خبرگزاری مهر، گروه استان ها- عاطفه وفاییان: ماه مبارک رمضان، ماه بازگشت به قرآن و بازخوانی سبک زندگی ایمانی است؛ ماهی که در آن آیات الهی بیش از هر زمان دیگری با واقعیت‌های زندگی فردی و اجتماعی انسان پیوند می‌خورند. در همین راستا، نهضت ملی «زندگی با آیه‌ها» تلاش دارد تا مفاهیم عمیق قرآنی را از سطح تلاوت و حفظ، به عرصه عمل و رفتار روزمره جامعه منتقل کند.

استان خراسان رضوی همزمان با آغاز این ماه نورانی، میزبان اجرای این نهضت ملی شده است؛ پویشی که با طرح پرسش‌های روزانه از آیات قرآن کریم، زمینه تدبر، تفکر و گفت‌وگوی عمومی پیرامون معارف وحیانی را فراهم می‌کند و اقشار مختلف جامعه را به تأمل در پیام‌های کاربردی قرآن دعوت می‌نماید.

چهارمین روز از ماه مبارک رمضان با طرح پرسشی از آیه ۱۷۳ سوره آل‌عمران همراه شده است؛ آیه‌ای که در دل شرایط تهدید، فشار و جنگ روانی نازل شد و با جمله راهبردی «حسبناالله و نعم‌الوکیل»، الگویی ماندگار از توکل، شجاعت و آرامش مؤمنانه را ترسیم می‌کند؛ الگویی که امروز نیز بیش از گذشته مورد نیاز جامعه اسلامی است.

توکل حقیقی؛ انجام وظیفه و اعتماد کامل به خداوند

علیرضا عطاران کبیری، استاد حوزه علمیه در گفتگو با خبرنگار مهر در تشریح مفهوم آیه ۱۷۳ سوره آل‌عمران با تأکید بر معنای صحیح توکل، اظهار کرد: توکل به خداوند به معنای کنار گذاشتن عقل، تلاش و مشورت نیست، بلکه انجام کامل وظیفه و سپس اعتماد قلبی به پروردگار متعال است.

استاد حوزه علمیه، در پاسخ به سؤال روز چهارم ماه مبارک رمضان از مسابقه «زندگی با آیه‌ها» با محوریت آیه شریفه «وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکِیلُ» (آل‌عمران/۱۷۳)، به تبیین مفهوم توکل پرداخت.

وی با بیان اینکه خداوند متعال در بخش پایانی این آیه مؤمنان را به توکل دعوت می‌کند، اظهار کرد: توکل یعنی انسان در تمام امور زندگی خود به این یقین برسد که هیچ سود و زیانی به او نمی‌رسد مگر به اراده الهی و مخلوقات، مستقل از خواست خداوند، توان تأثیرگذاری ندارند.

عطاران کبیری افزود: تکیه و اعتماد واقعی بر خداوند زمانی معنا پیدا می‌کند که انسان وظیفه خود را به‌درستی انجام دهد و پس از آن، دل از غیر خدا ببرد و نتیجه کار را به پروردگار متعال بسپارد.

استاد حوزه علمیه با تأکید بر اینکه توکل هرگز به معنای ترک تلاش، عقلانیت و مشورت نیست، تصریح کرد: اسلام از انسان می‌خواهد با تدبیر، برنامه‌ریزی و استفاده از عقل و تجربه قدم بردارد، اما دل‌بستگی نهایی او تنها به خداوند باشد.

وی با اشاره به روایتی از امام صادق علیه‌السلام خاطرنشان کرد: طبق این روایت، هرگاه انسان در انجام کاری دچار ترس و نگرانی از نتیجه شد، ذکر «حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکِیلُ» را بر زبان جاری کند که این ذکر، آرامش‌بخش بوده و انسان را در رسیدن به نتیجه مطلوب یاری می‌دهد.

