در پی این درگیری، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در اظهاراتی تأکید کرد که «چشم‌انداز هسته‌ای ایران به طور رادیکالی تغییر کرده» و تأسیسات کلیدی مانند نطنز و فردو یا به شدت آسیب دیده‌اند یا دیگر وجود خارجی ندارند. این در حالی است که در آستانه حملات خردادماه، نقش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و مدیرکل آن، با ابهامات و انتقادات جدی مواجه شد. تنها سه روز پیش از آغاز تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی به کشور، گزارش آژانس با لحنی هشدارآمیز درباره کاهش سطح همکاری ایران منتشر شد؛ گزارشی که به فاصله کوتاهی با حملات گسترده به تأسیسات نطنز، فردو و اصفهان همراه گردید.

اگرچه گروسی پس از حملات تأکید کرد که «گزارش‌های آژانس نمی‌تواند بهانه‌ای برای اقدام نظامی باشد» و اعتراف نمود که «هیچ مدرکی دال بر وجود برنامه نظامی هسته‌ای ایران یافت نشده است» اما تهران معتقد است این اظهارات دیرهنگام، حقیقت هم‌دستی فنی با یک پروژه سیاسی را پنهان نمی‌کند.

سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در واکنشی تند، گروسی را متهم کرد که با گزارش مغرضانه خود «به شریک این جنگ ناعادلانه و ابزاری برای کشورهای غیرعضو در NPT تبدیل شده است». در واقعیت امر هم گزارش‌های متعدد آژانس نشان می‌دهد که آن نه نقش راستی‌آزمایی بلکه نقش مشروعیت‌بخشی برای سناریوی از پیش‌ طراحی‌ شده جنگی دارد. 

اکنون پس از ماه‌ها توقف در دیپلماسی، تهران و واشنگتن بار دیگر در مسیر گفت‌وگوهای غیرمستقیم در ژنو گام برداشته‌اند. در این میان، نقش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و شخص رافائل گروسی به عنوان یک بازیگر فنی-سیاسی، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. دیدار سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با گروسی در آستانه دور دوم مذاکرات و حضور او در دور سوم، نشان‌دهنده اهمیت هماهنگی فنی برای پیشبرد چارچوب توافق احتمالی است.

با این حال، سوال اساسی اینجاست که در شرایطی که طرفین بر «تعامل سازنده» تأکید دارند، اما همزمان شاهد افزایش توان نظامی آمریکا در منطقه هستیم، نقش گروسی تا چه اندازه می‌تواند در خروجی مذاکرات تعیین‌کننده باشد؟ آیا مجددا شاهد قطعنامه ضدایرانی نشست اسفندماه شورای حکام، برای مشروعیت بخشی به اقدامات آمریکا خواهیم بود؟

حسین اصغری‌ثانی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به سردی روابط ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پس از حملات خردادماه، به تاثیر نقش گروسی در فرآیند مذاکرات پرداخت و اظهار کرد: گروسی در حال حاضر به عنوان دبیرکل آژانس به مذاکرات ورود کرده است و لذا ما باید از منظر بین‌المللی به این موضوع بپردازیم، نه با نگاه داخلی. مطمئنا رفتار آژانس در یک سال گذشته جانبدارانه بوده و اسرائیلی‌ها و آمریکایی‌ها بیشترین نفوذ را روی آژانس دارند. لذا چندان نباید انتظار داشت نظریات گروسی مانند البرادعی، مدیرکل اسبق آژانس بین‌المللی انرژی اتمی باشد.

وی با بیان اینکه حضور گروسی در مذاکرات به خروجی گفت‌وگوها در افکار عمومی آمریکا مشروعیت می‌بخشد، اضافه کرد: اگر توافقی با ایران انجام شود، آمریکایی‌ها می‌توانند مدعی شوند از نظر فنی مورد قبول آژانس بوده است؛ یعنی آژانس نهایت سخت‌گیری‌ها را بر ایران اعمال کرده تا انرژی هسته‌ای‌اش صلح آمیز باشد. در این حالت آژانس نقش نمادینی در مذاکرات دارد و خود آمریکایی‌ها حرف اول و آخر را می‌زنند. 

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل ادامه داد: اگر خود آمریکایی‌ها اراده‌ای مبنی بر توافق داشته باشند، نیازی به شخص گروسی ندارند؛ همانطور که اروپا کاملا از میدان حذف شده و مذاکرات دوجانبه برگزار می‌شود. چنانچه ترامپ ببیند از وزنه قابل قبولی در مذاکرات برخوردار است و می‌تواند از این طریق در انتخابات میان‌دوره‌ای امسال بر افکار عمومی کشورش تأثیر مثبت بگذارد، بدون نیاز به گروسی هم فضا برای مذاکره آماده است. اما اگر به هر دلیل نیت تهاجم نظامی داشته باشد و مذاکرات امروز به نتیجه نرسد، نقش گروسی این است که بیانیه و اظهار نظر ضدایرانی لازم را جهت حمله اعلام کند.

اصغری‌ثانی با اشاره به تاثیر نشست‌های مشترک گروسی و عراقچی در ژنو بر نشست آتی شورای حکام، بیان کرد: ما در این روزها به تنش بی‌سابقه‌ای در روابط با آمریکا رسیده‌ایم و باید توانمندی نظامی خود را تقویت کنیم. مباحث فنی آژانس بسیار حاشیه‌ای هستند. لذا الان نمی‌توان گفت ارتباطات آقای عراقچی و گروسی مانع از صدور قطعنامه ضدایرانی خواهد شد یا خیر. به نظرم نتیجه مذاکرات امروز است که تکلیف همه چیز را روشن می‌کند.

مذاکرات هسته‌ای به وزن‌کشی نظامی-امنیتی تبدیل شده است

وی با اشاره به میزان انعطاف‌پذیری طرفین برای کوتاه آمدن در مطالبات هسته‌ای خود، بیان کرد: الان بحث هسته‌ای این نیست که ما غنی‌سازی داشته باشیم یا نه، بلکه موضوع وزن کشی نظامی-امنیتی است. چنانچه هر کدام از طرفین بتواند با ابزار نظامی-امنیتی که در اختیار دارد، بیشترین فشار را بر دیگری اعمال کند، قطعا مطالبات حداکثری بیشتری خواهد داشت.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل با اشاره به اینکه در این مرحله حضور آژانس در مذاکرات صرفا بهانه است، ادامه داد: در این مرحله حضور آژانس چندان به مباحث فنی معطوف نیست. اگر مقامات کشور به این نتیجه برسند که در برابر فشارهای نظامی-امنیتی آمریکا از موضع دفاعی مناسب با کمترین خسارت ممکن برخوردار هستند، از مواضع خود به هیچ وجه کوتاه نمی‌آیند. به نظرم آن چیزی که درصد غنی‌سازی را مشخص می‌کند، میزان قدرت ملی و تاب‌آوری داخلی در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی در برابر فشارهای بین‌المللی و آمریکا است.

انتهای پیام