خبرگزاری مهر، گروه اقتصاد- فاطمه امیراحمدی: در پی تنش‌های اخیر در منطقه خلیج فارس و محدودیت‌های اعمال شده بر تردد دریایی، نگرانی‌ها از بروز بحران در زنجیره تأمین جهانی کالا، به‌ ویژه در حوزه انرژی و کشاورزی افزایش یافته است. در همین راستا، با ارسلان قاسمی، مشاور حوزه کشاورزی و رئیس مرکز توسعه و تسهیل تجارت و تجهیزات منابع اتاق تعاون ایران، درباره تأثیرات احتمالی این وضعیت بر امنیت غذایی جهان و نقش کلیدی تنگه هرمز گفتگو کردیم.

جناب قاسمی، با توجه به تحولات اخیر منطقه و اهمیت استراتژیک تنگه هرمز، چرا برخی معتقدند که چالش‌های فعلی تنها محدود به حوزه انرژی نبوده و بخش کشاورزی جهان را به ویژه در تامین کود شیمیایی نیز تهدید می‌کند؟

همین طور که رهبر شهید و رهبر انقلاب فرمودند تنگه هرمز یک دارایی و یک اسلحه استراتژیک برای ایران است. تنگه هرمز نه‌تنها یک گذرگاه انرژی، بلکه یک شریان حیاتی برای تأمین نهاده‌های کشاورزی جهان است. گفته می‌شود ۲۰ درصد نفت عبوری دنیا از این تنگه انجام می‌شود. منطقه خلیج فارس نفت‌خیز است و محصولات مانند کود شیمیایی به ویژه کود اوره یکی از تولیدات پتروشیمی‌های کشورهای منطقه از جمله ایران است. سالانه ما در کشور حدود ۶ میلیون تن کود اوره تولید می‌کنیم که نزدیک ۲.۵ میلیون تن به مصرف داخل می‌رسد و باقی در سبد صادراتی قرار می‌گیرد.

گزارش‌ها نشان می‌دهد بین ۶۵ تا ۷۰ درصد کود اوره مورد نیاز جهان از مسیر این تنگه صادر می‌شود. در حال حاضر محاصره ظالمانه‌ای که دولت آمریکا علیه ایران تحمیل کرده عملا دنیا را وارد چالش نموده است؛ چراکه کود شیمیایی اوره یک از مواد اولیه ضروری کشاورزان دنیا است.

کشورهای منطقه خلیج فارس، از جمله ایران، از تولیدکنندگان اصلی این کود شیمیایی هستند. بنابراین، هرگونه اخلال در این مسیر، مستقیم بر کشاورزی جهانی تأثیر می‌گذارد.

در حال حاضر صادرات اوره دچار اختلال شده که چند پیامد به دنبال دارد. نخست، کاهش تولید محصولات کشاورزی را در دنیا شاهد خواهیم بود. شاید امروز ملموس نباشد اما قطعا تاثیر آن در فصل آتی زراعی نمود پیدا خواهد کرد. دوم، این اتفاق باعث گرانی تولید محصول کشاورزی و عملاً گرانی غذا در سطح دنیا خواهد شد. این نیست که بگوییم این رژیم ایران را محاصره کرده، نه عملاً دنیا را به گروگان گرفته است. آثار این خطا در فصل زراعی آینده، دنیا شاهدش خواهد بود و با این ناامنی غذایی دست به گریبان خواهد بود؛ ضمن اینکه به هر حال نهاده نفت و انرژی هم یکی از پارامترهای مهم تولید محصولات کشاورزی است.

سوخت یک نیاز ضروری در کشت محصولات کشاورزی و غذایی است. من به سایر موارد استفاده سوخت کاری ندارم ولی در کشاورزی موتورهای آب، تراکتورها، کمباین‌ها و... سوخت نیاز دارند برای اینکه فعالیت داشته باشند.

از سوی دیگر، با این محاصره دریایی آمریکا، عبور و مرور نهاده و غذا برای کشورهای حاشیه خلیج فارس هم دچار چالش خواهد شد. این کشورها تولیدکننده محصولات کشاورزی و غذایی نیستند؛ هم به دلیل اقلیم این کشورها و هم به دلیل کوچک بودن آنها.

کشورهای حاشیه خلیج فارش چند درصد وابستگی غذایی دارند؟

عدد دقیق آن را نمی‌دانم؛ اما مهمترین، نزدیکترین و همخوان‌ترین محصولات که با ذائقه مردم این کشورها سازگار است محصولات کشاورزی ایران است که با شرایط پیش آمده به سختی برای آنها تامین می‌شود. تمام این اثرات ناشی از این محاصره ظالمانه دریایی است که این رژیم به منطقه و به دنیا تحمیل کرده است.

ایران با ۱۵ کشور همسایه است که فقط چند کشور در حاشیه خلیج فارس قرار دارد. محاصره دریایی و اخلال در تردد کشتی‌ها، زنجیره تأمین غذا برای این کشورها را نیز با چالش جدی مواجه کرده است؛ در حالی که ایران به دلیل برخورداری از همسایگان بسیاری که دارد، کریدورهای ترانزیتی شمال-جنوب، شرق-غرب را در اختیار داشته و به لحاظ ژئوپلیتیک و استراتژیک در منطقه‌ای مهم از دنیا هستیم. از دوران قدیم، در جاده ابریشم، چهارراه دنیا بودیم. در نتیجه نگرانی ما کمتر است و نگرانی دنیا در حوزه امنیت غذایی خیلی بیشتر از ما به دلیل این خطایی خواهد بود که انجام شده است.

آیا راه‌های جایگزین برای عبور این نهاده‌ها و محصولات کشاورزی وجود ندارد؟

آنچه در حال حاضر شاهد هستیم خیر. اگر جایگزین‌های مناسب، کم‌هزینه و با امنیت تردد تنگه هرمز وجود داشت، دنیا حتماً به سراغ آن‌ها می‌رفت.

هیچ جایگزینی نمی‌تواند سهولت دسترسی و صرفه اقتصادی این مسیر را برای تجارت جهانی فراهم کند. فشارها تنها هزینه را بالا می‌برد و امنیت را کاهش می‌دهد.

پیش‌بینی شما از میزان کاهش احتمالی محصولات کشاورزی به دلیل کمبود نهاده‌ها چقدر است؟

برآورد دقیق نیازمند داده‌های جامع بین‌المللی است که احتمالاً سازمان فائو به‌زودی گزارشی در این باره منتشر خواهد کرد. اما اگر بخواهیم یک الگو داشته باشیم، می‌بینیم که کشاورز ما اگر کود شیمیایی در اختیار نداشته باشد، حداقل با ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش تولید مواجه می‌شود.

بعید نیست که در سطح جهانی نیز با اعدادی در همین حدود مواجه شویم که قطعاً برای امنیت غذایی دنیا بسیار مخاطره‌آمیز خواهد بود.