندارد.

چه میزان خسارت به تأسیسات هسته‌ای ایران وارد شده است؟

بر اساس بیشتر برآوردها، خسارت قابل‌توجه بوده است.

شورای روابط خارجی اروپا برآورد کرده است که حملات سال ۲۰۲۵ احتمالاً بسیاری از حدود ۱۸ هزار سانتریفیوژی را که در آن زمان در نطنز و فردو فعال بودند، از بین برده است. چندین مرکز تولید سانتریفیوژ و همچنین اردکان، تنها کارخانه ایران برای تولید پودر کیک زرد، نیز هدف قرار گرفتند. کیک زرد، کنسانتره پودری اورانیوم است که از فرآوری سنگ معدن اورانیوم به دست می‌آید.

در آن زمان نزدیک به ۴ هزار سانتریفیوژ دیگر نیز نصب شده اما غیرفعال بودند که ممکن است از حملات جان سالم به در برده باشند.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در مارس ۲۰۲۶ آسیب‌های بیشتری را به ساختمان‌های ورودی تأسیسات زیرزمینی غنی‌سازی نطنز تأیید کرد، هرچند هیچ آسیب جدیدی به خود تأسیسات شناسایی نکرد.

مؤسسه علم و امنیت بین‌المللی در ژوئن گزارش داد که ورودی تونل‌های هر سه سایت اصلی همچنان مسدود است، هیچ شواهدی از انجام غنی‌سازی وجود ندارد و به نظر می‌رسد برنامه سانتریفیوژ ایران همچنان از بین رفته باشد.

مگر ترامپ قبلاً نگفته بود تأسیسات هسته‌ای ایران نابود شده‌اند؟

بله. ترامپ پس از حملات ژوئن ۲۰۲۵ اعلام کرد که سه سایت هسته‌ای ایران «به‌طور کامل و مطلق نابود شده‌اند».

اما تنها چند روز بعد، یک ارزیابی مقدماتی و محرمانه آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا که به رسانه‌ها درز کرد، نشان داد این تأسیسات به‌شدت آسیب دیده‌اند اما نابود نشده‌اند. بر اساس این ارزیابی، حملات آمریکا برنامه هسته‌ای ایران را کمتر از شش ماه به عقب رانده بود.

وضعیت کنونی همچنان نامشخص است.

برآورد می‌شود ایران در حال حاضر حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد در اختیار داشته باشد. برای تولید سلاح هسته‌ای، اورانیوم باید تا سطح ۹۰ درصد غنی شود.

هیچ بازرسی تاکنون وارد سایت‌های بمباران‌شده نشده است و ترامپ نیز ادبیات خود را از ادعای «نابودی کامل» به وعده حمله به هر سایتی که ایران «حتی به آن فکر می‌کند» تغییر داده است.

درباره برنامه هسته‌ای ایران چه می‌دانیم؟

کمتر از هر مقطع دیگری در دو دهه گذشته.

درست پیش از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ژوئن ۲۰۲۵، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی وجود حدود ۱۰ تن اورانیوم غنی‌شده در ایران را تأیید کرده بود که ذخیره ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد را نیز شامل می‌شد.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، اوایل ماه مارس به الجزیره گفته بود که از نظر تئوری، اگر این میزان اورانیوم تا سطح ۹۰ درصد غنی شود، برای تولید بیش از ۱۰ کلاهک هسته‌ای کافی خواهد بود.

با این حال، مشخص نیست این ذخیره اکنون در کجا قرار دارد.

ایران پس از حملات، همکاری خود با آژانس را متوقف کرد و آژانس اکنون اعلام کرده است که امکان گزارش‌دهی درباره میزان، محل نگهداری یا ترکیب این ذخایر را ندارد؛ هرچند معتقد است بخش قابل‌توجهی از مواد غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد در تونل‌های اصفهان محبوس شده است.

ترامپ روز جمعه بار دیگر مدعی شد که آمریکا مانع دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای شده است و استدلال کرد مداخله واشنگتن از اسرائیل و خاورمیانه در برابر این تهدید محافظت کرده است.

در مقابل، تهران تأکید دارد که برنامه هسته‌ای ایران صلح‌آمیز است و تمرکز واشنگتن بر کوه کلنگ را نیز بهانه‌ای ساختگی برای حمله به ایران می‌داند.