از چابهار تا کرمان، تجربه‌ای که جایزه گرفت.

 تیمی از فعالان اجتماعی و مهندسان که پیش‌تر با اجرای پروژه‌ای آموزشی در چابهار موفق به کسب جوایز بین‌المللی شده بودند، اکنون تمرکز خود را بر مسئله مسکن و سرپناه در مناطق کپرنشین گذاشته‌اند.

این مجموعه که بیش از هشت سال در منطقه فعالیت مستمر داشته، نخستین گام‌های خود را در روستای سردشت با رویکرد توسعه پایدار جامعه محلی آغاز کرد، رویکردی که از آموزش، بهداشت و سلامت شروع شد و در نهایت به بازتعریف الگوی سرپناه رسید.

چالش‌های فنی کپرهای رایج

به گفته مجریان طرح، کپرها یا توپی‌های رایج امروز با وجود ریشه‌های عمیق فرهنگی، با مشکلات فنی مواجه‌اند، از ضعف در اتصالات سازه‌ای و آسیب‌پذیری در برابر بادهای شدید گرفته تا خطر آتش‌سوزی و نبود عایق‌کاری استاندارد.

در گذشته، لایه‌های نمدی دوخته‌شده با پشم شتر نقش عایق حرارتی و رطوبتی مؤثری ایفا می‌کردند، بافت متخلخل این نمدها در باران منسجم می‌شد و مانع نفوذ آب می‌شد و در سرما نیز گرما را حفظ می‌کرد. اما با حذف تدریجی این شیوه‌های سنتی و جایگزینی آنها با پلاستیک و مصالح ناپایدار، مصرف انرژی افزایش یافته و عملکرد اقلیمی سازه مختل شده است.

همچنین استفاده از بلوک سیمانی بدون ملاحظات حرارتی، جایگزین دیوارهای سنگی و خشتی گذشته شده و ماهیت تنفسی توپی‌ها را از بین برده است، موضوعی که این سازه‌ها را از یک الگوی پایدار بومی به سرپناهی موقت و کم‌دوام تبدیل کرده است.

تلفیق دانش بومی و فناوری نو

در طرح جدید، با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان، اتصالات سازه‌ای، متریال‌ها و استانداردهای ایمنی بازطراحی شده‌اند تا کپرهای بومی با الزامات عمومی ساختمان، به‌ویژه در حوزه مقاومت سازه‌ای و آتش‌سوزی، همخوان شوند.

الگوی پیشنهادی مبتنی بر فرهنگ زیستی منطقه است، خانواده‌های جوان زندگی خود را با یک واحد توپی آغاز می‌کنند و متناسب با افزایش جمعیت، فضاهای الحاقی مانند اتاق یا آشپزخانه به آن افزوده می‌شود.

در مدل جدید، برای هر خانواده حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ مترمربع زمین در نظر گرفته می‌شود تا مجموعه‌ای از سه توپی به‌هم‌پیوسته به همراه فضاهای خدماتی شکل گیرد، الگویی که امکان اسکان تا هشت نفر را فراهم می‌کند.

در این طرح، ترکیب توپی و کاپار سایه‌بان به ایجاد حیاط مرکزی پویا منجر می‌شود، فضایی برای کشاورزی خرد، بازی کودکان، سبزی‌کاری و تعامل اجتماعی که با اقلیم منطقه سازگار است و می‌تواند هسته شکل‌گیری یک روستای پایدار باشد.

سردشت جازموریان پایلوت می‌شود

اول اسفند و در جریان رونمایی از این طرح، عبدالکریم حسین‌زاده معاون توسعه روستایی و مناطق محروم رئیس‌جمهور، با اعلام حمایت دولت گفت: تأمین زمین و زیرساخت‌ها با همکاری استان انجام شود و دولت در تأمین مالی پروژه مشارکت خواهد کرد.

وی تأکید کرد: روستای سردشت در شهرستان جازموریان(در جنوب استان کرمان) به‌عنوان پایلوت اجرای این الگو انتخاب شده است.

همچنین استاندار کرمان، با اشاره به پراکندگی اقدامات گذشته در حوزه کپرنشینی، این طرح را الگویی برای تجمیع و ساماندهی فعالیت‌ها دانست و افزود: استارت این طرح را در استان می‌زنیم و معتقدم می‌تواند موفق باشد. در کنار آن، شکل‌گیری گردشگری بوم‌گردی و کسب‌وکارهای متناسب با ظرفیت‌های استان کرمان را دنبال خواهیم کرد و محکم پای این کار می‌ایستیم.

طراحان طرح تأکید کردند: هدف تنها حل یک مسئله فنی نیست، بلکه احیاء هویت فرهنگی و الگوی زیست بومی منطقه در کنار ارتقاء کیفیت زندگی است. اگر این مدل به‌درستی توسعه یابد، می‌تواند علاوه بر تأمین سرپناه ایمن برای خانواده‌های کپرنشین، زمینه‌ساز شکل‌گیری اقتصاد محلی، گردشگری بوم‌گردی و بازگشت اعتماد به ظرفیت‌های بومی شود.

اکنون با انتخاب سردشت به‌عنوان پایلوت، نگاه‌ها به کرمان دوخته شده، جایی که قرار است توپی‌های سنتی، این‌بار با تکیه بر دانش روز، به نماد مسکن پایدار روستایی تبدیل شوند.

انتهای پیام