خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: در میان آیات اجتماعی و هدایتی قرآن کریم، آیه ۹۱ سوره مائده از جایگاهی ویژه برخوردار است؛ آیه‌ای که فراتر از بیان یک حکم فقهی درباره تحریم خمر و میسر، به تحلیل عمیق یک پدیده اجتماعی می‌پردازد و از نقشه پنهان شیطان برای برهم‌زدن آرامش فردی و انسجام جمعی پرده برمی‌دارد.

در این آیه، قرآن با صراحت اعلام می‌کند که شراب و قمار، ابزارهایی برای ایجاد عداوت میان مردم و زمینه‌ساز غفلت از یاد خدا و بازماندن از نماز هستند؛ هشداری که تنها به یک مقطع تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه برای همه اعصار و جوامع پیام دارد.

امروزه با تغییر شکل و ابزارهای آسیب‌های اجتماعی، مفهوم «میسر» و «خمر» نیز در قالب‌های جدیدی بروز یافته است؛ از انواع اعتیادهای نوپدید گرفته تا سرگرمی‌ها و وابستگی‌هایی که آرام‌آرام روابط انسانی را تضعیف و پیوند معنوی انسان با خداوند را کمرنگ می‌کنند.

بازخوانی دقیق این آیه می‌تواند تصویری روشن از سازوکار انحراف تدریجی انسان ارائه دهد و نشان دهد چگونه یک رفتار به ظاهر فردی، پیامدهای گسترده اجتماعی و معنوی به دنبال دارد.

به منظور واکاوی ابعاد تفسیری، اخلاقی و اجتماعی آیه ۹۱ سوره مائده به گفتگو با حجت الاسلام و المسلمین احمد چوگانی از اساتید حوزه و دانشگاه پرداخته‌ایم تا به نسبت این هشدار قرآنی با شرایط امروز جامعه، شیوه‌های نفوذ تدریجی آسیب‌ها در بستر زندگی معاصر و راهکارهای مصون‌سازی فرد و جامعه در پرتو معارف اسلامی بپردازیم.

عداوت و غفلت؛ دو پیامد خطرناک شراب و قمار در آیه ۹۱ سوره مائده

حجت‌الاسلام والمسلمین احمد چوگانی، مدیر مرکز تخصصی فقه و حقوق امام حسین(ع) و مدرس حوزه و دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مهر، در تبیین آیه ۹۱ سوره مائده، با اشاره به آثار اجتماعی و معنوی شراب و قمار، گفت: قرآن کریم تنها به بیان حکم حرمت بسنده نکرده، بلکه فلسفه و پیامدهای آن را نیز برای هدایت انسان‌ها تشریح کرده است.

وی با بیان اینکه ماه مبارک رمضان، ماه انس با قرآن و درک مفاهیم عمیق الهی است، ادامه داد: خداوند متعال در آیه ۹۱ سوره مائده می‌فرماید شیطان می‌خواهد از طریق شراب و قمار، میان شما عداوت و کینه ایجاد کند و شما را از یاد خدا و نماز بازدارد؛ سپس با بیانی هشدارآمیز می‌پرسد: «آیا دست برمی‌دارید؟»

مدیر مرکز تخصصی فقه و حقوق امام حسین(ع) با اشاره به دو نکته اساسی مطرح‌شده در این آیه افزود: نخستین اثر شراب و قمار، ایجاد کینه و دشمنی در سطح جامعه است. شراب عقل انسان را زایل می‌کند و قدرت تشخیص را از او می‌گیرد، به‌گونه‌ای که ممکن است به نزدیک‌ترین افراد خود آسیب برساند، در قمار نیز ماهیت برد و باخت، به‌طور طبیعی زمینه دشمنی و کدورت را فراهم می‌کند؛ بازنده هرگز احساس آرامش و دوستی پایدار نسبت به برنده نخواهد داشت و همین امر بذر اختلاف را در جامعه می‌پراکند.

عامل پشت‌پرده آسیب‌ها به انسان، شیطان است

حجت الاسلام چوگانی با تأکید بر اینکه عامل پشت‌پرده این آسیب‌ها شیطان است، گفت: قرآن کریم مدیریت این انحراف را به شیطان نسبت می‌دهد؛ اوست که انسان‌ها را به شراب‌خواری و قمار تشویق می‌کند تا انسجام اجتماعی را از بین ببرد. جامعه‌ای که در آن دشمنی و اختلاف ریشه بدواند، جامعه‌ای شکست‌خورده و آسیب‌پذیر خواهد بود.

وی دومین پیامد شراب و قمار را غفلت معنوی دانست و ادامه داد: خداوند در این آیه، «ذکرالله» را به صورت مطلق بیان کرده و سپس به طور خاص نماز را ذکر می‌کند که نشان‌دهنده جایگاه ویژه نماز به عنوان مهم‌ترین مصداق یاد خداست، شیطان زمانی به بزرگ‌ترین پیروزی خود دست می‌یابد که بتواند رابطه انسان با خدا را قطع کند و او را از نماز و یاد الهی بازدارد.

این استاد حوزه و دانشگاه با نگاهی گسترده‌تر به مفهوم آیه افزود: پیام آیه تنها محدود به شراب و قمار به معنای مصطلح آن نیست؛ هر عاملی که میان انسان و خدا فاصله بیندازد و موجب غفلت از نماز و یاد الهی شود، در همان مسیر قرار می‌گیرد. حتی اگر کاری در ظاهر مستحب و مقدس باشد اما به ترک واجب، به‌ویژه نماز، بینجامد، کارکردی مشابه همان عوامل انحرافی خواهد داشت.

حجت الاسلام چوگانی تصریح کرد: قرآن کتاب هدایت و انسان‌سازی است و در بیان احکام، تنها به اعلام حرمت اکتفا نمی‌کند، بلکه علت و حکمت آن را نیز روشن می‌سازد، وقتی خداوند علت حرمت شراب و قمار را ایجاد کینه اجتماعی و غفلت معنوی معرفی می‌کند، این پیام را به انسان می‌دهد که با تعقل و بصیرت، مسیر درست را انتخاب کند.