به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، سالهاست از مرز بازرگان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مسیرهای زمینی ایران برای ارتباط با ترکیه و بازارهای اروپایی یاد می‌شود؛ مسیری که در صورت رفع موانع موجود می‌تواند نقش مهمی در افزایش ترانزیت کالا از ایران داشته باشد.

این در حالی است که وضعیت فعلی این مرز با تصویری که از ظرفیت‌های ترانزیتی ایران ارائه می‌شود فاصله دارد. رضا اکبری رئیس سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای اخیرا در این باره گفته است:‌ در شرایط فعلی روزانه حدود 250 تا 300 کامیون از این مرز تردد می‌کنند و هدف‌گذاری شده این رقم به 1000 دستگاه در روز برسد.

این هدف به معنای بیش از 3 برابر شدن ظرفیت فعلی تردد کامیون‌هاست؛ اما رسیدن به آن صرفاً با توسعه فیزیکی پایانه امکان‌پذیر نیست.

اکبری رئیس سازمان راهداری از تدوین برنامه ساماندهی و توسعه مرز بازرگان و تعیین وظایف دستگاه‌های مختلف خبر داده و گفته است افزایش سرعت عملیات، اصلاح فرآیندها و هماهنگی میان دستگاه‌های مستقر در مرز، از الزامات افزایش ظرفیت تردد است.

یکی از موضوعات مورد تأکید رئیس سازمان راهداری، هماهنگی ساعات و شیفت‌های کاری با طرف ترکیه‌ای است. به گفته اکبری، مغایرت احتمالی میان اظهارنامه‌های کالایی و محموله‌های بازرسی‌شده نیز باید بررسی شود تا مشکلات ایجادشده برای رانندگان کاهش پیدا کند.

در داخل پایانه نیز قرار است با کاهش بازرسی‌های موازی، بخشی از فعالیت‌ها به پسکرانه منتقل شود و کنترل محوطه گمرکی، تقویت گارد و افزایش نیرو در دستور کار قرار گیرد.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که مسیر حدود سه کیلومتری میان پس‌کرانه و ورودی گمرک را در نظر بگیریم. اکبری تأکید کرده  محدوده 90 هکتاری پایانه باید به‌طور کامل تحت کنترل باشد تا امکان دسترسی افراد غیرمجاز به کامیون‌ها و بروز تخلف از بین برود.

در کنار این اقدامات سامانه نوبت‌دهی مکانیزه کامیون‌ها نیز فعال شده است. بر اساس اعلام سازمان راهداری، ورود کامیون‌ها به پایانه بر اساس نوبت و اسناد حمل انجام می‌شود. اتصال باسکول گمرک به سامانه جامع حمل‌ونقل نیز در برنامه قرار گرفته است.

با این حال، بخشی از مشکلات بازرگان همچنان به زیرساخت‌های فنی مربوط می‌شود. تعیین تکلیف دستگاه ایکس‌ری و رفع مشکلات فیبر نوری از جمله اقداماتی است که برای میان‌مدت پیش‌بینی شده و به گفته اکبری، بخشی از مشکلات ارتباطی نیز برطرف شده است.

طرح 1000 میلیاردی بازرگان

در کنار اقدامات فوری و میان‌مدت، سازمان راهداری اجرای طرح جامع پایانه مرزی بازرگان را مهم‌ترین برنامه بلندمدت برای این مرز می‌داند.

اکبری ارزش بخش تجاری این طرح را حدود 1000 میلیارد تومان اعلام کرده و گفته است عملیات اجرایی آن قرار است به‌زودی آغاز شود و طی حدود 18 ماه به بهره‌برداری برسد.

به گزارش تسنیم، مسئله اما اینجاست که طرح توسعه پایانه قرار است ظرفیت مرزی را در آینده افزایش دهد، در حالی که به نظر می‌رسد بخش قابل توجهی از مشکل فعلی بازرگان به نحوه مدیریت و هماهنگی فرآیندهای موجود برمی‌گردد.

تجربه صف‌های طولانی کامیون در ماه‌های اخیر نشان داده است که افزایش ظرفیت یک طرف مرز بدون هماهنگی با طرف مقابل نمی‌تواند به‌تنهایی مشکل را حل کند. در واقع اگر ظرفیت پذیرش در سمت ترکیه متناسب با افزایش خروج کامیون از ایران نباشد، افزایش ظرفیت در پایانه ایرانی صرفاً محل تشکیل صف را جابه‌جا خواهد کرد.

فاصله میان عددها

به گزارش تسنیم اکنون سه عدد درباره بازرگان اهمیت بیشتری دارد؛ روزانه 250 تا 300 کامیون در شرایط فعلی، هدف‌گذاری 1000 کامیون در روز و سرمایه‌گذاری حدود 1000 میلیارد تومانی برای بخش تجاری طرح جامع پایانه. این اعداد نشان می‌دهد بازرگان برای تبدیل شدن به یک پایانه متناسب با نقش ایران در کریدورهای منطقه‌ای، هنوز مسیر قابل توجهی در پیش دارد.

البته مسئله تنها افزایش تعداد کامیون‌های عبوری نیست. برای یک مسیر ترانزیتی زمان انتظار در مرز، امکان پیش‌بینی زمان تحویل کالا، هماهنگی میان دستگاه‌ها و هزینه‌ای که توقف کامیون به صاحب کالا و شرکت حمل‌ونقل تحمیل می‌کند نیز اهمیت دارد.

به همین دلیل موفقیت برنامه جدید بازرگان را نمی‌توان تنها با تعداد کامیون‌های عبوری سنجید. اگر هدف افزایش ظرفیت از 300 به 1000 کامیون محقق شود اما زمان توقف کامیون‌ها و فرآیندهای مرزی همچنان طولانی باشد، بخش مهمی از مسئله همچنان پابرجا خواهد ماند.

مرز بازرگان یکی از نقاطی است که عملکرد واقعی کریدورهای ترانزیتی کشور را نشان می‌دهد. فاصله میان ظرفیت فعلی و هدف‌گذاری جدید نیز نشان می‌دهد آزمون اصلی، نه روی نقشه کریدورها، بلکه در همین چند کیلومتر منتهی به گمرک بازرگان انجام می‌شود.