به گزارش اقتصادنیوز به نقل از خبرآنلاین، حسام‌الدین آشنا، در یادداشتی نوشت: پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت هفته دولت را می‌توان مجموعه‌ای از توصیه‌ها درباره دولت، اقتصاد، فناوری، انسجام اجتماعی و فرهنگ دانست. اما در یک خوانش گفتمانی، مسئله اصلی این است که این عناصر چگونه در یک نظام معنایی واحد قرار می‌گیرند.

کلید این نظام معنایی در همان تعبیر محوری پیام است: «ایران هرچه قوی‌تر». پیام مشکلات کشور را انکار نمی‌کند؛ تورم، بیکاری، قیمت‌ها، سرمایه‌گذاری و تولید صریحاً ذکر می‌شوند. اما میان «داشتن ضعف» و «تعریف‌شدن با ضعف» فاصله می‌گذارد. در کنار مشکلات، بر انسجام مردم، عملکرد دولت، ظرفیت تولید داخلی و توان نخبگان و فناوران تأکید می‌شود.

جمله کلیدی پیام این است که ضعف و کمبود باید موضوع برنامه‌ریزی و حل مسئله باشند، نه موضوع برجسته‌سازی؛ در مقابل، قوت باید روایت شود. پس منطق پیام روشن است: ضعف را باید حل کرد؛ قوت را باید روایت کرد.

چرا روایت بخشی از قدرت است؟

در پیام، دشمن فقط عامل جنگ، تحریم و فشار نیست؛ می‌کوشد این تصور را نیز القا کند که راه پیشرفت ایران از تبعیت از او می‌گذرد.

بنابراین، میدان تقابل فقط مادی نیست؛ ادراک جامعه از خود و آینده‌اش نیز بخشی از آن است.

از این منظر، روایت قوت صرفاً یک فعالیت رسانه‌ای نیست. اگر جامعه توانایی‌های خود را نبیند، بخشی از ظرفیت واقعی آن نیز بالفعل نمی‌شود. اینجاست که «روایت قدرت» خود به بخشی از «قدرت» تبدیل می‌شود.

از تقابل بیرونی به انسجام درونی

پیام سپس از رابطه «ما و دشمن» به رابطه اجزای «ما» با یکدیگر می‌رسد. مفهوم مرکزی در این انتقال، انسجام اجتماعی است. تعبیر «پیوست انسجام اجتماعی» اهمیت ویژه دارد، زیرا انسجام را از یک توصیه اخلاقی به یک معیار سیاست‌گذاری تبدیل می‌کند. هر تصمیم مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی یا امنیتی باید با این پرسش همراه شود: این تصمیم با انسجام جامعه چه می‌کند؟

از همین منظر، مخالفت پیام با دوگانه‌هایی مانند «جنگ یا مذاکره»، «وفاق یا تندروی» و «سازش یا جنگ‌طلبی» قابل فهم است. مسئله فقط واژه‌ها نیستند؛ مسئله صورت‌بندی‌هایی است که می‌توانند جامعه را به دو قطب فروبکاهند و ظرفیت همکاری جمعی را کاهش دهند.

فرهنگ چرا فراراهبردی است؟

پیام فرهنگ و تعلیم‌وتربیت را «فراراهبردی» می‌داند؛ یعنی سایر راهبردها نیز باید با ملاحظه فرهنگی تنظیم شوند.

این نگاه با منطق کلی پیام سازگار است. اگر قدرت ملی فقط به منابع مادی وابسته نباشد و به ادراک، انگیزه و انسجام نیز متکی باشد، فرهنگ دیگر یک بخش در کنار اقتصاد و سیاست نیست؛ یکی از زیرساخت‌های قدرت است.

در این چارچوب:

• تولید و فناوری، ظرفیت قدرت را افزایش می‌دهند؛

• روایت، ادراک قدرت را می‌سازد؛

• انسجام، امکان کنش جمعی را حفظ می‌کند؛

• فرهنگ، زمینه بازتولید این دو را فراهم می‌آورد.

پیام به‌مثابه منطق حکمرانی

پیام بیش از آنکه فهرستی از دستورات جزئی باشد، نوعی منطق تصمیم‌گیری پیشنهاد می‌کند: ضعف را حل کنید؛ قوت را روایت کنید؛ آثار تصمیم‌ها بر انسجام را بسنجید؛ و فرهنگ را در همه راهبردها جدی بگیرید.

از همین رو، نباید از چنین پیامی انتظار تعیین شاخص، متولی یا سازوکار اجرایی داشت. این مرحله بر عهده سیاست‌گذاران و مجریان است.

اما در همین مرحله یک ملاحظه اساسی وجود دارد: روایت قوت باید معتبر و باورپذیر باشد و حفاظت از انسجام نیز نباید با حذف اختلاف یکی گرفته شود. اگر روایت رسمی از تجربه واقعی مردم فاصله بگیرد، اعتماد آسیب می‌بیند؛ و اگر «انسجام» چنان موسع تفسیر شود که نقد کارشناسی و اختلاف مشروع را محدود کند، خود می‌تواند نتیجه معکوس بدهد.

جمع‌بندی

پیام هفته دولت را می‌توان تلاشی برای بازتعریف قدرت ملی دانست. در این نگاه، قدرت فقط آن چیزی نیست که کشور در اختیار دارد؛ به این نیز بستگی دارد که جامعه توانایی‌های خود را چگونه می‌بیند و تا چه اندازه می‌تواند در عین اختلاف، کنش جمعی خود را حفظ کند.

بنابراین، سه ضلع اصلی قدرت در این پیام چنین‌اند: ظرفیت واقعی، ادراک قدرت و انسجام اجتماعی.

و منطق نهایی آن را می‌توان در سه جمله خلاصه کرد:

• ضعف را حل کنید؛

• قوت را معتبر روایت کنید؛

• انسجام را بدون حذف اختلاف حفظ کنید.