به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بازار جهانی نفت بار دیگر در آستانه یک شوک بزرگ قیمتی قرار گرفته است؛ شوکی که این بار برخلاف بحران‌های گذشته، تنها ناشی از تشدید درگیری‌های ژئوپلیتیکی نیست، بلکه به اعتقاد تحلیلگران از کاهش ظرفیت بازار برای مهار بحران نیز سرچشمه می‌گیرد.

بررسی آخرین تحولات بازار نشان می‌دهد نفت برنت طی یک ماه گذشته حدود 35 درصد رشد کرده و با جهشی بیش از 7 درصدی، به محدوده 100.7 دلار در هر بشکه رسیده است. همزمان، ساختار بازار نیز تغییر کرده و معاملات نقدی نفت برنت با قیمتی بالاتر از قراردادهای ماه‌های آینده انجام می‌شود؛ وضعیتی که در بازار نفت با عنوان بک‌واردیشن (Backwardation) شناخته می‌شود و از کمبود عرضه در زمان حاضر حکایت دارد.

کمبود واقعی نفت آشکار شد

تحلیلگران معتقدند طی ماه‌های گذشته آزادسازی ذخایر راهبردی نفت و همچنین تسهیل غیررسمی اجرای برخی تحریم‌ها، تا حد زیادی مانع از آشکار شدن کمبود واقعی عرضه در بازار شده بود. به باور آنها، اکنون این ابزارها عملاً کارایی خود را از دست داده‌اند و بازار با واقعیت محدودیت عرضه روبه‌رو شده است؛ موضوعی که موجب شده تولیدکنندگانی که در مناطق امن و دارای زیرساخت صادراتی قرار دارند، بیشترین منفعت را از شرایط جدید ببرند.

تنگه هرمز به کم‌سابقه‌ترین وضعیت تردد رسید

یکی از مهم‌ترین عوامل رشد قیمت نفت، کاهش شدید عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز عنوان شده است. براساس داده‌های منتشرشده، بین 17 تا 19 ژوئیه تنها 30 کشتی به‌طور تأییدشده از این آبراه عبور کردند؛ در حالی که پیش از آغاز جنگ، روزانه بین 125 تا 140 شناور از این مسیر عبور می‌کردند.

در کنار این موضوع، مذاکرات دیپلماتیک نیز به بن‌بست رسیده و همزمان انصارالله یمن از اجرای محاصره دریایی علیه مسیر باب‌المندب خبر داده است؛ مسیری که بخش مهمی از صادرات نفت عربستان، به‌ویژه محموله‌های پایانه «ینبع»، از آن عبور می‌کند.

همزمان سه گلوگاه مهم نفت جهان درگیر بحران شدند

این گزارش تأکید می‌کند برخلاف بحران‌های گذشته، این بار تنها تنگه هرمز با ریسک امنیتی مواجه نیست. در دریای سیاه نیز حملات اوکراین به کشتی‌ها و زیرساخت‌های روسیه افزایش یافته و مسیر انتقال نفت روسیه از طریق این منطقه نیز با مخاطرات جدی روبه‌رو شده است.

در مجموع، سه شاهراه اصلی انتقال نفت جهان شامل تنگه هرمز، باب‌المندب و مسیرهای دریای سیاه به طور همزمان در معرض تهدید قرار گرفته‌اند؛ مسیرهایی که مجموعاً نزدیک به نیمی از نفت دریابرد جهان از آنها عبور می‌کند و سهم تنگه هرمز به تنهایی بیش از 20 درصد تجارت جهانی نفت است.

اوپک دیگر ظرفیت سابق را ندارد

در شرایطی که بازار با اختلال در مسیرهای صادراتی روبه‌رو شده، ظرفیت مازاد تولید نیز به پایین‌ترین سطوح سال‌های اخیر رسیده است. برآوردها نشان می‌دهد ظرفیت مازاد تولید اوپک که در سال 2020 حدود 6.5 میلیون بشکه در روز بود، تا سال 2026 به حدود 2.4 میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.

همچنین امارات متحده عربی که یکی از معدود دارندگان ظرفیت مازاد واقعی تولید محسوب می‌شد، از ابتدای ماه مه 2026 به طور رسمی از اوپک و اوپک‌پلاس خارج شده و دیگر مشمول نظام سهمیه‌بندی این سازمان نیست.

