به گزارش اقتصادنیوز، دور دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ روابط آمریکا و هند را تحت فشار جدی قرار داده است. اعمال تعرفه‌های سنگین علیه هند، تهدید به تحریم ثانویه به دلیل خرید نفت روسیه، نزدیک‌تر شدن واشنگتن به پاکستان و همچنین تعامل گسترده‌تر ترامپ با چین، یعنی کشوری که هند آن را مهم‌ترین تهدید نظامی بلندمدت خود می‌داند، همگی روابط میان این دو کشور را پیچیده کرده‌اند.

 با این حال، این فشارها تاکنون به گسست روابط یا تغییر اساسی در سیاست خارجی هند منجر نشده است.

رویکرد فعلا آمریکا!

راجا موهان در فارن افرز نوشت: دهلی‌نو به جای فاصله گرفتن از واشنگتن، رویکردی را دنبال می‌کند که می‌توان آن را «فعلا آمریکا» نامید؛ یعنی حفظ آمریکا به‌عنوان مهم‌ترین شریک، در کنار گسترش روابط با دیگر قدرت‌ها، به‌ویژه متحدان آمریکا.

احتیاط مودی در برابر ترامپ

نارندرا مودی در برابر اقدامات تحریک‌آمیز ترامپ عمدتاً خویشتنداری نشان داده و از ورود به تقابل مستقیم با رئیس‌جمهور آمریکا پرهیز کرده است. هند همچنان مشغول مذاکرات تجاری با واشنگتن است و همکاری‌های دفاعی و روابط فناوری و تجاری با این کشور را تقویت کرده است.

همزمان، دهلی‌نو تلاش کرده تا چارچوب امنیتی «کواد» با حضور آمریکا، ژاپن و استرالیا را حفظ کند، روابط خود با دیگر متحدان واشنگتن را توسعه دهد، همکاری با روسیه را ادامه دهد و تنش‌ها با چین را کاهش دهد.

این اقدامات به معنای رویگردانی هند از آمریکا نیست. دهلی‌نو در واقع تلاش می‌کند وابستگی خود به رفتار غیرقابل پیش‌بینی واشنگتن را کاهش دهد، بدون آنکه مهم‌ترین شریک اقتصادی، فناوری و امنیتی خود را از دست بدهد.

روابطی که با بازگشت ترامپ تیره شد

تا سال ۲۰۲۴، دولت مودی از بازگشت ترامپ به کاخ سفید استقبال می‌کرد. این دو در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ روابط شخصی نزدیکی ایجاد کرده بودند و در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ در تجمعات بزرگی در هیوستون و احمدآباد در کنار یکدیگر ظاهر شدند. همکاری دفاعی دو کشور نیز در همان دوره گسترش یافت.

در آغاز دوره دوم ترامپ نیز نشانه‌ها مثبت بود. در دیدار فوریه ۲۰۲۵، دو کشور برنامه‌ای بلندپروازانه برای توسعه همکاری در تجارت، دفاع، انرژی و فناوری اعلام کردند. هند نیز برای نشان دادن حسن نیت، برخی تعرفه‌های خود بر کالاهای آمریکایی را کاهش داد و با پذیرش یک هواپیمای حامل مهاجران اخراج‌شده از آمریکا، به دولت ترامپ امتیاز داد.

اما روابط خیلی زود تغییر کرد. ترامپ پس از یک درگیری کوتاه میان هند و پاکستان در سال ۲۰۲۵ ، تلاش کردتا نقش خود را در پایان دادن به این درگیری پررنگ کند؛ اقدامی که دهلی‌نو آن را نپذیرفت و همچنان بر موضع سنتی خود مبنی بر دوجانبه بودن اختلافات با پاکستان تأکید کرد.

