به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، از چین تا آکتائو و از اینچه‌برون تا بندر کاسپین؛ مسیری که تا همین چند سال قبل بیشتر در نقشه‌های کریدوری ایران دیده می‌شد، حالا به گفته مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی وارد مرحله جابه‌جایی واقعی کالا شده است.

مصطفی طاعتی‌مقدم می‌گوید مسیر تمام‌ریلی چین تا کاسپین فعال است و هم‌اکنون کالاهایی از تجار گیلانی در آکتائو برای انتقال به ایران آماده شده است.

در آن سوی دیگر این مسیر بندر کاسپین نیز در حال توسعه است؛ بندری که به گفته طاعتی‌مقدم برای جابجایی 11 میلیون تن کالا در سال طراحی شده، اما در حال حاضر تنها 4 پست عملیاتی با ظرفیت اسمی 2 میلیون تن دارد. قرار است با اجرا 4 پست اسکله جدید، ظرفیت فعلی بندر دو برابر شود.

در پنج ماه گذشته نیز 350 هزار تن کالای اساسی از کاسپین وارد کشور شده و عملکرد تخلیه و بارگیری بندر نسبت به سال گذشته 25 درصد افزایش یافته است. این عملکرد نشان می‌دهد بخشی از ظرفیت کریدور از مرحله وعده و زیرساخت عبور کرده و به جابجایی واقعی کالا رسیده است؛ اما فاصله میان ظرفیت طراحی‌شده و ظرفیت عملیاتی همچنان قابل توجه است.

طاعتی‌مقدم همزمان از برنامه توسعه خطوط ریلی، اتصال مخازن بندر به ریل، حمل یکسره کالا و نقش‌آفرینی کاسپین در مسیر شمال ـ جنوب سخن می‌گوید؛ مسیری که در صورت تکمیل اتصال ریلی چابهار می‌تواند اوراسیا را از طریق ایران به اقیانوس هند متصل کند.

با این حال اظهارات مدیرعامل منطقه آزاد انزلی یک واقعیت مهم را نیز آشکار می‌کند: برای فعال شدن کامل این کریدور، فقط ریل و اسکله کافی نیست؛ برقراری مراودات منظم با بنادر کشورهای همسایه و دسترسی به کشتی نیز ضروری است. حالا سؤال اصلی این است که کاسپین و مسیرهای متصل به آن تا چه اندازه می‌توانند از «ظرفیت بالقوه» به «کریدور پرحجم و پایدار» تبدیل شوند.

از چین تا کاسپین با ریل

اتصال ریلی بندر کاسپین یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌هایی است که در سال‌های اخیر برای این بندر ایجاد شده است. طاعتی‌مقدم مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی با اشاره به این اتصال می‌گوید: بندر کاسپین تیرماه 1403 به ریل متصل شد، اما در آن زمان ایستگاه کاسپین ساخته نشده بود.

به گفته وی، در توافق با شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل وزارت راه و شهرسازی و راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران دو خط به ایستگاه کاسپین اضافه شد و با این اقدام، تعداد واگن‌هایی که امکان پذیرش آنها در بندر وجود دارد افزایش یافت.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی بیان کرد: در بندر کاسپین، مسیر تمام‌ریلی از چین وجود دارد و این مسیر از چین آغاز می‌شود، به بندر آکتائو قزاقستان می‌رسد و پس از ورود به ایران از طریق اینچه‌برون به بندر کاسپین متصل می‌شود.

طاعتی‌مقدم افزود: در جریان جنگ نیز از این مسیر حمل کالا انجام شده و در حال حاضر حجم قابل توجهی کالا متعلق به تجار و بازرگانان گیلانی در بندر آکتائو وجود دارد که آماده حمل به سمت بندر کاسپین است.

اگر این مسیر را از منظر یک کریدور تجاری بررسی کنیم نقطه مهم بعدی میزان بار عبوری است. فعال بودن یک مسیر الزاماً به معنای شکل‌گیری یک کریدور پرحجم نیست و تعداد قطارها، حجم کالا و استمرار حمل‌ونقل در این مسیر، معیارهای مهم‌تری برای سنجش عملکرد آن محسوب می‌شوند.

350 هزار تن کالای اساسی از کاسپین

طاعتی‌مقدم درباره عملکرد بندر کاسپین در بخش واردات اظهار کرد: طی پنج ماه گذشته 350 هزار تن کالای اساسی شامل گندم، جو، ذرت و روغن از طریق این بندر وارد کشور شده است.

وی همچنین گفت: در پنج ماهه نخست امسال میزان تخلیه و بارگیری در بندر کاسپین حدود 25 درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته و این رقم در دولت چهاردهم نسبت به سال 1403 دو برابر شده است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی با اشاره به این رشد، توسعه زیرساخت‌های لجستیکی بندر کاسپین را از اهداف منطقه آزاد انزلی عنوان کرد و افزود: علاوه بر واردات، یک مسیر صادراتی جدید نیز ایجاد شده و کالاهایی با ارزش صادراتی بالاتر برای صادرات به کشورهای هدف در بندر کاسپین آماده هستند.

