به گزارش اقتصادنیوز، پنج سال پس از خروج آمریکا از کابل و بازگشت طالبان به قدرت، افغانستان به یکی از وخیم‌ترین بحران‌های حقوق بشری و انسانی جهان تبدیل شده است.

سی‌ان‌ان در گزارشی نوشت: افغانستان زمانی یکی از محورهای اصلی سیاست خارجی آمریکا بود و مالیات‌دهندگان آمریکایی برای جنگ ۲۰ ساله این کشور حدود 2.3 میلیارد دلار هزینه کردند. اما امروز افغانستان و مردمش تا حد زیادی از کانون توجه جهان خارج شده‌اند؛ حتی در شرایطی که مجموعه‌ای از بحران‌های انسانی و طبیعی، میلیون‌ها کودک را تا مرز گرسنگی کشانده و زنان و دختران افغان را از ابتدایی‌ترین حقوقشان محروم کرده است.

کاهش کمک‌های بشردوستانه به افغانستان

حدود 45 درصد از جمعیت افغانستان به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند؛ اما کمک‌ها از زمان بازگشت طالبان به قدرت به‌شدت کاهش پیدا کرده است. زنان و دختران بیشترین آسیب را از این کاهش کمک‌ها دیده‌اند.

آمریکا که زمانی بزرگ‌ترین تامین‌کننده‌های کمک‌ها به افغانستان بود، اکنون حتی در میان پنج کشور نخست کمک‌کننده به این کشور هم قرار ندارد.

خبر مرتبط

تهدید بزرگ برای دموکراسی آمریکا | فساد، زخمی عمیق‌تر از همه بحران‌هاست

اقتصادنیوز: گزارش‌ها حاکی از آن است که حجم معاملات انجام‌شده به نام ترامپ از مجموع معاملات تمام اعضای کنگره آمریکا بیشتر بوده است.

کاهش شدید کمک‌های خارجی هم‌زمان با ادامه حملات طالبان به حقوق زنان و دختران رخ داده است؛ حملاتی که حمایت‌های قانونی از آنان را تضعیف کرده و به شکل نظام‌مند اختیار و استقلال‌شان را از بین برده است. کارشناسان این وضعیت را نوعی آپارتاید جنسیتی توصیف کرده‌اند.

طالبان در عمل توانسته نیمی از جمعیت افغانستان را از زندگی عمومی حذف کند و این کشور را به یکی از خطرناک‌ترین نقاط جهان برای زنان تبدیل کند.

جان سوپکو، بازرس ویژه سابق آمریکا برای بازسازی افغانستان، به سی‌ان‌ان گفت: اگر بخواهم خیلی صریح بگویم، زندگی برای یک زن در افغانستان جهنم است.

او افزود: من نمی‌بینم جامعه جهانی و قطعاً دولت آمریکا تحت ریاست جمهوری ترامپ برای این وضعیت کاری انجام دهند؛ واقعا هیچ کاری. اگر چیزی باشد، آن‌ها وضعیت مردم بیچاره افغانستان را بدتر می‌کنند.

سوپکو به تصمیم دولت دونالد ترامپ برای لغو تقریبا تمامی قراردادهای بشردوستانه و توسعه‌ای آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا (USAID) در افغانستان در اوایل سال ۲۰۲۵ اشاره داشت؛ تصمیمی که بیش از1.7 میلیارد دلار از کمک‌های برنامه‌ریزی شده به این کشور را قطع کرده است.

دختران افغانستان پنج سال است از تحصیل محروم‌اند

افغانستان اکنون تنها کشور جهان است که در آن دختران پس از پایان کلاس ششم اجازه ادامه تحصیل ندارند.

این ممنوعیت آن‌قدر طولانی شده که یک نسل کامل از دختران افغان دوران نوجوانی‌شان را بدون حتی یک روز حضور در کلاس‌های دوره متوسطه پشت سر گذاشته‌اند.

دختران افغان در ماه ژوئیه در یک مدرسه ابتدایی در کابل در حال برگزاری امتحاناتشان بودند. تحت حاکمیت طالبان، دختران پس از کلاس ششم، که معمولاً حدود ۱۲ سالگی است، دیگر نمی‌توانند به تحصیل ادامه دهند.

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد، یونسکو، برآورد می‌کند که در حال حاضر 2.4 میلیون نفر از دختران افغانستانی از حق تحصیل محروم مانده‌اند.

محرومیت زنان تنها به آموزش محدود نمی‌شود. زنان از اشتغال در بسیاری از مشاغل منع شده‌اند، طالبان از آن‌ها خواسته است در اماکن عمومی صورتشان را بپوشانند و برای سفرهای طولانی باید یک همراه مرد داشته باشند.

انزوای زنان افغان و تشدید بحران سلامت روان

سازمان ملل متحد در امور زنان، اعلام کرده است نیمی از زنان افغان اکنون فقط یک یا دو بار در ماه از خانه خارج می‌شوند؛ انزوایی که به شکل‌گیری یک بحران جدی در زمینه سلامت روان منجر شده است.