همزمان، ترامپ روابط نزدیک‌تری با ارتش پاکستان برقرار کرد و اسلام‌آباد را در مذاکرات مربوط به ایران و ترتیبات امنیتی منطقه‌ای مهم‌تر کرد. از سوی دیگر، تعامل ترامپ با شی جین‌پینگ و بی‌توجهی او به برگزاری نشست سالانه کواد، نگرانی هند را درباره تعهد بلندمدت آمریکا به موازنه قدرت در آسیا افزایش داده است.

تعرفه‌ها و بازگشت بدبینی به آمریکا

تنش‌های تجاری نیز به این وضعیت دامن زده است. دولت ترامپ به دلیل سیاست‌های حمایت‌گرایانه هند و خرید نفت روسیه، تعرفه‌های بالایی علیه کالاهای هندی اعمال کرد. در هند این تصور شکل گرفت که واشنگتن با دهلی‌نو رفتاری تبعیض‌آمیز دارد؛ به‌خصوص آنکه آمریکا و برخی کشورهای اروپایی خود همچنان از استثناهایی برای خرید نفت روسیه برخوردار بودند.

در نتیجه، افکار عمومی هند از سال ۲۰۲۵ به تدریج نسبت به ترامپ و سیاست آمریکا بدبین‌تر شد. مخالفان مودی او را به تسلیم در برابر فشار واشنگتن متهم کردند و بخشی از جریان سیاسی هند بار دیگر خواستار نزدیکی بیشتر به روسیه و چین شد.

با این حال، مودی تاکنون در برابر این فشارها مقاومت کرده است. هند یک چارچوب دفاعی ده‌ساله جدید با آمریکا امضا کرده و برای حفظ کواد حتی در غیاب نشست سران آن، نشست وزرای خارجه این گروه را برگزار کرد و مذاکرات تجاری با واشنگتن را ادامه داده است.

چرا هند هنوز به آمریکا نیاز دارد؟

ریشه این احتیاط را باید در چند دهه گذشته جست‌وجو کرد. پس از استقلال هند، بی‌اعتمادی عمیقی نسبت به آمریکا در میان بخش‌هایی از سیاستمداران، ارتش و دستگاه اداری این کشور وجود داشت. اتحاد آمریکا با پاکستان، روابط واشنگتن با چین در دوران جنگ سرد و نزدیکی هند به اتحاد جماهیر شوروی این فاصله را بیشتر کرده بود.

اما پس از پایان جنگ سرد، روند نزدیکی دو کشور آغاز شد و توافق هسته‌ای غیرنظامی سال ۲۰۰۵ میان هند و دولت جورج دبلیو بوش نقطه عطف مهمی بود. نارندرا مودی نیز پس از رسیدن به نخست‌وزیری در سال ۲۰۱۴ این روند را با جدیت بیشتری دنبال کرد.

احیای روابط در دوران ریاست جمهوری دموکرات ها

در دوره دولت‌های اوباما، ترامپ و بایدن، همکاری دفاعی، اطلاعاتی و فناوری میان دو کشور افزایش یافت و کواد احیا شد. روابط میان شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و جامعه هندی‌تبار آمریکا نیز به شبکه‌ای گسترده از ارتباطات تبدیل شده است. در نتیجه، رابطه آمریکا و هند اکنون به اندازه‌ای عمیق شده که نوسانات سیاست ترامپ به‌سادگی نمی‌تواند آن را از بین ببرد.

گسترش روابط با روسیه و چین کافی نیست؟

هند البته در سال‌های اخیر روابط خود با روسیه و چین را نیز توسعه داده است. روسیه به یکی از مهم‌ترین تأمین‌کنندگان نفت هند تبدیل شده و همچنان بخشی از نیازهای تسلیحاتی این کشور را تأمین می‌کند.

دهلی‌نو همچنین تلاش کرده تا تنش‌های خود با چین را کاهش دهد. از سال ۲۰۲۴ محدودیت‌های مربوط به ورود متخصصان چینی کاهش یافت، پروازهای مستقیم از سر گرفته شد و برخی محدودیت‌ها بر سرمایه‌گذاری چین برداشته شده است.

