به گزارش خبرنگار پارلمانی خبرگزاری تسنیم، در شرایطی که نظم منطقه‌ای و جهانی پس از بحران‌های اخیر در حال بازتعریف است، پیام حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی‌خامنه‌ای به مناسبت آغاز سال سوم مجلس دوازدهم، حاوی یک مأموریت راهبردی و کلیدی برای نمایندگان بود: «توجّه جدی به دیپلماسی پارلمانی». با توجه به موقعیت جدید و مقتدرانه ایران در جهان پساجنگ، باید بر این نکته تأکید کرد که مجلس نباید تنها به قانون‌گذاری داخلی بسنده کند، بلکه باید به عنوان «پیشرانِ اقتدار ملی»، از ظرفیت تعامل با پارلمان‌های جهان و اعلام مواضع شفاف برای پیگیری منافع ملی کشور بهره گیرد.

این فراخوان، نقطه عطفی در دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی است تا مجلس با استفاده از بازوی دیپلماتیک خود، ریل‌گذاری جدیدی را برای تثبیت منافع ملی در عرصه بین‌المللی آغاز کند.

جایگاه و ماهیت گروه‌های دوستی پارلمانی

گروه‌های دوستی پارلمانی، یکی از ظرفیت‌های دیپلماسی مجلس شورای اسلامی هستند که نقش آن‌ها در ساختار سیاست خارجی کشور به طور محسوسی در حال افزایش است. ویژگی بنیادین این گروه‌ها، «ماهیت غیررسمی» آن‌هاست؛ این ویژگی باعث می‌شود نمایندگان قدرت مانور دیپلماتیک بیشتری داشته باشند، زیرا در بسیاری از موارد، محدودیت‌های موجود در چارچوب‌های دیپلماسی رسمی یا محدودیت‌های فراروی وزارت امور خارجه، برای آن‌ها وجود ندارد.

این گروه‌ها با تکیه بر «قاعده مجاورت جغرافیایی و قرابت فرهنگی»، مسیرهای ارتباطی را برای تحقق اهداف زیر هموار می‌کنند:

- گسترش روابط پارلمانی و ایجاد زمینه‌های لازم برای ارتقای تعاملات دوجانبه.

- ارائه توصیه‌ها و پیشنهادهای کاربردی برای بهره‌گیری از فرصت‌های موجود.

- کشف زمینه‌های مشترک برای آشنایی دو ملت با تاریخ و فرهنگ یکدیگر.

- پیشبرد دیپلماسی اقتصادی و اشتراک‌گذاری تجارب پارلمانی با سایر کشورها.

سازوکار عملیاتی و مدیریتی

در سطح اجرایی، این گروه‌ها از طریق انتخابات درون‌گروهی، رئیس خود را انتخاب کرده و فعالیت‌های خود را در قالب گفتگوها و تبادل هیئت‌ها پیش می‌برند. تعاملات مستمر با سفرا در جلسات هفتگی، بخش مهمی از این تحرکات است.

از نظر ساختاری، «اداره کل امور بین‌الملل مجلس» (شامل مدیریت گروه‌های دوستی و مجامع بین‌المللی) نقش بازوی اجرایی و نظارتی را ایفا می‌کند؛ به گونه‌ای که گزارش‌های عملکردی گروه‌ها پس از بررسی در این اداره، به «کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی» ارائه می‌شود تا انسجام تحرکات پارلمانی پایش گردد.

الزامات ارتقای کارایی و انسجام راهبردی

برای تبدیل این ظرفیت‌ها به دستاوردهای ملموس و خروج از حالت پراکندگی، نیاز به یک بازنگری ساختاری در محورهای زیر است:

- تدوین اساسنامه پایدار: با توجه به تغییر آرایش سیاسی مجلس هر چهار سال یک‌بار، تدوین یک اساسنامه مدون و پایدار ضروری است تا رسالت و مأموریت گروه‌های دوستی در طول زمان دچار گسست نشود و قوام راهبردی فعالیت‌ها حفظ گردد.

- تعریف معیارهای ارزیابی: تدوین شاخص‌های مشخص برای سنجش ادواری عملکرد گروه‌ها جهت شناسایی نقاط قوت و ضعف.

- هماهنگی بین‌سازمانی: ایجاد مرجعی مشخص برای تعامل مستمر و افزایش هماهنگی میان «وزارت امور خارجه» و «اداره کل امور بین‌الملل مجلس».

- تخصصی‌سازی و نقشه راه: ایجاد کرسی‌های تخصصی در گروه‌ها، ترسیم نقشه راه مشخص برای ضابطه‌مند کردن اهداف و افزایش نقش کمیسیون امنیت ملی در چینش اعضا.

لازم به ذکر است که با تشکیل هر دوره مجلس گروه‌های دوستی پارلمانی مجلس شورای اسلامی در 31 گروه و برای ارتباط با بیش از 90 کشور جهان تشکیل می‌شود که هر گروه شامل یک رئیس و 2 نایب رئیس است.

نتیجه‌گیری