بر اساس اعلام این سازمان، هفت زن از هر 10 زن افغان وضعیت سلامت روان خود را «بد» یا «بسیار بد» توصیف می‌کنند.

محبوبه سراج، یکی از معدود فعالان زن افغان که پس از بازگشت طالبان به قدرت همچنان در کابل مانده است، به سی‌ان‌ان گفت به دلیل وخیم‌تر شدن سریع وضعیت زنان، به ترک افغانستان فکر می‌کند.

سراج گفت: دیگر نمی‌توانم به این شکل به کارم ادامه بدهم چون نتوانسته‌ام به هیچ‌کدام از زنان افغان که به کمک نیاز داشتند، کمکی بکنم. نتوانسته‌ام این کار را انجام دهم چون هیچ‌کس اجازه نمی‌دهد. تمام حقوق زنان از آن‌ها گرفته شده است. اگر کسی درباره این وضعیت چیزی بگوید، این ما هستیم که اشتباه کرده‌ایم. قرار نیست درباره‌اش حرف بزنیم، اما دقیقا همین اتفاق افتاده است.

خشونت علیه زنان در افغانستان؛ از محدودیت تا قانونی شدن سرکوب

هم‌زمان، خشونت علیه زنان عملا از حمایت قانونی برخوردار شده است. طالبان در ماه مارس فرمانی صادر کرد که به مردان اجازه می‌دهد همسرانشان را کتک بزنند؛ مشروط بر اینکه این ضرب‌وشتم باعث شکستن استخوان یا ایجاد زخم‌های قابل مشاهده و ماندگار نشود.

فرمان دیگری هم خروج زنان از ازدواج را دشوارتر کرده و در عین حال حداقل سن قانونی ازدواج را که پیش‌تر ۱۶ سال بود، حذف کرده است.

کارشناسان حقوق بشر در سازمان عفو بین‌الملل و کمیته حقوق کودک سازمان ملل هشدار داده‌اند که این فرمان عملا ازدواج کودکان را مشروعیت می‌بخشد؛ پدیده‌ای که از زمان بازگشت طالبان به قدرت به‌طور پیوسته افزایش یافته است.

این سرکوب‌ها در شرایطی ادامه دارد که کمک‌های بشردوستانه نیز به‌شدت کاهش یافته است. مجموع بودجه کمک‌های بشردوستانه برای افغانستان از سال ۲۰۲۲ تاکنون تقریبا 70 درصد کاهش پیدا کرده است .

برآورد سازمان ملل نشان می‌دهد که بیش از 10.7 میلیون نفر از زنان افغان و دخترانشان به کمک‌های بشردوستانه وابسته‌اند.

بیش از نیمی از سازمان‌های زن‌محوری که اخیرا در یک نظرسنجی سازمان ملل شرکت کرده‌اند، گفته‌اند به دلیل کاهش کمک‌ها احتمالا طی یک سال آینده فعالیتشان را متوقف یا تعلیق خواهند کرد.

یکی از سازمان‌هایی که در شمال افغانستان فعالیت می‌کند و خواسته نامش فاش نشود، به سی‌ان‌ان گفته است اکنون در مقیاسی محدود فعالیت می‌کند و ادامه فعالیتش به‌شدت در معرض خطر قرار دارد.

کودکان افغانستان قربانی دیگر بحران طالبان

کودکان هم در کنار مادرانشان بهای این شرایط را می‌پردازند. بر اساس گزارشی که خیریه سیو د چیلدرن این هفته منتشر کرده است، از هر 10 کودک در افغانستان یکی از آنها با سوتغذیه دست و پنجه نرم‌ می‌کند. 

لاغری شدید که خطرناک‌ترین شکل سوءتغذیه حاد محسوب می‌شود، در حال افزایش است.

یونیسف پیش‌بینی کرده است که امسال بیش از 11 میلیون کودک به کمک‌های بشردوستانه نیاز داشته باشند. با این حال، نزدیک به 600 مرکز درمانی به دلیل کاهش بودجه و کمک‌های خارجی تعطیل شده‌اند.

در یکی از مناطق دورافتاده شمال افغانستان، سازمان «سیو د چیلدرن» تنها ارائه‌دهنده خدمات درمانی برای حدود 10 هزار نفر است.

چرا کمک‌های بشردوستانه به‌تنهایی کافی نیست؟

مداخله بشردوستانه به‌تنهایی نمی‌تواند این وضعیت بحرانی را بهبود دهد. اقتصاد افغانستان نیز کمک چندانی به زنان و خانواده‌ها نمی‌کند.

بیشتر افغان‌ها برای گذران زندگی به تجارت غیررسمی روی آورده‌اند و در شرایطی تلاش می‌کنند زندگی‌شان را اداره کنند که خدمات عمومی روزبه‌روز محدودتر شده و محدودیت‌ها علیه اشتغال زنان افزایش یافته است.

در سال‌های حضور نیروهای آمریکایی و متحدانشان در افغانستان، بخش قابل توجهی از خانوارهای روستایی برای تامید درآمد به کشت خشخاش وابسته بودند.

