به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم،  امروز دهمین کنفرانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر ایران برگزار می‌شود؛ موضوع این کنفرانس، اگرچه نیروگاه‌های تجدیدپذیر است، اما در عمل محوریت آن با توسعه نیروگاه‌های خورشیدی است و بقیه انواع انرژی‌های تجدیدپذیر در سایه توسعه نیروگاه‌های خورشیدی قرار گرفته‌اند.

یکی از بخش‌های مغفول‌مانده توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر ایران (از سال 1390 تاکنون)، نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک (Small Hydropower Plants) هستند؛ این نیروگاه‌ها یکی از مهم‌ترین منابع انرژی تجدیدپذیر به شمار می‌روند که با بهره‌گیری از جریان طبیعی آب رودخانه‌ها، کانال‌ها و شبکه‌های آبیاری، برق تولید می‌کنند.

نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک (SHP) بخش مهمی از راهبرد گسترده سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (UNIDO) برای دستیابی به توسعه صنعتی پایدار و گذار به آینده‌ای مبتنی بر انرژی پاک به شمار می‌روند. این سازمان از حامیان جدی توسعه نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک است، زیرا این فناوری تجدیدپذیر امکان دسترسی به انرژی پاک و مقرون‌به‌صرفه را فراهم می‌کند، به کاهش انتشار گاز دی‌اکسید کربن کمک می‌کند، استقلال انرژی را افزایش می‌دهد و سطح زندگی جوامع محلی را بهبود می‌بخشد. همچنین، نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک در کاهش اثرات تغییرات اقلیمی و مبارزه با فقر نقش مهمی ایفا می‌کنند.

نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک به دلیل ظرفیت بالاتر تولید برق و عمر مفید طولانی‌تر، نه‌تنها برای صنایع، بلکه برای بنگاه‌های کوچک و متوسط نیز بسیار سودمند هستند. این نیروگاه‌ها فرصت‌های مناسبی برای رشد و توسعه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط و جهش اقتصادی فراهم می‌کنند.

در مناطق روستایی و دورافتاده، نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک می‌توانند به‌عنوان منبع اصلی تأمین انرژی عمل کنند و پایداری شبکه‌های برق مستقل و محلی را تضمین کنند.

این نیروگاه‌ها به دلیل هزینه بهره‌برداری پایین، عمر طولانی، قابلیت تأمین برق مناطق دورافتاده و آثار زیست‌محیطی کمتر نسبت به سدهای بزرگ، در دهه‌های اخیر مورد توجه بسیاری از کشورها قرار گرفته‌اند.

بر اساس استانداردهای رایج، نیروگاه‌های برق‌آبی به چند دسته تقسیم می‌شوند:

البته تعریف «نیروگاه کوچک» در کشورهای مختلف متفاوت است؛ برای مثال، در چین نیروگاه‌های تا 50 مگاوات و در اتحادیه اروپا نیروگاه‌های زیر 10 مگاوات در این گروه قرار می‌گیرند.

وضعیت جهانی نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک

بر اساس گزارش‌های سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (UNIDO) ، ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک در جهان حدود 78 گیگاوات برآورد شده و ظرفیت بالقوه جهانی نزدیک به 127 گیگاوات است. به بیان دیگر، حدود 61 درصد از ظرفیت بالقوه این فناوری تاکنون مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

در مقیاس کلان، نیروگاه‌های برق‌آبی همچنان بزرگ‌ترین منبع برق تجدیدپذیر جهان هستند. ظرفیت کل نیروگاه‌های برق‌آبی جهان تا پایان سال 2025 به حدود 1469 گیگاوات رسیده است.

بیشترین ظرفیت نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک در کشورهای چین، هند، برزیل، نروژ، ترکیه، ژاپن، کانادا و ایالات متحده امریکا متمرکز شده است

چین بزرگ‌ترین تولیدکننده انرژی برق‌آبی جهان است و بیش از 40 درصد ظرفیت جدید برق‌آبی جهان در سال 2025 در این کشور احداث شده است.

ایران با دارا بودن رودخانه‌های بسیار در پهنه گسترده‌ای از کشور، ظرفیت بالقوه‌ بسیاری برای توسعه نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک دارد؛ اما از این ظرفیت عظیم که می‌تواند برای شبکه گسترده برق کشور، یک ظرفیت تولیدپراکنده محسوب شود، استفاده اندکی شده است.

مجموع ظرفیت تولید برق در نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک در ایران در حال حاضر 113.89 مگاوات است، درحالی که پتانسیل توسعه آن تا بیش از 1500مگاوات برآورد می‌شود.

از عمده‌ترین موانعی که در توسعه نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک در ایران دیده می‌شود، در تعاریف و ساختارهاست، چرا که توسعه این نیروگاه‌ها (نیروگاه‌های برق‌آبی زیر 10 مگاوات) با توسعه نیروگاه‌های برق‌آبی متوسط و بزرگ، در دو ساختار متفاوت تعریف شده است.

اگرچه تمامی تولید برق از انرژی برق‌آبی در زمره تولید برق تجدیدپذیر قرار می‌گیرد و در تعاریف جهانی، بیشترین تولید برق تجدیدپذیر از طریق نیروگاه‌های برق‌آبی بزرگ‌مقیاس صورت می‌گیرد؛ اما در تعاریف انرژی‌های تجدیدپذیر ایران، نیروگاه‌های برق آبی کوچک، در کنار نیروگاه‌های خورشیدی، بادی و زیست‌توده به عنوان انرژی‌های تجدیدپذیر تعریف شده و در یک سازمان سیاست‌گذاری‌های توسعه آنها پیگیری می‌شود.

شاید همین موضوع، موجب شده تا در کنار اهمیت توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی، و حجم عظیم سیاست‌گذاری برای آنها، به ظرفیت‌های توسعه نیروگاه‌های برق آبی کوچک کمتر توجه و تمرکز شده؛ از اینرو، راه حل آن‌را می‌توان در واگذاری توسعه نیروگاه‌های برق آبی کوچک، به سازمان‌های متخصص در توسعه نیروگاه‌های برق‌آبی دید.

یک ریل‌گذاری درست و تغییر مسیر، می‌تواند به موازات توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، استفاده از ظرفیت‌های بالقوه و فراوان توسعه نیروگاه‌های برق آبی کوچک را نیز بالفغل کند.

انتهای پیام/