آمریکا نیز به سقف توان صادراتی خود رسیده است

این گزارش همچنین آمریکا را تنها تولیدکننده‌ای معرفی می‌کند که تاکنون توانسته نقش عرضه‌کننده نوسانی بازار را ایفا کند؛ اما تأکید می‌کند ظرفیت صادراتی این کشور نیز تقریباً تکمیل شده است. در جریان بحران‌های ابتدای سال جاری، صادرات نفت خام و فرآورده‌های نفتی آمریکا به رکورد نزدیک 14 میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که تقریباً معادل حداکثر ظرفیت خطوط لوله، پایانه‌های صادراتی و ناوگان حمل‌ونقل این کشور ارزیابی می‌شود.

به همین دلیل، حتی در صورت افزایش دوباره تقاضا برای نفت آمریکا، امکان افزایش قابل توجه صادرات وجود ندارد.

بازار از خوش‌بینی به آتش‌بس تا بازگشت به قیمت‌های سه‌رقمی

پس از آتش‌بس ماه ژوئن و کاهش موقت تنش‌ها، قیمت نفت برنت تا حدود 76.5 دلار کاهش یافته بود و بازار تصور می‌کرد روند عادی صادرات از خلیج فارس ادامه خواهد یافت. اما ازسرگیری حملات و افزایش دوباره ریسک‌های ژئوپلیتیکی موجب شد ظرف کمتر از شش هفته، نفت برنت حدود 24 دلار افزایش قیمت را تجربه کرده و دوباره به محدوده 100 دلار بازگردد.

دو ابزار اصلی مهار قیمت نفت از دسترس خارج شد

به اعتقاد نویسنده گزارش، کشورهای غربی در بحران‌های گذشته از دو ابزار اصلی برای جلوگیری از جهش قیمت نفت استفاده می‌کردند؛ نخست آزادسازی گسترده ذخایر راهبردی و دوم، تسهیل موقت اجرای تحریم‌های نفتی روسیه.

اما اکنون هر دو ابزار عملاً کارایی خود را از دست داده‌اند.

ذخایر استراتژیک آمریکا به پایین‌ترین سطح چهار دهه اخیر رسید

در بخش دیگری از گزارش آمده است که ذخایر راهبردی نفت آمریکا اکنون به حدود 311 میلیون بشکه رسیده که پایین‌ترین سطح از سال 1983 محسوب می‌شود. این ذخایر در سال 2021 بیش از 612 میلیون بشکه بود و در اوج خود به حدود 727 میلیون بشکه می‌رسید.

به همین دلیل، دولت آمریکا اکنون بیش از آنکه به دنبال آزادسازی ذخایر باشد، ناچار است برای بازسازی این ذخایر اقدام به خرید نفت کند.

روسیه نیز دیگر نمی‌تواند نقش سوپاپ بازار را ایفا کند

گزارش همچنین یادآور می‌شود که آمریکا در ماه‌های گذشته با صدور مجوزهای موقت، امکان ادامه صادرات بخشی از نفت روسیه را فراهم کرده بود تا بازار جهانی با کمبود عرضه مواجه نشود. اما این معافیت‌ها اکنون پایان یافته و اتحادیه اروپا نیز اجرای سختگیرانه‌تر سقف قیمت نفت روسیه را در دستور کار قرار داده است.

همزمان حملات اوکراین به زیرساخت‌های پالایش و صادرات روسیه نیز ظرفیت صادراتی این کشور را تحت فشار قرار داده و امکان استفاده از نفت روسیه برای کنترل بازار را کاهش داده است.

چین؛ متغیر مهم بازار نفت

در پایان گزارش تأکید شده است که کاهش واردات نفت چین، تا حدی از شدت فشار بر بازار جهانی کاسته است؛ زیرا افت تقاضای بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان باعث شده بخشی از کاهش عرضه جبران شود. با این حال، تحلیلگران معتقدند در شرایطی که ابزارهای سنتی کنترل بازار تضعیف شده و مسیرهای اصلی انتقال نفت همزمان با بحران مواجه هستند، هرگونه تشدید تنش یا شکست تلاش‌های دیپلماتیک می‌تواند زمینه‌ساز جهش دوباره قیمت نفت در بازارهای جهانی باشد.

انتهای پیام/