به گزارش خبرنگار مهر، در حالی که بازار خودرو یکی از کم‌رونق‌ترین روزهای خود را پشت سر می‌گذارد، سایپا با ارسال نامه‌ای به سازمان بورس خواستار توقف نماد معاملاتی خود تا زمان اعلام رسمی قیمت‌های جدید محصولات شده است؛ اقدامی که از نهایی شدن دور تازه افزایش قیمت خودروهای این شرکت حکایت دارد. این درخواست در شرایطی مطرح می‌شود که آخرین افزایش رسمی قیمت محصولات سایپا کمتر از پنج ماه پیش، در بهمن ۱۴۰۴، اعمال شده بود و اکنون بار دیگر مصرف‌کنندگان باید خود را برای پرداخت هزینه‌های بیشتر آماده کنند.

در نامه‌ای که به امضای علی شیخ‌زاده، مدیرعامل سایپا، رسیده، اعلام شده است این شرکت در حال طی مراحل نهایی اخذ قیمت‌های جدید از مراجع ذی‌صلاح است و به‌منظور رعایت الزامات افشای اطلاعات، خواستار توقف موقت نماد معاملاتی خود شده است. اگرچه در این نامه اشاره‌ای به میزان افزایش قیمت نشده، اما این اقدام معمولاً به معنای نزدیک بودن زمان اعلام نرخ‌های جدید است.

خریداران تماشاگر شدند

این در حالی است که بازار خودرو امروز بیش از هر زمان دیگری با رکود دست‌وپنجه نرم می‌کند. نمایشگاه‌داران از کاهش چشمگیر معاملات خبر می‌دهند و بسیاری از خریداران به دلیل کاهش قدرت خرید یا انتظار برای مشخص شدن وضعیت قیمت‌ها، از بازار فاصله گرفته‌اند. برخلاف سال‌هایی که افزایش قیمت کارخانه می‌توانست موجی از تقاضا را به بازار تزریق کند، امروز نه بازار کشش رشد قیمت را دارد و نه خانوارها توان همراهی با آن را.

در واقع، مشکل اصلی بازار خودرو دیگر صرفاً کمبود عرضه نیست؛ بلکه کاهش شدید قدرت خرید مصرف‌کنندگان است. طی سال‌های اخیر قیمت خودروهای داخلی چندین برابر شده، اما درآمد خانوارها با همان سرعت افزایش نیافته است. نتیجه آنکه خودرویی که زمانی کالایی مصرفی برای طبقه متوسط محسوب می‌شد، امروز به کالایی سرمایه‌ای یا حتی دست‌نیافتنی برای بسیاری از خانواده‌ها تبدیل شده است.

با این حال، خودروسازان نیز استدلال‌های خود را دارند. شرکت‌های داخلی بارها اعلام کرده‌اند که افزایش هزینه مواد اولیه، قطعات، دستمزد، انرژی و نرخ ارز، بهای تمام‌شده تولید را به شکل قابل توجهی افزایش داده است. مدیرعامل سایپا نیز چند هفته پیش اعلام کرده بود هزینه تولید محصولات این شرکت حدود ۳۵ درصد رشد کرده و ادامه فروش با قیمت‌های فعلی، زیان انباشته خودروساز را تشدید می‌کند. از نگاه مدیران صنعت خودرو، اصلاح قیمت‌ها برای ادامه تولید اجتناب‌ناپذیر است.

قیمت‌ها بالا می‌رود، کیفیت چه می‌شود؟

در این بین پرسش اساسی اینجاست که چرا بار اصلی این زیان‌ها همواره بر دوش مصرف‌کننده قرار می‌گیرد؟ منتقدان صنعت خودرو معتقدند هر بار که خودروسازان با افزایش هزینه‌های تولید مواجه می‌شوند، ساده‌ترین راهکار، افزایش قیمت محصولات است؛ در حالی که اصلاح ساختار مالی، کاهش هزینه‌های سربار، افزایش بهره‌وری، ارتقای فناوری و بهبود مدیریت، کمتر در دستور کار قرار می‌گیرد. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان اعتقاد دارند افزایش قیمت بدون اصلاح ساختاری، تنها صورت‌مسئله را به مصرف‌کننده منتقل می‌کندبسیاری از کارشناسان اعتقاد دارند افزایش قیمت بدون اصلاح ساختاری، تنها صورت‌مسئله را به مصرف‌کننده منتقل می‌کند.

از سوی دیگر، کیفیت محصولات داخلی نیز همچنان یکی از مهم‌ترین مطالبات مشتریان است. طی سال‌های گذشته قیمت خودروهای داخلی بارها افزایش یافته، اما بخش قابل توجهی از مصرف‌کنندگان معتقدند کیفیت، ایمنی، امکانات و خدمات پس از فروش متناسب با این افزایش قیمت‌ها رشد نکرده است. همین مسئله باعث شده هر خبر مربوط به افزایش قیمت، موجی از انتقاد را در میان افکار عمومی ایجاد کند.

بازاری که دیگر کشش افزایش قیمت ندارد

نکته قابل تأمل دیگر این است که بازار آزاد نیز برخلاف گذشته واکنش مثبتی به افزایش قیمت کارخانه نشان نمی‌دهد. در هفته‌های اخیر برخی خودروهای داخلی حتی کاهش قیمت را تجربه کرده‌اند و حجم معاملات همچنان پایین است. این وضعیت نشان می‌دهد بازار به مرحله‌ای رسیده که دیگر افزایش قیمت الزاماً به معنای افزایش تقاضا یا رونق معاملات نیست؛ بلکه ممکن است تنها فاصله خودرو با توان خرید مردم را بیشتر کند.

در چنین شرایطی، مصرف‌کننده خود را میان دو واقعیت متناقض می‌بیند؛ از یک سو خودروساز از زیان تولید سخن می‌گوید و از سوی دیگر خریدار با درآمدی روبه‌رو است که پاسخگوی قیمت‌های جدید نیست. نتیجه این وضعیت، کاهش مستمر تقاضای واقعی، افزایش سن ناوگان خودروهای شخصی و حذف تدریجی بخشی از متقاضیان از بازار است.

کارشناسان اقتصادی معتقدند اگرچه اصلاح قیمت‌ها در شرایط افزایش هزینه‌های تولید تا حدی اجتناب‌ناپذیر است، اما این اقدام زمانی می‌تواند قابل دفاع باشد که همزمان با افزایش کیفیت، ارتقای بهره‌وری، کاهش هزینه‌های غیرضروری، شفافیت مالی و ایجاد رقابت واقعی در صنعت خودرو همراه شود. در غیر این صورت، افزایش‌های پیاپی قیمت تنها فشار بیشتری بر مصرف‌کننده وارد خواهد کرد، بی‌آنکه رضایت او از محصول افزایش یابد.

اکنون سایپا در آستانه اعلام قیمت‌های جدید قرار گرفته و احتمالاً دیگر خودروسازان نیز مسیر مشابهی را دنبال خواهند کرد. اما پرسشی که همچنان بی‌پاسخ مانده این است که آیا در کنار افزایش قیمت‌ها، مصرف‌کنندگان نیز تغییری محسوس در کیفیت خودروها، خدمات پس از فروش و تجربه خرید خود خواهند دید، یا بار دیگر تنها رقمی که تغییر می‌کند، قیمت درج‌شده روی برچسب خودرو خواهد بود؟