این اتفاق در حالی رخ می‌داد که واشنگتن طی دو دهه تقریبا 9 میلیارد دلار  برای مبارزه با مواد مخدر در افغانستان هزینه کرد؛ سیاستی که به شکلی متناقض به پر شدن جیب طالبان، تثبیت اقتصاد مواد مخدر و در برخی مناطق افزایش حمایت از شورشیان کمک کرد.

این کارزار مبارزه با مواد مخدر بارها شکست‌خورده توصیف شده است.

تنها نقطه موفقیت طالبان؛ کاهش ۹۵ درصدی تولید تریاک

در این زمینه، عملکرد طالبان تا حدی متفاوت بوده است. طالبان پس از ممنوع کردن کشت خشخاش در سال ۲۰۲۲ توانست تولید تریاک را حدود 95 درصد کاهش داد. رقمی که دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد و دیگر کارشناسان آن را یکی از شدیدترین کاهش‌ها در تولید مواد مخدر غیرقانونی در تاریخ معاصر می‌دانند.

اما این ممنوعیت محصولی را از بین برد که بخش قابل توجهی از درآمد روستاییان را تأمین می‌کرد، بدون آنکه جایگزین اقتصادی مناسبی برایشان ایجاد شود.

در برخی مناطق نیز این ممنوعیت با توسل به زور اجرا شده است.

سازمان ملل اکنون درباره مشکل تازه‌ای هشدار می‌دهد که در حال پر کردن خلأ ایجادشده با قاچاق و تولید مواد مخدر صنعتی مانند مت آمفتامین است. 

اقتصاد افغانستان پس از خروج آمریکا

پیش از سال ۲۰۲۱، کمک‌های خارجی حدود سه چهارم هزینه‌های عمومی افغانستان را تامین می‌کرد.

بخش بزرگی از آن منابع مالی اکنون از بین رفته است و میلیاردها دلار از ذخایر بانک مرکزی افغانستان به دلیل کارنامه حقوق بشری طالبان همچنان توسط آمریکا و متحدانش مسدود مانده است.

آزادسازی این دارایی‌ها یکی از مهم‌ترین اهرم‌های فشار در مذاکرات دولت‌های غربی با طالبان محسوب می‌شود.

ممنوعیت تحصیل دختران نیز یکی از اصلی‌ترین نقاط اختلاف در این مذاکرات است. در نتیجه، همان منابع مالی که زمانی هزینه آموزش دختران را تأمین می‌کردند، اکنون برای فشار بر طالبان و تلاش برای بازگرداندن این حق به دختران افغان مسدود مانده‌اند.

با این حال، هیچ‌یک از این اقدامات محاسبات طالبان درباره زنان یا نحوه تعاملش با جهان خارج را تغییر نداده است.

امتیازهای آمریکا به طالبان در دوره ترامپ

در سال ۲۰۲۵ وزارت خارجه آمریکا پاداش‌های چند میلیون دلاری تعیین‌شده برای دستگیری شماری از رهبران کلیدی طالبان را که به‌صورت انتقالی عهده‌دار سمت‌های ارشد در دولت افغانستان شده بودند، لغو کرد.

افغانستان تحت حاکمیت طالبان به پناهگاه تروریستی‌ای که بسیاری در سال ۲۰۲۱ از آن بیم داشتند تبدیل نشده است. این کشور همچنین برخلاف پیش‌بینی برخی تحلیلگران اولیه فرو نپاشیده است.

با این حال، نهادهای ضعیف و فقر فزاینده باعث ایجاد مناطقی شده‌اند که در آن‌ها بی‌قانونی گسترش یافته و گروه‌هایی مانند داعش خراسان و القاعده همچنان فعال هستند.

روابط طالبان با روسیه و چین

هیچ کشوری تاکنون روابط خود با طالبان را به‌طور کامل عادی نکرده است. با این حال، روسیه سال گذشته دولت طالبان را به‌طور رسمی به رسمیت شناخت.

چین نیز که در دسامبر ۲۰۲۳ سفیر خود را نزد دولت طالبان منصوب کرد، روابط اقتصادی‌اش با افغانستان را گسترش داده است.

شرکت‌های چینی اکنون به بازیگران مهمی در زمینه استخراج نفت، مس و لیتیوم افغانستان تبدیل شده‌اند.

پنج سال پس از خروج آمریکا؛ افغانستان چه چیزی به دست آورد؟

پنج سال پس از خروج آمریکا، وعده‌هایی که زمانی برای توجیه دو دهه مداخله نظامی و سیاسی واشنگتن در افغانستان مطرح می‌شدند، نه‌تنها محقق نشده‌اند، بلکه بسیاری از آن‌ها عملاً معکوس شده‌اند.

افغانستان امروز کشوری است که زنان و دخترانش از بخش بزرگی از حقوق اساسی خود محروم شده‌اند، میلیون‌ها کودک با سوءتغذیه و فقر دست‌وپنجه نرم می‌کنند، کمک‌های خارجی به‌شدت کاهش یافته و اقتصادش همچنان شکننده است.

در همین حال، جامعه جهانی ظاهرا توجه سابق خود را به افغانستان از دست داده است؛ این در حالیست که این کشور تنها چند سال پیش در مرکز سیاست خارجی آمریکا و متحدانش قرار داشت.