به‌گزارش اقتصادنیوز، دولت دونالد ترامپ به‌تازگی مرحله جدیدی از کارزار فشار اقتصادی علیه ایران را آغاز کرده است؛ مرحله‌ای که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، آن را «عملیات انزوای اقتصادی» نامیده و از آن به عنوان آغاز عملیات اقتصادی «D-DAY » علیه تهران یاد می‌کند.

با این حال، برخلاف انتظارها نخستین گام این طرح نه اعمال فوری سخت‌ترین تحریم‌ها، بلکه ارسال یک هشدار جهانی بود: کشورها و شرکت‌هایی که همچنان با ایران همکاری اقتصادی داشته باشند، ممکن است دسترسی خود را به نظام مالی آمریکا از دست بدهند.

این اقدام تازه در حالی صورت می‌گیرد که جنگ ایران و آمریکا وارد ششمین ماه خود شده، بازارهای انرژی را متلاطم کرده، قیمت سوخت در آمریکا را بالا برده و به معضلی سیاسی برای جمهوری‌خواهان در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای تبدیل شده است.

فرصت نهایی پیش از شلیک هشدار؟

پولیتیکو در گزارشی نوشت: بسنت در نشست خبری خود اعلام کرد که واشنگتن فعلا از تحریم فوری بانک‌ها و مؤسسات مالی بزرگ در چین و دیگر کشورهایی که تجارت نفت و کالا با ایران را تسهیل می‌کنند، خودداری کرده است. به گفته او، دولت آمریکا ابتدا یک «شلیک هشدار» شلیک می‌کند تا دولت‌ها فرصت داشته باشند رفتار خود را اصلاح کنند.

خبر مرتبط

فاکتور پرهزینه جنگ ایران به روایت «فارن پالیسی» | خاورمیانه و شرق آسیا دو نقطه آسیب‌پذیر در سیاست خارجی آمریکا هستند

اقتصادنیوز: پیش از این آمریکا نتوانسته بود تا برای تقویت حضور خود در آسیا، از خاورمیانه فاصله بگیرد. اکنون نیز همزمان با دومین دوره ریاست جمهوری ترامپ، نه تنها این روند شدت نگرفته است، بلکه بحران جنگ ایران و تصمیم‌های غیرمنتظره درباره متحدان آسیایی، خاورمیانه و شرق آسیا را همزمان به دو نقطه آسیب‌پذیر در سیاست خارجی آمریکا تبدیل کرده است.

او مدعی شد: «ما به همه فرصت می‌دهیم رفتار نادرستشان را اصلاح کنند. چرا باید نظام مالی جهانی را یکباره منفجر کنیم؟»

به ادعای وزیر خزانه‌داری آمریکا، این شمارش معکوس اکنون آغاز شده و انتظار می‌رود تا پایان همین هفته نخستین مؤسسه مالی بزرگ خارجی در چارچوب این کارزار تحریم شود.

پنج بخش تازه زیر تیغ تحریم‌ها

وزارت خزانه‌داری همزمان دامنه اختیارات خود برای اعمال تحریم‌های ثانویه را گسترش داده است. از این پس شرکت‌های خارجی فعال در پنج بخش اقتصاد ایران بیش از گذشته در معرض تحریم قرار می‌گیرند: «دارایی‌های دیجیتال و رمزارزها، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی.»

علاوه بر این، ده‌ها فرد و نهاد ایرانی هدف تحریم‌های مستقیم قرار گرفتند و برخی معافیت‌های پیشین نیز لغو شد؛ از جمله معافیت‌هایی که امکان انتقال حواله‌های مالی به ایران یا دسترسی ایرانیان به برخی برنامه‌های فرهنگی و دانشگاهی آمریکا را فراهم می‌کرد.

بسنت همچنین اعلام کرد که ترامپ شخصا با رهبران کشورهای مختلف تماس گرفته و از آنها خواسته روابط اقتصادی خود با تهران را قطع کنند. همزمان، وزارت خزانه‌داری، وزارت خارجه و پنتاگون نیز از همتایان خارجی خود خواسته‌اند «اقدامات فوری» برای قطع همکاری اقتصادی با ایران انجام دهند.

او بدون افشای جزئیات گفت همه کشورها برای توقف فعالیت‌های مشخص مرتبط با ایران، مهلت زمانی دریافت کرده‌اند.

چین؛ هدفی که صحبتی از آن نشد

با وجود لحن تند واشنگتن، یک نکته بیش از همه جلب توجه کرد: بسنت در تمام نشست خبری، با وجود پرسش‌های مکرر خبرنگاران، حتی یک بار هم نام چین را بر زبان نیاورد.

