در تاریخ معاصر ایران، برخی رخدادها فراتر از یک اعتراض یا تجمع ساده‌اند؛ آن‌ها به نقطه‌های چرخش در مسیر تحولات سیاسی و اجتماعی کشور تبدیل می‌شوند. این لحظات تاریخی زمانی شکل می‌گیرند که اراده عمومی، باورهای دینی و مطالبات سیاسی در یک نقطه به هم می‌رسند و جامعه را وارد مرحله‌ای تازه می‌کنند.

دهه پنجاه شمسی دوره‌ای بود که فضای عمومی کشور به‌تدریج از نارضایتی‌های پراکنده به حرکت‌های منسجم‌تر اجتماعی تغییر جهت داد. افزایش فشارهای سیاسی، محدودیت‌های مدنی و شکاف میان حکومت و مردم، بستر شکل‌گیری اعتراضاتی را فراهم کرد که هر کدام نقشی در سرعت گرفتن روند تحولات ایفا کردند.

در میان این رویدادها، قیام مردم تبریز در ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ جایگاهی ویژه دارد؛ رخدادی که نه‌تنها بازتابی گسترده در سطح ملی پیدا کرد، بلکه به‌عنوان یکی از حلقه‌های مهم زنجیره حوادث منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی شناخته می‌شود و همچنان در تحلیل‌های تاریخی مورد توجه قرار می‌گیرد.

قیام ۲۹ بهمن، برگ زرین تبریز در تاریخ انقلاب اسلامی ایران

حجت‌الاسلام والمسلمین احمد مطهری‌اصل، امام جمعه تبریز در خطبه‌های نماز جمعه هفته گذشته با اشاره به جایگاه تاریخی قیام ۲۹ بهمن، این رخداد را یکی از مقاطع سرنوشت‌ساز در روند پیروزی انقلاب اسلامی دانست و تأکید کرد: مردم آذربایجان در آن روز نقش‌آفرینی تعیین‌کننده‌ای داشتند که حضور گسترده و ایستادگی مردم تبریز در این قیام، جلوه‌ای کم‌نظیر از همراهی آنان با نهضت اسلامی بود.

وی همچنین قیام ۲۹ بهمن را از مهم‌ترین دستاوردهای مبارزاتی ملت آذربایجان برشمرد و اظهار کرد: این حرکت مردمی ضربه‌ای جدی به پایه‌های رژیم پهلوی وارد ساخت؛ به‌گونه‌ای که روند فروپاشی آن شتاب گرفت و در نهایت انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به پیروزی رسید.

نماینده ولی‌فقیه در آذربایجان شرقی با توصیف خیزش مردم این شهر در سال ۱۳۵۶ به‌عنوان برگ زرینی در تاریخ کشور، مطرح کرد: این قیام مسیر پیروزی انقلاب را هموارتر کرد. این موفقیت حاصل عشق به میهن، ایمان دینی و روحیه ولایت‌مداری مردم آذربایجان که مایه افتخار است.

قیام ۲۹ بهمن تبریز؛ شعله‌ای که از شهادت محمد تجلا بر افروخت

بر اساس منابع تاریخی، اقشار مختلف مردم از ساعات اولیه صبح ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ در تب‌وتاب برگزاری مراسم چهلمین روز شهدای قم بودند و پیش از ساعت ۱۰ مقابل مسجد تجمع کرده بودند. دانشجویان نیز دانشگاه را تعطیل کرده و به سمت مسجد حرکت کردند، اما با درهای بسته و محاصره نیروهای شهربانی روبه‌رو شدند. در این میان سرگرد «حق‌شناس» رئیس کلانتری بازار، ضمن جلوگیری از ورود مردم، به ساحت مسجد توهین کرد و همین اقدام با اعتراض جوانان و دانشجویان حاضر همراه شد.

