به‌گزارش خبرگزاری تسنیم، تشدید خشکسالی و تکرار فصل‌های خشک در اروپا، نظام حمایت اضطراری اتحادیه اروپا از کشاورزان را با چالشی جدی مواجه کرده است؛ چراکه سازوکارهای فعلی عمدتاً برای جبران خسارت‌های ناشی از بحران‌های مقطعی طراحی شده‌اند، نه مقابله با خشکسالی‌هایی که به پدیده‌ای تکرار شونده تبدیل شده‌اند.

از فرانسه تا جمهوری چک، کاهش بارندگی و افزایش دما برداشت محصولات کشاورزی در تابستان امسال را کاهش داده است. در همین حال، بودجه‌های اضطراری که برای مقابله با بلایای یک‌باره در نظر گرفته شده‌اند، برای شرایطی که خشکسالی به‌طور مکرر تکرار می‌شود، کفایت نمی‌کنند.

تغییرات اقلیمی فصل‌های خشک را در اروپا به پدیده‌ای متداول تبدیل کرده و در نتیجه، کمک‌های اضطراری نیز به بخشی از روند معمول حمایت از کشاورزان تبدیل شده‌اند. دولت‌های اروپایی با استفاده از منابع ملی و بودجه اتحادیه اروپا، بسته‌های حمایتی برای جبران خسارت کشاورزان ارائه می‌کنند، اما بخش عمده این منابع صرف جبران زیان‌های گذشته می‌شود و منابع محدودی برای افزایش تاب‌آوری کشاورزان در برابر خشکسالی‌های بعدی اختصاص می‌یابد.

با وجود هزینه‌های گسترده اتحادیه اروپا برای بخش کشاورزی، هیچ تضمین مشخصی برای دسترسی کشاورزان به منابع مالی در زمان وقوع خشکسالی وجود ندارد و هر بسته حمایتی به‌صورت موردی و پس از وقوع بحران تصمیم‌گیری می‌شود.

کمیسیون اروپا نیز اعلام کرده است تأمین مالی یک صندوق دائمی برای مقابله با خسارت‌های ناشی از خشکسالی بدون افزایش سهم کشورهای عضو در بودجه اتحادیه اروپا امکان‌پذیر نیست؛ موضوعی که تاکنون دولت‌های عضو تمایلی به پذیرش آن نشان نداده‌اند.

خشکسالی کم‌سابقه در اروپای مرکزی

در جمهوری چک تنها 32 میلی‌متر باران در ماه‌های مارس و آوریل ثبت شد که خشک‌ترین بهار این کشور در بیش از 60 سال گذشته محسوب می‌شود. گرمای ناشی از این شرایط، دمای سطح مزارع را به بیش از 50 درجه سانتی‌گراد رساند.

ژان دوله‌ژال (Jan Doležal)، از لابی کشاورزی اتاق کشاورزی جمهوری چک، گفت در برخی موارد مزارع ذرت حتی قادر به تولید محصولی نیستند که بتوان از آن به‌عنوان خوراک دام استفاده کرد.

وی ابراز امیدواری کرد اتحادیه اروپا در پاییز خسارت‌های واردشده به کشاورزان را جبران کند.

نحوه مواجهه با این چرخه، یعنی وقوع خسارت، پرداخت غرامت و تکرار دوباره بحران در فصل بعد، به یکی از محورهای اختلاف در مذاکرات مربوط به بودجه بلندمدت کشاورزی اتحادیه اروپا پس از سال 2028 تبدیل شده است.

یکی از نقاط مورد اختلاف، یک صندوق اضطراری کوچک در بودجه پس از سال 2028 است که برای شرایطی مانند سقوط قیمت‌ها، ورود گسترده محصولات ارزان‌قیمت و شیوع بیماری‌ها طراحی شده است.

این صندوق می‌تواند برای جبران خسارت‌های ناشی از شرایط آب‌وهوایی نیز مورد استفاده قرار گیرد، اما تنها در صورتی که کمیسیون اروپا به‌صورت موردی استفاده از آن را مجاز اعلام کند.

بیشتر کشورهای واقع در کمربند خشکسالی اروپا خواستار آن هستند که از بین رفتن محصولات کشاورزی ناشی از خشکسالی، به‌عنوان یکی از عوامل مشخص فعال‌شدن این صندوق در نظر گرفته شود.

با این حال، کمیسیون اروپا معتقد است هیچ رقم واقع‌بینانه‌ای از بودجه نمی‌تواند تمامی خسارت‌های ناشی از خشکسالی را پوشش دهد.

کریستوف هانسن، کمیسر کشاورزی اتحادیه اروپا، در ماه ژوئیه گفت حتی 900 میلیون یورو نیز در مقایسه با حجم خسارت‌ها «مثل بادام‌زمینی» خواهد بود. وی خاطرنشان کرد این رقم پیشنهاد کمیسیون برای دو برابر کردن ظرفیت صندوق بحران فعلی است، اما در صورت در نظر گرفتن تمام درخواست‌های کشورهای عضو، این مبلغ «به‌طرز مسخره‌ای پایین خواهد بود.»

کمربند خشکسالی اروپا

نقشه‌های خشکسالی اتحادیه اروپا نشان می‌دهد شدیدترین شرایط خشکسالی مستقیماً از بخش مرکزی قاره عبور می‌کند.

