به گزارش اقتصادنیوز، تنش‌ها میان ایران و آمریکا در روزهای اخیر بار دیگر شدت گرفته و توافق موقتی که با هدف پایان دادن به درگیری‌ها امضا شده بود، کمتر از یک ماه پس از امضای آن عملا از هم پاشیده است.

آسوشیتدپرس در گزارشی نوشت: این یادداشت تفاهم قرار بود تمامی عملیات‌های نظامی را متوقف کند، تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز را از سر بگیرد و زمینه را برای مذاکراتی فراهم کند که در نهایت به یک توافق صلح دائمی و همچنین حل‌وفصل پرونده هسته‌ای ایران ظرف ۶۰ روز منجر شود.

خبر مرتبط

رمزگشایی از فروپاشی توافق ایران و آمریکا | آخرین شانس برای بحران تنگه هرمز | پاکستان ابزار لازم برای میانجی‌گری را دارد؟

اقتصادنیوز: آنچه سرنوشت بحران را تعیین می‌کند نه صرفا تلاش میانجی‌ها، بلکه تصمیم ایران و آمریکا درباره مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان یعنی تنگه هرمز است؛ آبراهی که همچنان در مرکز یکی از خطرناک‌ترین منازعات ژئوپلیتیکی سال ۲۰۲۶ قرار دارد.

با این حال، تحولات میدانی نشان می‌دهد بسیاری از بندهای توافق یا متوقف شده‌اند یا با تفاسیر متفاوت طرفین مواجه شده‌اند. در متن توافق آمده بود: ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران و متحدان آن‌ها در جنگ جاری، با امضای این یادداشت تفاهم، پایان فوری و دائمی تمامی عملیات‌های نظامی در همه جبهه‌ها از جمله لبنان را اعلام می‌کنند و متعهد می‌شوند از این پس هیچ جنگ یا عملیات نظامی علیه یکدیگر آغاز نکنند، از تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر خودداری کنند و تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان را محترم بشمارند

وضعیت کنونی

در عمل، درگیری‌ها بار دیگر از سر گرفته شده است. آمریکا طی چند روز گذشته در واکنش به حملات ایران علیه کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز، حملات هوایی گسترده‌ای علیه اهدافی در ایران انجام داده است. در مقابل، ایران نیز کشورهایی عربی را که میزبان نیروهای آمریکایی هستند هدف حملات خود قرار داده است.

با وجود این، آتش‌بس میان اسرائیل و حزب‌الله لبنان که اندکی پس از توافق ایران و آمریکا برقرار شد، عمدتاً حفظ شده است؛ هرچند تنش‌ها در سایر نقاط منطقه دوباره افزایش یافته‌اند.

تنگه هرمز همچنان در وضعیت بحرانی

بر اساس متن توافق، جمهوری اسلامی ایران پس از امضای این یادداشت تفاهم، با به‌کارگیری تمامی ظرفیت‌های خود، عبور ایمن کشتی‌های تجاری را به مدت ۶۰ روز و بدون دریافت هزینه از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس فراهم خواهد کرد. تردد کشتی‌های تجاری بلافاصله آغاز می‌شود و با توجه به نیازهای فنی، رفع موانع نظامی و مین‌روبی، ظرف ۳۰ روز به شرایط عادی بازخواهد گشت.

جمهوری اسلامی ایران همچنین با سلطنت عمان و سایر کشورهای ساحلی خلیج فارس درباره نحوه مدیریت آینده و ارائه خدمات دریایی در تنگه هرمز، مطابق با حقوق بین‌الملل و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی، گفت‌وگو خواهد کرد. به نظر می‌رسد همین بند یکی از عوامل اصلی فروپاشی توافق بوده است. ایران معتقد است این بند به تهران اجازه می‌دهد مدیریت تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز را در اختیار داشته باشد و پس از پایان دوره ۶۰ روزه، احتمالا برای عبور کشتی‌ها عوارض دریافت کند.

اما آمریکا این تفسیر را رد کرده‌ و تاکید دارد تنگه هرمز باید همانند گذشته بدون دریافت هرگونه هزینه برای تمامی کشتی‌ها باز بماند.

بازگشت محاصره دریایی آمریکا علیه ایران

متن توافق می‌گوید: ایالات متحده آمریکا بلافاصله پس از امضای این یادداشت تفاهم، روند رفع محاصره دریایی و تمامی موانع و محدودیت‌های اعمال‌شده علیه جمهوری اسلامی ایران را آغاز خواهد کرد و ظرف ۳۰ روز این محاصره را به‌طور کامل پایان می‌دهد.

در این مدت، میزان تردد کشتی‌ها متناسب با بازگشت تدریجی حجم ترافیک دریایی به سطح پیش از جنگ خواهد بود. همچنین آمریکا متعهد می‌شود پس از توافق نهایی، نیروهای خود را ظرف ۳۰ روز از مناطق نزدیک به ایران خارج کند.

