خبرگزاری مهر، گروه استان ها- عاطفه وفاییان: مسئله «عزت» یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم قرآنی در سامان‌دهی زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان است؛ مفهومی که قرآن کریم آن را نه یک احساس روانی، بلکه حقیقتی الهی و راهبردی معرفی می‌کند. در آیه ۱۳۹ سوره نساء، خداوند به‌صراحت، مسیرهای انحرافی دستیابی به عزت را نقد کرده و هشدار می‌دهد که جست‌وجوی کرامت و قدرت در بیرون از دایره ایمان، سرانجامی جز سراب نخواهد داشت.

در روزگاری که جنگ روایت‌ها، تحقیر هویت دینی و بزک‌کردن وابستگی به بیگانگان در قالب «عقلانیت» و «پیشرفت» دنبال می‌شود، بازخوانی نگاه قرآن به عزت، ضرورتی انکارناپذیر است. برخی جریان‌ها همچنان می‌کوشند چنین القا کنند که راه رفاه و امنیت، از دوستی و تکیه بر دشمنان می‌گذرد؛ در حالی که تجربه تاریخی و منطق وحی، خلاف این مسیر را نشان می‌دهد.

مسابقه «زندگی با آیه‌ها» با محور قرار دادن آیه ۱۳۹ سوره نساء، فرصتی برای تعمیق فهم عمومی نسبت به این حقیقت قرآنی فراهم کرده است که عزت جامعه اسلامی، نه در وابستگی، بلکه در ولایت‌پذیری مؤمنان و خدامحوری معنا می‌یابد. گفتگو با صاحب‌نظران دینی نیز تلاشی در همین راستاست تا نسبت میان ایمان، عزت و انتخاب‌های اجتماعی به‌درستی تبیین شود.

عزت حقیقی جامعه در گرو ولایت مؤمنان است نه دوستی با کافران

حجت‌الاسلام محمود غلامی جامی، مسئول ادیان و فرق اداره کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر جایگاه «عزت» در سبک زندگی اسلامی، اظهار کرد: اگرچه عزت و ذلت به اراده الهی است، اما انسان و جامعه با اختیار خود می‌توانند مسیر عزتمندی یا ذلت را انتخاب کنند و قرآن کریم راه عزت واقعی را در ولایت مؤمنان معرفی کرده است.

مسئول ادیان و فرق اداره کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی در رابطه با سوال روز چهارم زندگی با آیه‌ها با اشاره به یکی از مفاهیم بنیادین سبک زندگی اسلامی، «عزت» را نقطه مقابل «ذلت» دانست و گفت: همه انسان‌ها به‌طور طبیعی خواهان عزتمندی هستند، اما متأسفانه برخی در مسیر زندگی، آگاهانه یا ناآگاهانه راه ذلت را انتخاب می‌کنند.

وی با استناد به آیه ۲۶ سوره آل‌عمران بیان کرد: عزت و ذلت در نهایت به دست خداوند متعال است؛ چراکه تمام هستی تحت فرمانروایی او قرار دارد. با این حال، این حقیقت به معنای سلب اختیار از انسان نیست، بلکه خداوند به بشر اختیار داده تا در شیوه زیستن خود، مسیر عزت یا ذلت را برگزیند.

غلامی جامی با اشاره به سیره امام حسین علیه‌السلام افزود: شعار محوری نهضت عاشورا «هیهات منا الذله» نشان می‌دهد که انتخاب عزتمندانه، یک اصل بنیادین در مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام است.

مسئول ادیان و فرق اداره کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی راه‌های دستیابی به عزت را در دو عرصه فردی و اجتماعی تبیین کرد و گفت: در حوزه فردی، بندگی خدا، عبادت، پرهیز از گناه و خودسازی از مهم‌ترین عوامل عزتمندی انسان است و ماه مبارک رمضان فرصتی مغتنم برای پالایش روح، بازگشت به قرآن و اهل‌بیت و استحکام در برابر مشکلات دنیا به شمار می‌آید.

