محسن هوشمند در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: در حوزه ماندگاری زائر در مشهد، پژوهش‌های مستقیمی انجام نشده و داده‌های موجود از موضوعات مرتبط استخراج شده است، بنابراین ممکن است آمارها کاملاً دقیق نباشند. با این حال، میانگین ماندگاری زائران بین چهار تا پنج روز برآورد می‌شود و هر زائر به‌طور میانگین روزانه حداقل سه بار برای زیارت به حرم مطهر رضوی مشرف می‌شود.

وی درباره وضعیت فرهنگ میزبانی در مشهد، یادآور شد: ما معتقدیم هنوز فرهنگ میزبانی مطلوب به‌طور کامل محقق نشده است، اما در سال‌های اخیر نشانه‌های روشنی از بهبود این وضعیت دیده می‌شود. به‌ویژه حجم بالای مواکب در مناسبت‌هایی مانند دهه پایانی صفر و دهه کرامت در مشهد بی‌سابقه بوده و می‌توان گفت فرهنگ اربعینی به این شهر تسری پیدا کرده و تقویت شده است. در دهه پایانی صفر امسال، مجموعه‌های مختلف مردمی و نهادها پای کار آمدند و تقریباً هیچ زائری بدون محل اسکان نماند. بسیاری از حسینیه‌ها، منازل شخصی و فضاهای مردمی برای میزبانی زائران آماده و فعال شدند.

رئیس مرکز ارتباطات و رسانه آستان قدس رضوی، تصریح کرد: با وجود این پیشرفت‌ها، هنوز تا رسیدن به افق نقطه مطلوب فاصله زیادی داریم. این فاصله تنها در کمبود امکانات یا زیرساخت‌ها نیست بلکه به نوع مواجهه مردم، به‌ویژه کسانی که در تماس مستقیم با زائران هستند، بازمی‌گردد. کسبه، رانندگان تاکسی و اتوبوس از جمله افرادی هستند که در لایه نخست ارتباط با زائر قرار دارند و نقش آن‌ها در ارتقاء تجربه زیارت بسیار مهم است.

او افزود: از سوی دیگر در حرم مطهر رضوی جریان گسترده‌ای از خدمت در جریان است و ده‌ها هزار خادم و خادم‌یار که بیشترشان از مردم مشهد هستند، عاشقانه به زائران خدمت می‌کنند. نقاط روشن و الگوهای موفق در این زمینه باید بیشتر برجسته و معرفی شوند تا بتوان از آن‌ها برای ارتقاء فرهنگ میزبانی در سطح شهر بهره گرفت.

افزایش احتمال خطا در تحلیل زیارت براساس الگوهای گردشگری

هوشمند با تاکید بر تمایز میان زیارت و گردشگری، گفت: نگاه ما به مسئله زیارت باید کاملا فارغ از نگاه گردشگری باشد. اگر زیارت را بر اساس الگوهای گردشگری تحلیل کنیم، دچار خطا می‌شویم. زائر را نمی‌توان صرفا نوعی گردشگر دانست که ارزش او در میزان هزینه‌کردش خلاصه می‌شود. زیارت جایگاهی والاتر دارد و نباید در چارچوب‌های اقتصادی و گردشگری محدود شود، چراکه برکات فراوانی در ابعاد مختلف معنوی و فرهنگی دارد و باید تلاش شود این برکات در جامعه تحقق یابد.

وی با توضیح اینکه وقتی از توسعه صحبت می‌کنیم، این توسعه باید شامل همه اقشار جامعه باشد، خاطرنشان کرد: در حال حاضر، واحدهای اقامتی مشهد اقتصاد فعالی دارند و گروه‌های مختلف زائر از آن‌ها استفاده می‌کنند، اما بخشی از زائران توان مالی استفاده از هتل‌های چهار یا پنج‌ستاره را ندارند. این زائران معمولا در کمپ‌ها، پارک‌ها، مسافرخانه‌ها یا خانه‌های زائر اقامت می‌کنند و زمان ماندگاری‌شان نیز کوتاه‌تر است. بنابراین الگوی توسعه باید به‌گونه‌ای طراحی شود که همه اقشار جامعه بتوانند از امکانات زیارتی بهره‌مند شوند.

