به گزارش اقتصادنیوز، با گذشت بیش از پنج ماه از جنگ علیه ایران، واشنگتن در دستیابی به هدف خود یعنی مهار برنامه هسته‌ای تهران با بن‌بست روبه‌رو شده است. این درحالی است که کانال‌های دیپلماتیک عملا از کار افتاده و میانجی قابل اعتمادی میان دو طرف وجود ندارد.

در این میان، برخی تحلیلگران معتقدند که روسیه با وجود رقابت راهبردی با آمریکا، به دلیل سابقه همکاری در پرونده هسته‌ای ایران و منافع مشترک در جلوگیری از اشاعه تسلیحات هسته‌ای، می‌تواند بار دیگر نقش واسطه‌ای موثر را ایفا کند.

مسکو میانجی گمشده مذاکرات است؟

سلست وتمور در نشنال‌اینترست نوشت: اهداف آمریکا در طول این 5 ماه بارها تغییر کرده است؛ از تغییر حکومت گرفته تا تضعیف توان نظامی ایران و در نهایت نابودی برنامه هسته‌ای این کشور. اما همین هدف هم اکنون با موانع بسیار زیادی مواجه است.

خبر مرتبط

ترامپ، «میانجیِ محبوب» در مذاکره با ایران را از دست می‌دهد؟ | رمزگشایی از اختلاف اصلی عمان و آمریکا در تنگه هرمز

اقتصادنیوز: واقعیت روشن است: نقشی که عمان طی سال‌ها برای واشنگتن به‌عنوان یک میانجی قابل اعتماد ایفا می‌کرد، دست‌کم تا زمانی که ترامپ در کاخ سفید است، پایان یافته است.

در شرایطی که جمهوری اسلامی ایران بر ادامه برنامه هسته‌ای خود تاکید می‌کند، مذاکره‌کنندگان آمریکایی نتوانسته‌اند تا پیشرفت محسوسی را در مسیر دیپلماسی به دست آورند. همچنین حملات موشکی بارها نیز روند مذاکرات را مختل کرده است.

شاید یکی از مهم‌ترین مشکلات، نبود میانجی‌ مورد اعتماد توسط هر دو طرف باشد. از همین رو، روسیه به دلیل نقش دیرینه خود در برنامه هسته‌ای غیرنظامی ایران و سابقه همکاری با آمریکا در حوزه منع اشاعه هسته‌ای، گزینه‌ای است که می‌تواند دوباره وارد میدان دیپلماسی این دو کشور شود.

همکاری موثر مسکو در توافق برجام

هرچند روسیه دهه‌ها از فعالیت‌های هسته‌ای غیرنظامی ایران حمایت کرده است، اما همزمان در بسیاری از پرونده‌های مرتبط با منع اشاعه نیز با غرب همسو بوده است.

نویسنده در ادامه مدعی شد: در قرارداد سال ۱۹۹۵، روسیه علاوه بر ساخت نیروگاه بوشهر، آموزش نیروهای ایرانی و تأمین سوخت اورانیوم با غنای پایین را بر عهده گرفت، اما پذیرفت که سوخت مصرف‌شده را دوباره به روسیه بازگرداند؛ تصمیمی که در پاسخ به نگرانی‌های آمریکا اتخاذ شد.

در اواخر دهه ۱۹۹۰ نیز هنگامی که واشنگتن با فروش پسماندهای هسته‌ای روسیه به ایران مخالفت کرد، مسکو از آن طرح عقب نشست. مهم‌تر از همه، آمریکا و روسیه در نهایت همکاری نزدیکی برای شکل‌گیری توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵، یعنی برجام، داشتند.

جنگ اوکراین روابط را تیره کرد اما...

بدیهی است که روابط واشنگتن و مسکو از سال ۲۰۱۵ تاکنون به شدت تیره شده است. حمله روسیه به اوکراین، پایان برخی توافق‌های کنترل تسلیحات و خروج آمریکا از برجام، فضای همکاری را دشوارتر کرده است.

نویسنده مدعی شد: در کنار این تحولات، همکاری نظامی روسیه و ایران نیز نگرانی‌هایی را برای آمریکا ایجاد کرده است؛ به‌ویژه پس از آنکه ایران پهپادهای شاهد را در اختیار روسیه قرار داد و دو کشور قرارداد ۱.۷ میلیارد دلاری تولید مشترک این پهپادها را امضا کردند.

اکنون در منطقه ویژه اقتصادی آلابوگا، روسیه ماهانه حدود شش هزار پهپاد تولید می‌کند و حتی در سال ۲۰۲۶ نسخه‌های ارتقایافته از این فناوری را به ایران منتقل کرده است. با این حال، این همکاری نظامی لزوما به معنای همسویی دو کشور در موضوع هسته‌ای ایران نیست.