وی در ادامه به بُعد اجتماعی عزت پرداخت و با استناد به آیه ۱۳۹ سوره نساء تصریح کرد: قرآن کریم یکی از مهم‌ترین موانع عزت جامعه اسلامی را دوستی و ولایت‌پذیری از کافران و طاغوتیان معرفی می‌کند و تأکید دارد که عزت حقیقی، نزد خداوند و در گرو ولایت مؤمنان است.

غلامی جامی افزود: دوستی و تکیه بر دشمنان، تنها عزتی موهوم و خیالی ایجاد می‌کند که برخی افراد سست‌ایمان یا منافق به دنبال آن هستند، در حالی که از منظر قرآن، عزت واقعی در پذیرش ولایت مؤمنان در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، عاطفی و روانی محقق می‌شود.

مسئول ادیان و فرق اداره کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی اظهارکرد: شخص مؤمن، امت اسلامی و دولت اسلامی باید عزت را در عوامل الهی و سازنده جست‌وجو کنند تا بتوانند از آثار این عزت واقعی در سیاست داخلی و خارجی بهره‌مند شده و زمینه رشد، پیشرفت و توسعه همه‌جانبه جامعه اسلامی را فراهم آورند.

عزت واقعی در نفوذناپذیری ایمانی و خدامحوری است

حجت‌الاسلام سید صادق علمداری، استاد حوزه و دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه «عزت» یک حقیقت اصیل و الهی است، اظهار کرد: انسان زمانی عزیز می‌شود که نگاه و عملش فقط برای رضای خدا باشد و در برابر تطمیع، تحقیر و جلب تأیید دیگران نفوذناپذیر بماند.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تفاوت «اصل و بدل» در ارزش‌های انسانی افزود: هر چیزی که ارزش و قیمت واقعی دارد، نمونه‌های بدلی و جعلی هم در کنارش ساخته می‌شود و عزت نیز از همین جنس است؛ حقیقتی اصیل که بدل‌های فراوانی دارد.

وی با بیان اینکه انسان‌ها به طور فطری تحقیر شدن را نمی‌پذیرند، تصریح کرد: این فطرت نشان می‌دهد که عزت، امری ارزشمند و ریشه‌دار است. عزت به معنای نفوذناپذیری است؛ همانند سنگی سخت که سوراخ نمی‌شود. انسان عزیز کسی است که محکم، مقاوم و در مسیر درست بایستد.

علمداری با ذکر نمونه‌هایی از محیط‌های کاری افزود: کسی که برای رسیدن به مقام، پول یا موقعیت، خود را در برابر دیگران کوچک می‌کند و دست به تملق و چاپلوسی می‌زند، در واقع عزت خود را از بین برده و برده غیر خدا شده است؛ اما انسانی که اصول، اخلاق و عدالت را حفظ می‌کند و برای منافع زودگذر تن به هر کاری نمی‌دهد، در نگاه فطری جامعه، انسانی عزیز و محترم است.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی گفت: حرص زدن برای لایک، فالوور و تأیید دیگران، نشانه عزت نیست بلکه نوعی ذلت و وابستگی غیرمستقیم است. قرآن این تعلقات را «سراب» معرفی می‌کند؛ چیزهایی زودگذر که ماندگاری ندارند.

وی تأکید کرد: انسان عزیز کسی است که بداند خدایی ناظر بر اعمال اوست و تمام تلاشش را برای جلب رضایت رب‌العالمین انجام دهد. ایستادن در مسیر حق، حتی اگر به از دست دادن منافع ظاهری منجر شود، همان عزت واقعی است.

علمداری با استناد به آیات قرآن خاطرنشان کرد: خداوند می‌فرماید تمام عزت و قدرت از آنِ خداست و تنها راه دستیابی به عزت، زندگی در دایره ایمان، توحید و باورهای الهی است. زندگی خدامحور با زندگی خودمحور تفاوتی اساسی دارد.

استاد حوزه و دانشگاه گفت: انسان مؤمن در تمام شئون زندگی، از کار و کسب روزی گرفته تا انتخاب دوست، ازدواج و رفتارهای روزمره، باید رضای خدا را محور قرار دهد؛ چرا که خداوند عزت را به کسی عطا می‌کند که زندگی‌اش در مدار ایمان و خداپسندی بچرخد.