در مجارستان، برداشت محصولات کشاورزی در تابستان امسال 10 تا 20 درصد کمتر از میانگین پنج‌ساله برآورد شده است. وزارت کشاورزی این کشور اعلام کرده ابزارهای حمایتی فعلی با سرعت تغییرات اقلیمی همگام نشده‌اند.

این وزارتخانه تأکید کرده است سازوکارهای کمک اضطراری و بیمه در اروپای گرم‌تر نیازمند بازنگری هستند و منابع بیشتری از اتحادیه اروپا باید به این حوزه اختصاص یابد تا کشاورزان «سریع‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر» به حمایت‌های مالی دسترسی داشته باشند.

مجارستان به همراه شش کشور دیگر واقع در کمربند خشک اروپا، در ماه ژوئن از بیانیه‌ای حمایت کردند که خواستار اصلاح سازوکار صندوق اضطراری جایگزین شده بود.

این کشورها شامل لهستان، جمهوری چک، اسلواکی، بلغارستان، کرواسی و رومانی هستند. آنها خواستار آن شده‌اند که صندوق اضطراری خسارت‌های ناشی از شرایط آب‌وهوایی را نیز پوشش دهد، به‌گونه‌ای که حتی در صورت از دست رفتن یک‌پنجم محصول، حمایت مالی به کشاورز اختصاص یابد.

این کشورها همچنین خواستار پرداخت سریع‌تر منابع و پیش از تکمیل تمامی مراحل اداری شده‌اند و اعلام کرده‌اند: «با توجه به شرایط فعلی، کمک خیلی دیر می‌شود.»

هانسن در مقابل، خواستار آن است که منابع مالی به‌جای تمرکز صرف بر جبران خسارت، به سمت راهکارهای بلندمدت برای کاهش آسیب‌پذیری کشاورزان هدایت شود.

از جمله راهکارهای مطرح‌شده، توسعه سامانه‌های آبیاری و زیرساخت‌های آبی برای کاهش خسارت‌های ناشی از خشکسالی و همچنین همکاری با بانک سرمایه‌گذاری اروپا برای ایجاد سازوکارهای بیمه‌ای است تا سال‌های کم‌محصول به‌جای اتکا به بودجه‌های اضطراری، از طریق بیمه پوشش داده شوند.

هانسن گفت: «ما هرگز پول کافی پیدا نخواهیم کرد، مگر اینکه کشورهای ثروتمندتر اتحادیه اروپا بیشتر در بودجه مشترک این بلوک سرمایه‌گذاری کنند.»

با این حال، کشورهای ثروتمندتر اتحادیه اروپا تاکنون بیشتر بر کاهش هزینه‌ها تمرکز کرده‌اند.

اختلاف بر سر نحوه تقسیم هزینه‌ها

همه کشورهای آسیب‌دیده از خشکسالی از دسترسی آسان‌تر به منابع اضطراری حمایت نمی‌کنند.

در فرانسه، موج گرما همزمان با گل‌دهی ذرت آغاز شد و موجب شد بسیاری از گیاهان دانه تشکیل ندهند. تا اواسط ژوئیه، کشاورزان مشغول برداشت گیاهان برای استفاده به‌عنوان خوراک دام بودند.

صنعت کشاورزی فرانسه انتظار دارد تولید ذرت این کشور در سال جاری به پایین‌ترین سطح دست‌کم 25 سال گذشته برسد و حدود 30 درصد نسبت به سال قبل کاهش یابد.

با این حال، وزارت کشاورزی فرانسه اعلام کرده منابع بحران اتحادیه اروپا باید همچنان برای مقابله با شوک‌های بازار مورد استفاده قرار گیرد و ریسک‌های ناشی از شرایط آب‌وهوایی باید از طریق ابزارهای اختصاصی مانند بیمه یارانه‌ای محصولات مدیریت شود.

استفان کرایفسکی، وزیر کشاورزی لهستان، معتقد است بودجه اضطراری و ابزارهایی که برای مدیریت ریسک‌های بلندمدت طراحی شده‌اند، باید مکمل یکدیگر باشند.

وی گفت: «نباید یکی را به‌طور کامل با دیگری جایگزین کرد.»

در میان گروه‌های کشاورزی نیز مخالفت با سیاست‌های پیشگیرانه بیشتر به نحوه اجرای آنها مربوط می‌شود تا اصل پیشگیری. کشاورزان معتقدند از آنها خواسته می‌شود شیوه‌های جدید را بپذیرند، در حالی که منابع مالی کافی برای اجرای این تغییرات در اختیارشان قرار نمی‌گیرد.

در آلمان نیز کاهش سطح آب رودخانه راین موجب شده کشتی‌های باری با نیمی از ظرفیت خود حرکت کنند و هزینه حمل غلات و خوراک دام افزایش یابد.

انجمن کشاورزان آلمان از تغییر رویکرد به سمت پیشگیری و سازگاری با شرایط جدید اقلیمی حمایت می‌کند، اما تأکید دارد این تغییر باید با سرمایه‌گذاری همراه باشد، نه اجبار.

استفانی ثابت، رئیس انجمن کشاورزان آلمان، در این زمینه گفت: «سرمایه‌گذاری، نه اجبار.»