توکل به خدا، بزرگ‌ترین سلاح مؤمن در برابر جنگ روانی دشمن است

حجت الاسلام سید صادق موسوی، کارشناس دینی و مذهبی در گفتگو با خبرنگار مهر بر ضرورت نترسیدن مؤمنان از دشمن، هوشیاری در برابر نفوذی‌های جبهه خودی و نقش محوری ایمان و توکل به خدا در پیشبرد اهداف الهی تأکید کرد.

کارشناس دینی و مذهبی با تبیین بخشی از سوره مبارکه آل‌عمران، به ماجرایی تاریخی اشاره کرد که در آن پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین علی(ع) و عمار یاسر را به سوی اهل مکه اعزام کردند.

وی گفت: در آن مقطع، برخی از مسلمانان و مؤمنان به دلیل قدرت و جمعیت زیاد اهل مکه، این دو بزرگوار را از رفتن برحذر می‌داشتند و تلاش می‌کردند با ایجاد ترس، آن‌ها را از انجام مأموریت بازدارند.

موسوی افزود: امیرالمؤمنین(ع) در پاسخ به این هشدارها، با تکیه بر حب الهی و ایمان راسخ، بدون توجه به این فضاسازی‌ها مسیر حق را ادامه دادند و پس از ورود به مکه، خداوند از طریق وحی، رفتار و موضع‌گیری ایشان را به پیامبر(ص) منتقل کرد و آیه‌ای در این زمینه نازل شد.

کارشناسی دینی و مذهبی با اشاره به پیام‌های این آیه تصریح کرد: نخستین و مهم‌ترین پیام آن خطاب به مؤمنان این است که هرگز از دشمن نترسند. اگر دشمن با جنگ روانی درصدد بازداشتن مؤمنان از هدفشان است، مؤمن باید بدون ترس و تردید راه خود را ادامه دهد.

وی دومین نکته مهم این آیه را توجه به خطر نفوذ دانست و گفت: گاهی ترس از سوی نفوذی‌های جبهه خودی به مؤمنان القا می‌شود؛ ازاین‌رو مؤمن باید هم جبهه دشمن را بشناسد و هم نسبت به جبهه خودی هوشیار باشد.

موسوی سومین و بزرگ‌ترین سلاح مؤمن را ایمان و توکل به خدا برشمرد و تأکید کرد: اگر توکل حقیقی وجود داشته باشد، خداوند کارها را پیش می‌برد و مؤمن به هدف خود می‌رسد. بلاها و سختی‌هایی که در دنیا برای مؤمن پیش می‌آید، می‌تواند میدان درس‌آموزی و عمل به این معارف الهی باشد.

کارشناس دینی و مذهبی ابراز امیدواری کرد: هر یک از مؤمنان با توکل به این آیه، به هدف اصلی خود برسند، ایمان در دل‌ها تقویت شود و ثمره این ایمان، فراهم‌کردن مقدمات فرج امام زمان(عج) باشد؛ ایمانی که پاداش اخروی آن، همنشینی با اهل‌بیت(ع) و سیدالشهدا(ع) خواهد بود.

«حسبناالله و نعم‌الوکیل»؛ مبنای آرامش، شجاعت و کنشگری زن مؤمن

فاطمه رستگار مقدم، این استاد حوزه علمیه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به آیه‌ی «حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ» اظهار کرد: این آیه در شرایط تهدید، جنگ و التهاب روانی نازل شده و نشان‌دهنده‌ی ایمانی تثبیت‌شده است که در میدان آزمون، به آرامش، ثبات و شجاعت تبدیل می‌شود؛ مبنایی که امروز نیز باید راهنمای عمل جامعه‌ی ایمانی، به‌ویژه زنان مؤمنه، باشد.

این استاد حوزه علمیه در تبیین زمینه نزول آیه گفت: این آیه در زمانی نازل شد که جامعه ایمانی با تهدیدهای خارجی، جنگ و فشارهای روانی روبه‌رو بود، اما واکنش مؤمنان صرفاً احساسی نبود؛ بلکه بر مبنای معرفتی عمیق استوار بود؛ اینکه توکل به خداوند برای انسان کفایت می‌کند و بهترین تدبیرکننده و پناهگاه است.