گدایی عزت از کفار نشانه نفاق است

حجت الاسلام مهدی مهدوی عارف، مدیر مؤسسه امیربیان در خراسان در گفتگو با خبرنگار مهر با تبیین آیه مرتبط با پنجمین روز از مسابقه زندگی با آیه‌ها اظهار کرد: مخاطب این آیه منافقانی هستند که با ظاهری دلسوزانه، ایمان و اسلام را تحقیر کرده و عزت و رفاه را در نزدیکی به کفار جست‌وجو می‌کنند.

مدیر مؤسسه امیربیان در خراسان با اشاره به یک آیه شریفه قرآن کریم بیان کرد: آنچه در این آیه باید مورد توجه قرار گیرد، مخاطب آن است؛ مخاطبی که قرآن از آنان با عنوان منافقان یاد می‌کند؛ افرادی که با ظاهر دلسوزی و معقول‌اندیشی در میان مسلمانان زندگی می‌کنند و ادعای ظاهری ایمان دارند.

وی افزود: این افراد دائماً چنین القا می‌کنند که برای دستیابی به رفاه و راحتی باید به سراغ کفار رفت و اسلام قادر به پاسخ‌گویی به نیازهای بشر نیست. مضمون روشن و روان آیه خطاب به آنان این است که آیا عزت را از کفار گدایی می‌کنید و دست خود را برای بهره‌مندی از دنیا به سوی آنان دراز می‌کنید؟ در حالی که سرچشمه حقیقی عزت، که همان علم و قدرت است، تنها نزد خداوند متعال قرار دارد.

مهدوی عارف با بیان اینکه یکی از نشانه‌های نفاق، تحقیر ایمان و کوچک‌انگاری اسلام است، تصریح کرد: منافقان اصل را دنیا و مواهب زودگذر آن می‌دانند و همواره جلوه‌های محقر دنیا را در برابر ایمان مسلمانان قرار می‌دهند.

مدیر مؤسسه امیربیان در خراسان خاطرنشان کرد: تجربه نشان داده است که پس از نزدیک شدن به کفار و طلب عزت از آنان، همان کفار به‌گونه‌ای دشمنی می‌کنند که این افراد از رفتار خود پشیمان می‌شوند؛ چراکه خصلت بندگان دنیاپرست آن است که برای منافع خود، هر شخص یا ارزشی را قربانی می‌کنند.

وی تأکید کرد: از آنجا که هر قدرت و علمی در جهان در اختیار خداوند است، عزت برخاسته از علم و قدرت نیز تنها به اذن الهی و به‌صورت نامحدود عطا می‌شود و نیازی به التماس در برابر دیگران نیست. به گفته وی، این حقیقت در مناجات شعبانیه نیز مورد اشاره قرار گرفته است؛ آنجا که می‌خوانیم: «الهی بیدک لا بید غیرک زیادتی و نقصی»؛ خداوندا! فزونی و کاستی من تنها به دست توست، نه به دست دیگری.

پیام کاربردی برای جامعه امروز

مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده نشان می‌دهد که از منظر قرآن، عزت یک «امتیاز الهی» است که تنها در بستر ایمان، توحید و ایستادگی بر اصول معنا پیدا می‌کند. جامعه‌ای که سرچشمه کرامت خود را در رضایت الهی جست‌وجو کند، در برابر فشارها، تطمیع‌ها و تهدیدهای بیرونی نفوذناپذیر خواهد بود.

آیه ۱۳۹ سوره نساء هشداری جدی به کسانی است که عزت را در دوستی با دشمنان و گدایی از قدرت‌های پوشالی می‌جویند. قرآن این مسیر را نشانه نفاق و ضعف ایمانی می‌داند؛ چرا که تکیه بر غیر خدا، در نهایت به تحقیر، پشیمانی و از دست رفتن سرمایه‌های معنوی و اجتماعی می‌انجامد.

برآیند این آموزه‌ها آن است که فرد مؤمن، امت اسلامی و حتی ساختارهای حاکمیتی، اگر خواهان عزت پایدار هستند، باید ایمان، ولایت مؤمنان و خدامحوری را محور تصمیم‌سازی‌های خود قرار دهند. تنها در این صورت است که جامعه اسلامی می‌تواند بدون وابستگی، با صلابت و عزت، مسیر رشد، پیشرفت و استقلال واقعی را طی کند.