این سکوت تصادفی به نظر نمی‌رسد. پکن حدود ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران را از طریق «ناوگان سایه» و پالایشگاه‌های کوچک موسوم به «تی‌پات» خریداری می‌کند و عملا مهم‌ترین مسیر تنفس اقتصادی تهران محسوب می‌شود.

در این میان، دولت ترامپ همزمان خود را برای دیدار با شی جین‌پینگ آماده می‌کند؛ نشستی که واشنگتن امیدوار است در آن صادرات محصولات کشاورزی آمریکا به چین افزایش یابد و زنجیره تأمین عناصر نادر خاکی نیز دچار اختلال نشود.

بسنت در پاسخ به پرسشی درباره تحریم بانک‌های چینی تنها گفت: «هیچ‌کس خارج از دسترس تحریم‌های آمریکا نیست.»

آیا پکن تهدید واشنگتن را جدی می‌گیرد؟

بسیاری از تحلیلگران معتقدند که چین احتمالاً این تهدیدها را چندان جدی نگرفته است.

کریگ سینگلتون، پژوهشگر ارشد بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها می‌گوید پکن بر این باور است که واشنگتن پیش از نشست رهبران دو کشور حاضر نخواهد بود تا بانک‌ها یا شرکت‌های بزرگ چینی را هدف قرار دهد.

به گفته او، سخنان بسنت نیز بعید است این محاسبه چین را تغییر دهد.

تردید درباره اثربخشی فشار‌های جدید

حتی در داخل آمریکا نیز تردیدهای جدی درباره موفقیت این راهبرد وجود دارد.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران و از افراد درگیر در مذاکرات هسته‌ای سال ۲۰۱۵، این اعلامیه را تقریباً بی‌اثر توصیف کرد.

او گفت: «تنها چیزی که در این مرحله می‌تواند تفاوت ایجاد کند، اجرای تهدیدهاست، نه صرفاً تهدید کردن.»

برخی نزدیکان کاخ سفید نیز ارزیابی مشابهی دارند. یکی از آنها گفت بعید می‌داند این اقدام بتواند به پایان جنگ منجر شود، هرچند از هر ابزار غیرنظامی برای افزایش فشار بر ایران حمایت می‌کنند.

مقام دیگری نیز هشدار داد که تا زمانی که مسیر چین باز بماند، ایران همچنان یک راه فرار اقتصادی خواهد داشت.

اروپا در میانه همراهی و نگرانی

واکنش دیپلمات‌های اروپایی نیز محتاطانه بوده است. نویسنده مدعی شد: یکی از سفیران اروپایی هشدار داده که اگر ایران خود را در وضعیت بقا ببیند، ممکن است واکنشی نشان دهد که بحران را تشدید کند.

دیپلمات ارشد دیگری نیز تأکید کرد که کمپین‌های تحریمی معمولا زمان‌بر هستند و معلوم نیست ترامپ دقیقا چه نتیجه‌ای را در چه بازه زمانی انتظار دارد.

در بروکسل نیز نگرانی دیگری وجود دارد: اینکه واشنگتن از کشورهای اروپایی بخواهد تحریم‌های مشابهی علیه تهران اعمال کنند؛ مسئله‌ای که می‌تواند اختلافات بهار گذشته میان دو سوی آتلانتیک را دوباره زنده کند.

جوزپه اسپاتافورا، تحلیلگر مؤسسه مطالعات امنیتی اتحادیه اروپا می‌گوید که پرسش اصلی این است که آیا اروپا مجبور خواهد شد تا تحریم‌های آمریکا را تکرار کند و اینکه این تحریم‌ها تا چه اندازه چین و روسیه را نیز در بر خواهند گرفت.

چرا همسایگان ایران با آمریکا همراه نمی‌شوند؟

به باور علی واعظ، مشکل اساسی واشنگتن این است که بسیاری از همسایگان ایران انگیزه‌ای برای پیوستن کامل به این فشارها ندارند.

او معتقد است کشورهای منطقه نمی‌توانند همسایه خود را به طور کامل از خود برانند و برخی نیز از اساس تمایلی ندارند تا آمریکا و اسرائیل در این جنگ به پیروزی کامل برسند.

او به ترکیه اشاره می‌کند و می‌گوید برخی دولت‌های منطقه نگرانند که اگر ایران امروز هدف نهایی این فشارها باشد، فردا نوبت خود آنها برسد.

به همین دلیل، از نگاه بسیاری از ناظران، عملیات انزوای اقتصادی شاید آغاز مرحله‌ای تازه از فشار آمریکا بر تهران باشد، اما موفقیت آن بیش از هر چیز به این بستگی دارد که واشنگتن تا چه اندازه حاضر باشد تهدیدهای خود را علیه بازیگران بزرگی مانند چین عملی کند؛ تصمیمی که می‌تواند پیامدهایی بسیار فراتر از پرونده ایران برای اقتصاد و سیاست جهانی داشته باشد.