وی با اشاره به تفسیر المیزان افزود: علامه طباطبایی این آیه را جلوه‌ای از «ایمان تثبیت‌شده» معرفی می‌کند؛ ایمانی که در میدان آزمون، خود را به صورت آرامش، ثبات و اتکا به قدرت بی‌پایان الهی نشان می‌دهد. مؤمن در مقام تصمیم و اقدام، باید به کفایت مطلق الهی تکیه کند.

رستگار مقدم که دوره‌هایی با نگاه زن‌پژوهانه برگزار می‌کند، تصریح کرد: قرآن با معرفی «حسبنا الله و نعم الوکیل»، صرفاً یک مفهوم فردی ارائه نمی‌دهد، بلکه فرهنگی را ترسیم می‌کند که باید در لایه‌های تربیتی جامعه نهادینه شود. زن در اندیشه‌ی اسلامی، تنها عضوی از ساختار اجتماعی نیست، بلکه نقش تمدن‌ساز دارد.

این استاد حوزه علمیه ادامه داد: زن مؤمن با درونی‌سازی این مبنای معرفتی، سه نقش کلیدی در جامعه ایفا می‌کند، تثبیت روانی خانواده در شرایط فشارهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی؛ به‌گونه‌ای که مادر و همسر مؤمن مانع گسترش اضطراب و فروپاشی روحی می‌شود.

وی گفت: تربیت نسل امیدوار؛ نسلی که با فرهنگ «حسبناالله و نعم‌الوکیل» پرورش می‌یابد و از تهدیدها و قدرت‌های بیرونی نمی‌هراسد.

رستگار مقدم با اشاره به وقایع جنگ اُحد گفت: تاریخ صدر اسلام نشان می‌دهد که غفلت از این مبنا خساراتی را به دنبال دارد .

این کارشناس دینی تأکید کرد: درس بزرگ اسلام، ناامید نشدن، خسته نشدن، کوچک ندیدن خود و بزرگ نکردن دشمن است؛ مؤلفه‌هایی که حقیقت شجاعت را می‌سازند و برای زنان و مردان مؤمن در همه عرصه‌های زندگی ضروری هستند.

وی خاطرنشان کرد: زن مؤمن باید در همه عرصه‌ها به یاد داشته باشد که مبنای حرکت او «حسبناالله و نعم‌الوکیل» است و هرگاه از این مبنا غفلت شود، نتیجه آن باخت و آسیب خواهد بود.

آیه «حسبناالله و نعم‌الوکیل» صرفاً یک ذکر زبانی یا توصیه فردی نیست، بلکه یک مبنای معرفتی و راهبردی برای کنشگری مؤمنانه در عرصه‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی به شمار می‌رود؛ مبنایی که انسان را به انجام مسئولیت، عقلانیت در تصمیم‌گیری و اعتماد قلبی به خداوند فرامی‌خواند.

در شرایطی که جنگ روانی، القای ترس و بزرگ‌نمایی دشمن از مهم‌ترین ابزارهای جبهه باطل به‌شمار می‌رود، بازگشت به فرهنگ توکل قرآنی می‌تواند بزرگ‌ترین سرمایه معنوی جامعه ایمانی باشد؛ سرمایه‌ای که آرامش درونی، شجاعت در اقدام و استقامت در مسیر حق را به همراه دارد و مانع از نفوذ ناامیدی و تردید می‌شود.

نهضت ملی «زندگی با آیه‌ها» با محوریت چنین آیاتی، فرصتی مغتنم برای پیوند دوباره جامعه با قرآن به‌عنوان کتاب زندگی است؛ پیوندی که اگر به‌درستی فهم و درونی شود، می‌تواند بستر تقویت ایمان عمومی، افزایش بصیرت اجتماعی و حرکت آگاهانه جامعه به سوی تحقق اهداف الهی و زمینه‌سازی ظهور منجی عالم بشریت حضرت ولی‌عصر(عج) را فراهم سازد.