اما این سیاست را نباید الزاما چندجانبه گرایی دانست. هند در واقع تلاش می‌کند تا در کنار حفظ رابطه با آمریکا، شبکه‌ای گسترده‌تر از شرکا ایجاد کند. بخش مهمی از این شرکای جدید نیز متحدان آمریکا هستند؛ از استرالیا، کانادا و ژاپن گرفته تا بریتانیا و کشورهای اروپایی.

دلیل اصلی این است که چین و روسیه نمی‌توانند جای آمریکا را در اقتصاد هند بگیرند. آمریکا بزرگ‌ترین بازار کالا و خدمات هند و یکی از مهم‌ترین منابع سرمایه و فناوری برای این کشور است. تجارت کالا و خدمات دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۴۰ میلیارد دلار رسید. در مقابل، هند در تجارت کالا با چین بیش از ۱۱۰ میلیارد دلار کسری داشت.

چین برای هند تأمین‌کننده مهم کالاهای صنعتی است، اما بازار آمریکا را ندارد و نمی‌تواند دسترسی مشابهی به فناوری‌های پیشرفته، سرمایه و بازارهای جهانی فراهم کند. روسیه نیز نه بازار بزرگی برای کالاهای هندی محسوب می‌شود و نه منبع اصلی فناوری‌های نوینی مانند هوش مصنوعی.

تهدید اصلی همچنان پابرجاست

مهم‌تر از مسئله اقتصاد، مسئله امنیت هند است. چین همچنان اصلی‌ترین رقیب بلندمدت هند محسوب می‌شود. پکن حدود چهار برابر هند هزینه نظامی دارد، حضور گسترده‌ای در منطقه تبت ایجاد کرده، قدرت دریایی خود در اقیانوس هند را افزایش داده و همکاری دفاعی خود با پاکستان را عمیق‌تر کرده است.

آمریکا در مقابل، اطلاعات، فناوری نظامی پیشرفته، رزمایش‌های مشترک و شبکه‌ای از همکاری‌های امنیتی را در اختیار هند قرار می‌دهد. کواد نیز می‌تواند در ایجاد موازنه دریایی در برابر چین نقش مهمی داشته باشد.

روسیه دیگر نمی‌تواند چنین نقشی را ایفا کند. پس از حمله روسیه به اوکراین، وابستگی مسکو به پکن افزایش یافته و توانایی آن برای ایجاد توازن در برابر چین کاهش پیدا کرده است.

نقطه شکست کجاست؟

با وجود این، ظرفیت مودی برای تحمل فشارهای ترامپ نامحدود نیست. مهم‌ترین خطر، طرح‌هایی در آمریکا برای اعمال تعرفه‌هایی تا ۱۰۰ درصد بر کشورهایی است که انرژی روسیه را خریداری می‌کنند. اگر این قانون تصویب شود و هند از آن معاف نشود، اقتصاد هند آسیب خواهد دید و احساس تبعیض علیه این کشور تقویت می‌شود.

در چنین شرایطی، افکار عمومی می‌تواند مودی را به سمت موضعی سخت‌تر در برابر واشنگتن سوق دهد. کاهش همکاری دفاعی و فناوری، خرید کمتر تسلیحات آمریکایی و نزدیکی بیشتر به چین از پیامدهای احتمالی چنین روندی خواهد بود.

با این حال، هند هنوز در این نقطه قرار نگرفته است. حتی منتقدان سیاست مودی نیز هنوز جایگزین قانع‌کننده‌ای برای مقابله با افزایش قدرت چین ارائه نکرده‌اند. نزدیکی بیشتر به پکن ممکن است در کوتاه‌مدت جذاب به نظر برسد، اما شرایطی که چین برای حل پایدار اختلافات مرزی مطرح می‌کند، از جمله توافقی که به نفع پکن باشد و کاهش روابط امنیتی هند با آمریکا، برای دهلی‌نو هزینه بسیار سنگینی خواهد داشت.