به گزارش سلامت نیوز به نقل از همشهری، با نزدیک شدن به نوروز، بسیاری از ما به سراغ خانه‌تکانی می‌رویم. اما آنچه بیشتر شبیه یک سنت فرهنگی به نظر می‌رسد، در واقع از نظر علمی یک مداخله مؤثر برای سلامت روان و عملکرد مغز محسوب می‌شود.

پژوهش‌های روان‌شناسی محیطی نشان می‌دهند که فضای شلوغ و نامنظم می‌تواند باعث افزایش استرس، کاهش تمرکز و حتی افت کیفیت خواب شود. در مقابل، مرتب‌سازی و حذف وسایل اضافی، تأثیر مستقیمی بر آرامش ذهن دارد.

مغز در محیط شلوغ، خسته می‌شود

مطالعات علوم اعصاب نشان داده‌اند که آشفتگی بصری باعث می‌شود مغز مجبور شود همزمان محرک‌های زیادی را پردازش کند. این وضعیت منابع شناختی را مصرف کرده و تمرکز را کاهش می‌دهد. پژوهشگران دانشگاه پرینستون گزارش کرده‌اند که محیط‌های شلوغ، توانایی پردازش اطلاعات و انجام کارها را مختل می‌کنند.

به بیان ساده: وقتی اطرافت شلوغ است، مغزت هم شلوغ می‌شود.

خانه مرتب، استرس کمتر

تحقیقات منتشر شده در مجلات روان‌شناسی نشان می‌دهد افرادی که خانه خود را نامرتب توصیف می‌کنند، سطح بالاتری از هورمون استرس (کورتیزول) دارند؛ به‌ویژه در زنان. در مقابل، فضای مرتب با احساس کنترل بیشتر و آرامش روانی همراه است.

این یعنی خانه‌تکانی فقط نظافت نیست؛ نوعی تنظیم هیجانی است.

نظم محیط، نظم ذهن

مطالعات دیگر نشان داده‌اند که محیط مرتب می‌تواند رفتارهای سالم‌تر را تقویت کند. برای مثال افراد در فضاهای مرتب تمایل بیشتری به انتخاب غذاهای سالم یا انجام تصمیم‌های منطقی دارند.

یعنی نظم بیرونی، نظم درونی را فعال می‌کند.

چرا خانه‌تکانی حس «شروع تازه» می‌دهد؟

روان‌شناسان این اثر را «نمادین» می‌دانند. پاک‌سازی فضا به مغز پیام می‌دهد که یک دوره تمام شده و مرحله جدیدی آغاز شده است. این همان احساسی است که بعد از مرتب کردن کمد، تغییر دکور یا دور ریختن وسایل قدیمی تجربه می‌کنیم.

در واقع خانه‌تکانی می‌تواند:

• احساس کنترل را افزایش دهد

• ذهن را سبک کند

• تمرکز را بالا ببرد

• اضطراب را کاهش دهد

• انگیزه تغییر در زندگی ایجاد کند

خانه‌تکانی مثل یک مدیتیشن فعال

جالب است بدانید روان‌شناسان رفتارهای تکراری و هدفمند مانند مرتب‌سازی را نوعی فعالیت ذهن‌آگاهانه (mindful activity) می‌دانند. تمرکز روی یک کار فیزیکی ساده، سیستم عصبی را آرام می‌کند و پاسخ استرس بدن را کاهش می‌دهد.

به همین دلیل است که بسیاری از افراد بعد از تمیزکاری طولانی، حس سبکی یا آرامش عمیق تجربه می‌کنند.

در پایان

خانه‌تکانی یک کار فیزیکی ساده نیست؛ ترکیبی از روان‌شناسی، علوم اعصاب و تنظیم هیجانی است. وقتی خانه را مرتب می‌کنیم، در واقع در حال مرتب کردن ذهن، احساسات و حتی تصمیم‌های آینده خود هستیم.

پس دفعه بعد که دستمال تمیزکاری را برمی‌داری، بدان:

تو فقط خانه را تمیز نمی‌کنی…
ذهن خودت را هم تازه می‌کنی.