وضعیت کنونی اما متفاوت است. ایالات متحده در هفته جاری بار دیگر محاصره دریایی بنادر ایران را برقرار کرده است. واشینگتن دلیل این اقدام را حملات ایران به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز عنوان می‌کند.

در تازه‌ترین تحول نیز نیروهای آمریکایی به سوی کشتی‌ای که مدعی بودند در تلاش برای شکستن محاصره دریایی بوده، آتش گشودند.

بازگشت محدودیت‌ها بر صادرات نفت ایران

در متن توافق نوشته شده: ایالات متحده متعهد می‌شود بلافاصله پس از امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان لغو کامل تحریم‌ها، وزارت خزانه‌داری آمریکا معافیت‌هایی برای صادرات نفت خام، فرآورده‌های نفتی و مشتقات آن از سوی ایران و همچنین تمامی خدمات مرتبط از جمله تراکنش‌های بانکی، بیمه و حمل‌ونقل صادر کند.

اگرچه دولت آمریکا در ابتدا این معافیت‌ها را صادر کرد، اما پس از شدت گرفت تنش، تمامی این مجوزها لغو شدند و محدودیت‌ها دوباره بازگشتند.

مذاکرات توافق نهایی در هاله‌ای از ابهام

طبق متن توافق ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران متعهد می‌شوند حداکثر ظرف ۶۰ روز(با امکان تمدید از طریق توافق دوجانبه) درباره توافق نهایی مذاکره کرده و به نتیجه برسند.

پس از امضای این یادداشت تفاهم و در صورت آغاز و ادامه اجرای بندهای ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱، مذاکرات درباره سایر مفاد توافق نهایی آغاز خواهد شد.

با این حال گزارش‌ها حاکی از آن است که مذاکرات در جریان مراسم تشییع و خاکسپاری رهبر فقید ایران متوقف شده بود.

هنوز مشخص نیست این گفت‌وگوها از سر گرفته شده‌اند یا خیر و هیچ نشانه عمومی از پیشرفت مذاکرات منتشر نشده است. با توجه به ضرب‌الاجل ۶۰ روزه تعیین‌شده در توافق، اواسط ماه اوت به‌عنوان موعد احتمالی دستیابی به توافق نهایی مطرح می‌شود.

اختلاف هسته‌ای همچنان پابرجاست

بر اساس متن توافق جمهوری اسلامی ایران بار دیگر تأکید می‌کند که به دنبال دستیابی یا توسعه سلاح هسته‌ای نخواهد بود.

ایران و آمریکا توافق کرده‌اند درباره نحوه مدیریت ذخایر مواد غنی‌شده بر اساس سازوکاری مشترک تصمیم‌گیری کنند. حداقل راهکار مورد توافق، کاهش سطح غنی‌سازی این مواد در داخل ایران و تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خواهد بود.

دو طرف همچنین درباره موضوع غنی‌سازی و سایر نیازهای هسته‌ای ایران در چارچوب توافق نهایی مذاکره خواهند کرد.

با این حال نویسنده گزارش مدعی شده است: هیچ نشانه‌ای از پیشرفت محسوس در حل یکی از پیچیده‌ترین اختلافات میان تهران و واشینگتن مشاهده نمی‌شود. ایران همچنان بر موضع دیرینه خود مبنی بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای تاکید دارد و تاکنون هیچ امتیاز علنی در این زمینه ارائه نکرده است.

سایر بندهای توافق بلاتکلیف مانده‌اند

یکی دیگر از مفاد مهم توافق موقت، تشکیل صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران در چارچوب توافق نهایی بود. با این حال هنوز مشخص نیست منابع مالی چنین صندوقی قرار است از کجا تأمین شود.

از سوی دیگر، آمریکا متعهد شده بود در توافق نهایی تمامی تحریم‌ها علیه ایران را لغو کند، اما مقام‌های آمریکایی همواره تاکید کرده‌اند که تحقق این موضوع به پیشرفت مذاکرات هسته‌ای و حل سایر اختلافات میان دو کشور وابسته خواهد بود.کمتر از یک ماه پس از امضای توافق موقت میان ایران و آمریکا، بسیاری از مهم‌ترین بندهای آن یا متوقف شده‌اند یا با برداشت‌های متفاوت طرفین روبه‌رو شده‌اند. از بازگشت درگیری‌های نظامی و اختلاف بر سر مدیریت تنگه هرمز گرفته تا احیای تحریم‌های نفتی و بن‌بست در مذاکرات هسته‌ای، چشم‌انداز دستیابی به توافقی پایدار بیش از هر زمان دیگری مبهم به نظر می‌رسد.