همکاری‌های تهران و مسکو مقطعی است؟

روسیه از روابط دوستانه با ایران منافع قابل توجهی به دست می‌آورد، اما ظهور یک ایران مجهز به سلاح هسته‌ای می‌تواند معادلاتی را برهم بزند که به سود مسکو نیست.

نویسنده مدعی شد: رقابت ایران با اسرائیل و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس می‌تواند در صورت هسته‌ای شدن تهران، به رقابت گسترده‌تری در منطقه منجر شود؛ منطقه‌ای که روسیه نیز در آن منافع اقتصادی و سیاسی مهمی دارد.

حتی در داخل ایران نیز برخی رسانه‌های روابط تهران و مسکو را مبتنی بر منافع کوتاه‌مدت توصیف کرده‌اند و از عمل‌نکردن روسیه به برخی وعده‌هایش در همکاری نظامی انتقاد کرده‌اند.

به همین دلیل، همکاری نظامی روسیه با ایران بیش از آنکه ناشی از اتحاد راهبردی باشد، به نیازهای مقطعی مسکو وابسته است.

میانجی‌گری حاضر، اما پرهزینه

از آنجا که روسیه هم در تأسیسات هسته‌ای غیرنظامی ایران حضور داشته و هم شناخت عمیقی از محاسبات داخلی تهران دارد، این ظرفیت می‌تواند برای واشنگتن یک فرصت باشد؛ نه یک تهدید.

بازگشت روسیه به نقشی مشابه دوران مذاکرات برجام می‌تواند روند مذاکرات را تقویت کند و کشوری را به عنوان میانجی قرار بدهد را که هر دو با آن سابقه تعامل دارند.

عامل دیگری که این احتمال را تقویت می‌کند، رابطه متغیر اما گاه مثبت دونالد ترامپ با ولادیمیر پوتین در دو دوره ریاست‌جمهوری اوست؛ رابطه‌ای که نشان می‌دهد همکاری محدود میان دو کشور غیرممکن نیست. با این حال، چنین سناریویی بدون هزینه نخواهد بود.

پیمان هسته‌ای با ریاض یک تناقض آشکار است

دولت ترامپ اخیرا توافق همکاری هسته‌ای ۳۰ ساله‌ای با عربستان سعودی اعلام کرده است که بر اساس آن، ریاض می‌تواند بدون پذیرش برخی استانداردهای نظارتی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، سوخت مورد نیاز راکتورهای غیرنظامی خود را غنی‌سازی کند.

اگر واشنگتن همزمان بخواهد از ایران اجرای همین استانداردها، از جمله بازرسی‌های گسترده آژانس را مطالبه کند، روسیه و حتی منتقدان توافق آمریکا و عربستان احتمالا این دوگانگی را برجسته خواهند کرد و خواهان اعمال معیارهای یکسان برای هر دو کشور خواهند شد.

همچنین، روسیه ممکن است از جایگاه میانجی برای مطالبه امتیازهایی در پرونده‌های دیگر، از جمله کاهش تحریم‌های مرتبط با جنگ اوکراین، استفاده کند.

سابقه همکاری میان واشنگتن و مسکو در موضوعات هسته‌ای

با وجود این پیچیدگی‌ها، همکاری آمریکا و روسیه در موضوع منع اشاعه هسته‌ای سابقه تاریخی دارد.

در سال ۱۹۷۷، آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی با وجود رقابت شدید دوران جنگ سرد، به طور همزمان آفریقای جنوبی را برای کنار گذاشتن آزمایش‌های هسته‌ای تحت فشار قرار دادند؛ تجربه‌ای که نشان داد تهدیدهای هسته‌ای می‌تواند حتی دشمنان ژئوپلیتیکی را نیز به همکاری وادار کند.

از همین منظر، پرونده تجارت تسلیحات روسیه با ایران و سابقه مسکو در حوزه منع اشاعه باید دو موضوع جداگانه تلقی شوند.

اگرچه واشنگتن نسبت به همکاری نظامی تهران و مسکو نگرانی‌های جدی دارد، اما این نگرانی‌ها نباید مانع استفاده از ظرفیت روسیه در مذاکرات هسته‌ای شود. 

نویسنده در پایان مدعی شد: حضور یک ایران مجهز به سلاح هسته‌ای نه به سود آمریکا است و نه به سود روسیه؛ واقعیتی که می‌تواند زمینه را برای اعمال فشار مشترک بر تهران و دستیابی به توافقی فراهم کند که هم از گسترش تسلیحات هسته‌ای جلوگیری کند و هم حق ایران برای بهره‌برداری صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای را محفوظ نگه دارد.