بندر 11 میلیون‌تنی با ظرفیت فعلی 2 میلیون تن

طاعتی‌مقدم درباره ظرفیت بندر کاسپین گفت: این بندر برای جابه‌جایی 11 میلیون تن کالا در سال طراحی شده، اما در حال حاضر چهار پست عملیاتی با ظرفیت اسمی 2 میلیون تن دارد.

وی افزود: امسال عملیات اجرایی چهار پست اسکله دیگر آغاز می‌شود و با اجرای این طرح، ظرفیت فعلی بندر دو برابر خواهد شد.

به گزارش تسنیم، این اظهارات بدان معناست که حتی با اجرای طرح جدید، ظرفیت عملیاتی بندر همچنان با ظرفیت 11 میلیون تنی طراحی‌شده فاصله خواهد داشت. بنابراین یکی از چالش‌های اصلی کاسپین، تبدیل ظرفیت طراحی‌شده به ظرفیت واقعی و قابل استفاده است.

توسعه ریل برای حمل یکسره

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی با اشاره به برنامه توسعه خطوط ریلی بندر کاسپین اظهار کرد: افزایش خطوط ریلی این بندر در دستور کار قرار دارد و مصوبه آن هفته گذشته از کمیته فنی راه‌آهن دریافت شده است.

به گفته طاعتی‌مقدم، عملیات اجرایی این طرح به‌زودی آغاز می‌شود و با اجرای آن، تمامی مخازن بندر به ریل متصل خواهند شد و حمل یکسره ریلی امکان‌پذیر خواهد بود.

وی همچنین از برنامه تبدیل ایستگاه راه‌آهن و اراضی مجاور آن به مرکز لجستیک خبر داد و گفت: در این زمینه با راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران تفاهم شده تا از ظرفیت این مجموعه برای توسعه فعالیت‌های لجستیکی استفاده شود.

کاسپین و چابهار؛ دو سر یک مسیر

طاعتی‌مقدم اتصال ریلی کاسپین و چابهار را یکی از ظرفیت‌های مهم توسعه کریدور شمال ـ جنوب دانست و گفت: با اتصال چابهار به شبکه سراسری ریلی در ماه‌های آینده، کشورهای اوراسیا می‌توانند از طریق ایران به اقیانوس هند دسترسی پیدا کنند.

وی ادامه داد: در حوزه شرقی و غربی کشور ریل اینچه‌برون و راه‌آهن رشت ـ آستارا را داریم و این ظرفیت در بندر کاسپین وجود دارد که به‌عنوان یک هاب منطقه‌ای در جنوب دریای کاسپین به اقیانوس هند نقش‌آفرینی کند.

در صورت تکمیل این اتصال‌ها، کاسپین می‌تواند در زنجیره‌ای قرار گیرد که از بنادر شمالی دریای خزر آغاز و از طریق شبکه ریلی ایران به چابهار و اقیانوس هند متصل می‌شود. اما تحقق چنین نقشی به تکمیل تمام حلقه‌های مسیر و ایجاد جریان پایدار بار وابسته است.

وقتی ریل به‌تنهایی کافی نیست

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی سیاست‌گذاری دولت و توسعه مراودات با کشورهای همسایه را از عوامل مؤثر بر توسعه بنادر شمالی دانست و گفت: باید سهم مشخصی برای بنادر شمالی در نظر گرفته شود تا امکان برنامه‌ریزی وجود داشته باشد.

طاعتی‌مقدم با تاکید بر ضرورت تقویت دیپلماسی با کشورهای همسایه افزود: در ارتباط با کشورهای همسایه و بنادر آنها باید با دیپلماسی قوی شرایطی فراهم شود که کشتی‌ها بتوانند راحت‌تر با ایران مراوده داشته باشند.

وی یادآور شد: امسال برای نخستین بار حمل ریلی ترانزیت سوخت در بندر کاسپین انجام شده و هفته گذشته نیز حمل یکسره گندم برای استفاده در استان انجام شده است. حمل گندم از نظر اقتصادی درآمدی برای منطقه آزاد ندارد، اما در حوزه ملی عملکرد مهمی محسوب می‌شود.

به گزارش تسنیم،  اظهارات مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی نشان می‌دهد بندر کاسپین همزمان در دو مسیر حرکت می‌کند؛ از یک سو زیرساخت‌های آن در حال توسعه است و از سوی دیگر تلاش می‌شود مسیرهای تجاری جدید برای استفاده از این زیرساخت‌ها شکل بگیرد.

وی از فعال بودن مسیر چین ـ آکتائو ـ اینچه‌برون ـ کاسپین، ورود 350 هزار تن کالای اساسی، افزایش 25 درصدی تخلیه و بارگیری، توسعه خطوط ریلی، حمل ریلی سوخت و گندم و برنامه افزایش ظرفیت اسکله‌ها خبر داده است.

اما عدد 11 میلیون تن ظرفیت طراحی‌شده در کنار ظرفیت فعلی 2 میلیون تن، همچنان مهم‌ترین فاصله پیش روی این بندر را نشان می‌دهد.  برای تبدیل کاسپین به یک هاب واقعی منطقه‌ای، تنها ساخت اسکله و اتصال ریل کافی نیست. حجم بار، هزینه حمل، زمان جابه‌جایی، وجود کشتی و خطوط منظم دریایی، بار برگشت و استمرار مسیر نیز باید در کنار زیرساخت‌ها قرار گیرد.