به گزارش خبرگزاری مهر، کتاب مسالک‌وممالک نوشته ابراهیم اصطخری‌ از متون مهم و معروف در علم جغرافیاست. اصطخری‌ این کتاب را در سده چهارم هجری‌قمری، به زبان عربی نوشته است.

وی در این کتاب به توصیف سرزمین‌های جهان اسلام پرداخته و بر اساس وسعت، آن‌ها را به بیست اقلیم تقسیم کرده است.

ابواسحاق‌ ابراهیم‌ بن‌ محمد فارسی‌ اصطخری‌، معروف‌ به‌ کرخی‌، جغرافی‌دان‌ پر آوازه سده چهارم هجری‌قمری ‌(۱۰میلادی) ‌است که از اهالی‌ شهراستخر (اصطخر) استان فارس‌ بوده و یکی از پایه‌گذاران‌ دانش‌ جغرافیا در جهان‌ اسلام‌ است‌.

نسخه خطی موزه ملی ایران از کهن‌ترین متن‌های دوره سلجوقی و کامل‌ترین نسخۀ ترجمه‌شده از کتاب المسالک‌والممالک است.

این کتاب به احتمال قوی در سده‌های پنجم یا ششم هجری قمری، به زبان فارسی به نام مسالک و ممالک ترجمه شده و سپس ابوالمحاسن محمد بن‌سعد بن محمد النخجوانی معروف به ابن ساوجی در سال ۷۲۶ هجری‌قمری آن‌را به‌خط نسخ بر کاغذ دولت‌آبادی در ۲۷۵ صفحه، در اصفهان کتابت کرده است.

این نسخه نفیس در اندازه ۲۲.۹×۳۰.۸ سانتی‌متر،دارای ۱۳ سرلوح مُذهَّب مُرصَّع، ۲۰ نقشۀ رنگی و ۲ نقشه سیاه و سفید، جلد مقوایی با پوششی چرم تیماج و لولادار با نقش ترنج ضربی مُذهَّب است.

نسخه خطی ترجمه مسالک‌وممالک به‌شماره موزه ۳۵۱۵ در موزه باستان‌شناسی و هنر دوران اسلامی موزۀ ملّی ایران نگه‌داری می‌شود.

این اثر ارزشمند به لحاظ محتوای علمی، جایگاهش در نثر فارسی و نقشه‌هایی که به صورت رنگی ترسیم شده، شایان مطالعه و استناد و دارای اهمیت فراوان است. این اثر گرانقدر در سال ۱۳۸۷ خورشیدی به پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران به شمارۀ ۱۰۰۵ در فهرست کمیته ملی حافظۀ جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

اصطخری در مسالک‌وممالک ضمن توصیف هر یک از کشورها و سرزمین‌ها با ذکر مسافت‌ها و حدود آن‌ها، اطلاعات باارزشی در مورد محصولات بازرگانی، صنعت، اوضاع و احوال اقوام مختلف، و آثار تاریخی مانند دژها و آتشکده‌ها ارائه داده است. وسیع‌ترین‌ بخش‌ کتاب‌ مربوط به‌ سرزمین‌ پارس (ایران)‌ است‌.

نقشه خلیج‌فارس با عنوان صورة بحر فارس و نقشه ایران تحت عنوان صورة بارس، رنگی ترسیم شده که سیزده بندر ایرانی از جمله سیراف، هرمز و سه جزیره خارک، لافت و آوال(بحرین) در این نسخه به وضوع دیده می‌شود.