فعالان حوزه حمل‌ونقل و تجارت بر این باورند تداوم شرایط موجود بدون بازنگری در نقشه راه لجستیک و مسیرهای تجاری می‌تواند آسیب‌پذیری اقتصاد ایران را در برابر تحولات منطقه‌ای و محدودیت‌های احتمالی افزایش دهد.

از سوی دیگر توسعه کریدورهای جدید و استفاده هدفمند از ظرفیت‌های موجود کشور از جمله مناطق آزاد می‌تواند زمینه را برای تنوع‌بخشی به مسیرهای صادرات و واردات، کاهش هزینه‌های مبادلاتی و افزایش سهم ایران از تجارت منطقه‌ای فراهم کند.

در این میان جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی، استفاده از دانش فنی و تجربیات بین‌المللی و ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول از الزامات اساسی برای ارتقای جایگاه ایران در شبکه‌های ترانزیتی و لجستیکی منطقه به شمار می‌رود.

کارشناسان همچنین بر ضرورت اصلاح حکمرانی در حوزه حمل‌ونقل و لجستیک تأکید دارند؛ چراکه بخشی از مشکلات موجود نه صرفاً ناشی از کمبود منابع مالی، بلکه حاصل تعدد تصمیم‌گیران، اختلاف میان دستگاه‌ها و نبود یک برنامه منسجم و بلندمدت است.

در چنین شرایطی بازآفرینی نقشه راه لجستیک کشور و حرکت به سمت کریدورهای متنوع و رقابت‌پذیر می‌تواند علاوه بر کاهش هزینه‌های تجارت، زمینه افزایش صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالاتر، تقویت مبادلات با کشورهای همسایه، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و بازارهای آفریقایی و در نهایت بهبود تراز تجاری کشور را فراهم کند؛ مسیری که تحقق آن نیازمند تصمیم‌گیری هماهنگ، سرمایه‌گذاری هدفمند و حضور پررنگ‌تر بخش خصوصی است.

در همین رابطه امیر روشن‌بخش قنبری معاون ارتقای کسب‌وکارهای بین‌المللی سازمان توسعه تجارت ایران در نشست با مدیر سرمایه‌گذاری دبیرخانه شورایعالی مناطق آزاد با هشدار نسبت به پیامدهای بی‌توجهی به حوزه حمل‌ونقل و لجستیک اظهار کرد: اگر به کریدورها لجستیک و حمل‌ونقل توجه نکنیم، در واقع تیر خلاص را به اقتصاد کشور زده‌ایم.

وی با اشاره به آمار تجارت خارجی کشور طی سال گذشته افزود: از مجموع 155 میلیون تن صادرات و 42 میلیون تن واردات، بخش عمده‌ای از مبادلات از طریق خلیج فارس و دریای عمان انجام شده است؛ تمرکزی که در شرایط خاص می‌تواند تجارت کشور را با آسیب‌پذیری جدی مواجه کند.

وی اختلاف میان دستگاه‌های مختلف را یکی از مهم‌ترین موانع توسعه زیرساخت‌های مرزی دانست و گفت: سال‌هاست این اختلافات اجازه توسعه مناسب مرزها و مناطق آزاد را نداده و امروز این ضعف‌ها به چالش‌های جدی برای تجارت کشور تبدیل شده است.

وی با اشاره به پایین بودن ارزش متوسط کالاهای صادراتی ایران، افزایش هزینه‌های لجستیکی را موجب از بین رفتن مزیت رقابتی صادرات دانست و بر ضرورت اصلاحات جدی در حوزه حکمرانی لجستیک و حمل‌ونقل تأکید کرد.

وی از تدوین «نظام مسائل کریدوری» در سازمان توسعه تجارت خبر داد و افزود: بخشی از مشکلات موجود از طریق این برنامه و بخشی دیگر با سرمایه‌گذاری قابل حل خواهد بود.

وی همچنین با اشاره به آمادگی صندوق توسعه ملی برای اعطای تسهیلات به شرکت‌های فعال در حوزه لجستیک گفت: اخیراً برای خرید کشتی و توسعه حمل‌ونقل ترکیبی، 50 میلیون دلار تسهیلات به یکی از شرکت‌های حمل‌ونقل اختصاص یافته است.

وی با اشاره به رشد مبادلات تجاری ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا و کشورهای آفریقایی، توسعه کریدورهای تجاری را عاملی مؤثر در افزایش صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالاتر دانست و تأکید کرد: تمرکز بر مسیرهای لجستیکی جدید می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود تراز تجاری کشور داشته باشد.

ضرورت بازنگری در کریدورها و زیرساخت‌های لجستیکی کشور

سیدغلامحسین موسوی، مدیر سرمایه‌گذاری دبیرخانه شورایعالی مناطق آزاد نیز در این رابطه با اشاره به تحولات اخیر منطقه گفت: جنگ و شرایط راهبردی جدید، اهمیت لجستیک و استفاده از ظرفیت کریدورهای حمل‌ونقل را بیش از گذشته آشکار کرده است.

وی بر ضرورت تعریف یک نقشه راه دقیق و بلندمدت برای استفاده از ظرفیت‌های لجستیکی کشور تأکید کرد و گفت توسعه این صنعت بدون برنامه‌ریزی بلندمدت، استفاده از ظرفیت مناطق آزاد، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و بهره‌گیری از دانش فنی این حوزه امکان‌پذیر نخواهد بود.

موسوی با اشاره به ظرفیت مناطق آزاد برای توسعه لجستیک، بر جذب سرمایه‌گذاری خارجی و بهره‌گیری از دانش فنی و تجربیات بین‌المللی در این حوزه تأکید کرد.

پیمان سنندجی رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران نیز با اشاره به اهمیت نقش بخش خصوصی در حوزه حمل‌ونقل اظهار کرد: امیدواریم در رویدادهای تخصصی این حوزه، شاهد حضور پررنگ انجمن‌ها و نقش‌آفرینی بیشتر بخش خصوصی باشیم.

وی با اشاره به تجربه حضور شرکت‌های حمل‌ونقل در نمایشگاهی در ترکیه گفت: انتظار می‌رود مشارکت گسترده شرکت‌های حمل‌ونقل، توانمندی‌های شرکت‌های فعال در این بخش را به نمایش بگذارد.

سنندجی با اشاره به اهمیت حمل‌ونقل پس از جنگ اخیر در کشور گفت: در جریان جنگ اخیر، حمل‌ونقل در کشور بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت و این اتفاق به‌خصوص در شرایط فعلی کشور، اهمیت حمل‌ونقل را نشان می‌دهد.

در شرایطی توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، کاهش هزینه‌های لجستیکی، رفع گلوگاه‌های زیرساختی و تقویت کریدورهای تجاری به یکی از الزامات ارتقای تجارت کشور تبدیل شده که قرار است هفتمین نمایشگاه بین‌المللی حمل‌ونقل، لجستیک و صنایع وابسته از 26 تا 29 آذر 1405 همزمان با هفته حمل‌ونقل در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار شود.

رویدادی که می‌تواند بستری برای معرفی ظرفیت‌های صنعت، بررسی چالش‌های زیرساختی، جذب سرمایه‌گذاری و تقویت تعامل میان بخش دولتی و خصوصی در حوزه حمل‌ونقل و لجستیک باشد.