به گزارش خبرنگار مهر، برای آموختن شیوه‌های درست رفتاری، یکی از بهترین راه‌ها رجوع به سیره و منش بزرگان است. علی‌اکبر خان دهخدا، افزون بر کار سترگ خود در تدوین لغت‌نامه دهخدا، حقوقدان، دیپلمات، نویسنده و شاعر نیز بود. بررسی گستره کار و رفتار او در عرصه‌های گوناگون نشان‌دهنده شیوه نگاه و سبک مواجهه او با مسائل مختلف است. بر همین اساس دهخدا را می‌توان در شمار ادیبان و سیاستمداران و مبارزان و شاعرانی دانست که حس وطن‌دوستی و دلبستگی به ایران در تار و پود سروده‌ها و نوشته‌هایش جاری است.

نمونه‌ای از این نگاه را می‌توان در شعر کوتاه «وطن‌داری آموز از ماکیان» دید؛ شعری سه‌بندی که داستانی ساده اما آموزنده از آموزش‌های پدر را بیان می‌کند و سال‌هاست که در کتاب‌های درسی آمده است:

هنوزم ز خُردی به خاطر دَرَست
که در لانه‌ی ماکیان بُرده دست

به منقارم آن سان به سختی، گزید
که اشکم چو خون از رگ، آن دم، جَهید

پدر، خنده بر گریه‌ام زَد که هان
وطن‌داری آموز از ماکیان!

با این حال، دهخدا شعر دیگری نیز دارد با نام «وطن» که شهرت کمتری یافته اما مضمون آن بسیار بلند و ارزشمند است. نکته جالب آن است که در دیوان او، دستخط دهخدا و نظرش درباره مبارزه با استعمار ـ که آن را نوعی دفاع همگانی می‌دانست ـ در زیر این شعر به‌ صورت گراور آورده شده است. دهخدا نوشته:

«در جهاد شرایطی هست، لکن در دفاع زن، بچه، عبد، مولی، همه باید دفاع کنند؛ و نهضت ضد استعماری دفاع است.»

مزن سرسری پا بدین خاک و دست
که بس سر شد از دست در هر بِدَست

نه دجله به خود نیلگون می‌رود
کز اَربِل در آن سیل خون می‌رود

نه رودی است جیحون، و گرخود یَمی است
که با خون گردان ایران نمی است