توسعه فراگیر خدمات متنوع فرهنگی و تبلیغی در حرم مطهر رضوی

 رئیس مرکز ارتباطات و رسانه آستان قدس رضوی با اشاره به سیاست‌های چند سال اخیر آستان در حوزه خدمات فرهنگی و تبلیغی بیان کرد: سیاست اصولی آستان این بوده است که خدمات حرم مطهر به‌ویژه در بخش‌های فرهنگی و تبلیغی برای اقشار مختلف زائران توسعه یابد. به‌عنوان نمونه، رواق کودک در حرم راه‌اندازی شده تا کودکان بتوانند در محیطی فرهنگی و معرفتی ساعاتی را سپری کنند و در این میان، والدین نیز فرصت زیارت آرام‌تر و کامل‌تری داشته باشند. همچنین راه‌اندازی رواق نوجوان و اجرای برنامه‌هایی به زبان‌های مختلف، از دیگر اقدامات انجام‌شده برای پاسخگویی به نیازهای متنوع زائران است.

وی افزود: پایگاه‌های فرهنگی آداب زیارت و حلقه‌های معرفت از دیگر برنامه‌های تبلیغی فعال در حرم هستند و در کنار آن‌ها کتابخانه‌ها، رواق کتاب و برنامه‌های ویژه دختران  نیز برای استفاده زائران فراهم شده است. علاوه بر برنامه‌های فرهنگی، خدمات رفاهی نیز برای افزایش حضور و ماندگاری زائران در حرم توسعه یافته؛ از جمله چایخانه‌هایی که به محلی برای استراحت و تعامل خانواده‌ها تبدیل شده‌اند.

هوشمند با اشاره به تقویت مجموعه‌های فرهنگی آستان قدس مطرح کرد: موزه‌های آستان قدس رضوی و مجموعه رواق خدمتی در مرکز نمایشگاه‌های آستان نیز از ظرفیت‌های مهمی هستند که بازدیدکنندگان بسیاری را جذب کرده‌اند. سالانه بیش از یک میلیون بازدید از موزه‌های حرم صورت می‌گیرد. با این حال، نورانیت خود حضرت رضا(ع) و محوریت ضریح منورآنقدر بالاست که بسیاری از زائران تنها برای زیارت به مشهد می‌آیند و استفاده از سایر جاذبه‌های گردشگری برایشان در اولویت نیست.

ضرورت توسعه زیرساخت‌های مکمل در جهت افزایش ماندگاری زائر

او افزود: در کنار تقویت خدمات فرهنگی و رفاهی داخل حرم، لازم است زیرساخت‌های مکمل بیرون از حرم نیز توسعه یابد تا ماندگاری زائر افزایش پیدا کند. آستان قدس تلاش دارد با استفاده از بسترهای دیجیتال همچون سامانه نسیم رضوان و طراحی دستیارهای هوشمند زیارت، اطلاع‌رسانی و برنامه‌ریزی زائران را تسهیل کند تا زائران بتوانند از تمامی ظرفیت‌های موجود در مجموعه حرم مطهر بهره‌مند شوند.

رئیس مرکز ارتباطات و رسانه آستان قدس رضوی با تاکید بر توسعه رویدادهایی که نسبت هویتی با مسئله زیارت دارند، گفت: این نوع رویدادها می‌توانند اقشار مختلف را درگیر کنند و الزاما محدود به همایش‌های دینی یا زیارتی نیستند. به گفته او، برای مثال، چند هفته پیش اولین جلسه دفاع پایان‌نامه در حرم مطهر برگزار شد که موضوعات آن صرفا دینی یا قرآنی نبود و حتی شامل حوزه‌های پزشکی نیز می‌شد. این رویکرد با نگاه آستان به حرم به عنوان پایگاه علمی و معنوی، زمینه توسعه رویدادهای بزرگ علمی و بین‌المللی را نیز فراهم می‌کند و می‌تواند همراه با جریان زیارت تعریف شود.

هوشمند خاطرنشان کرد: اگر هر فرد با نگاه مسئولانه، وظایف خود را در خدمت به زائر بشناسد، بسیاری از مشکلات موجود در مسیر زیارت قابل حل خواهد بود. در ۱۰تا ۱۵سال گذشته، بخش زیادی از این مشکلات تخفیف یافته یا حل شده است؛ با این نگرش مسئولانه می‌توان وضعیت موجود را بهبود بخشید و توسعه پایدار جریان زیارت را تضمین کرد.

انتهای پیام