در جریان این تنش‌ها، «محمد تجلا» یکی از جوانان حاضر در صحنه که از سخنان توهین‌آمیز این مأمور شهربانی عصبانی شده بود، با او درگیر شد و در نهایت به ضرب گلوله سرگرد حق‌شناس به شهادت رسید. شهادت وی جرقه‌ای برای آغاز قیام مردم تبریز شد.

مردم در حالی که پیکر نخستین شهید قیام را بر دوش داشتند، از بازار خارج شدند و با سر دادن شعارهای «زنده باد خمینی» و «مرگ بر شاه» در سطح شهر به تظاهرات پرداختند. در ادامه، اماکنی از جمله ساختمان مرکزی حزب رستاخیز، بانک‌ها و مشروب‌فروشی‌ها به آتش کشیده شد.

شهادت سید حسن جدیری تازه‌دامادی که مسیر زندگی‌اش در قیام مردم تبریز با خون رقم خورد

یکی دیگر از شهدای قیام مردم تبریز، شهید سید حسن جدیری گلابی بود؛ جوانی ۲۶ ساله که تنها ۲ ماه و ۱۸ روز از آغاز زندگی مشترکش می‌گذشت. او که در خانواده‌ای مذهبی متولد شده و همراه پدرش در مسافرخانه‌های بازار تبریز کار می‌کرد، به دینداری، خوش‌اخلاقی و روحیه مسئولیت‌پذیری شناخته می‌شد. ازدواجش در آذر ۱۳۵۶ به‌صورت سنتی شکل گرفت و هنوز روزهای شیرین نامزدی را می‌گذراند که حوادث ۲۹ بهمن مسیر زندگی‌اش را برای همیشه تغییر داد.

در روز قیام، سید حسن برای تحویل اسامی مسافران به اداره اماکن از مسافرخانه خارج شده بود که در مسیر، تظاهرات مردم را دید و با مشاهده فردی مجروح، برای کمک به او توقف کرد. در همین هنگام نیروهای رژیم پهلوی به سوی مردم تیراندازی کردند و او نیز هدف گلوله قرار گرفت. سید حسن بر اثر اصابت گلوله و خون‌ریزی شدید در بیمارستان جان باخت و به جمع شهدای قیام ۲۹ بهمن پیوست.

شهادت این جوان تازه‌داماد، اندوهی سنگین بر خانواده و همسر ۱۶ ساله‌اش بر جای گذاشت؛ همسری که تنها چند هفته طعم زندگی مشترک را چشیده بود. در فضای خفقان آن روزها، مراسم عزاداری نیز به‌صورت محدود و پنهانی برگزار شد، اما نام و یاد شهید سید حسن جدیری گلابی همچنان در کنار دیگر شهدای قیام ۲۹ بهمن تبریز به‌عنوان نمادی از ایثار و مظلومیت مردم این شهر باقی مانده است.

قیام ۲۹ بهمن تبریز؛ انفجار خشم مردمی پس از چهلم شهدای قم

میکائیل جمال‌پور، استاد دانشگاه‌های تبریز، در تشریح زمینه‌های شکل‌گیری قیام ۲۹ بهمن اظهار کرد: مبارزات چندین‌ساله مردم ایران علیه رژیم پهلوی، جامعه را در آستانه یک تحول جدی قرار داده بود.

وی افزود: انتشار مقاله‌ای توهین‌آمیز علیه امام خمینی(ره) در دی‌ماه ۱۳۵۶ در روزنامه اطلاعات، جرقه‌ای شد که اعتراضات مردمی قم را در پی داشت و به شهادت شماری از معترضان انجامید؛ رخدادی که بستر اعتراضات بعدی در شهرهای دیگر از جمله تبریز را فراهم کرد.

وی با اشاره به برنامه‌ریزی مردم تبریز برای برگزاری مراسم چهلم شهدای ۱۹ دی قم در مسجد قزلی، تشریح کرد: این مراسم با هدایت آیت‌الله سید قاضی طباطبایی قرار بود برگزار شود، اما رژیم با بستن درهای مسجد مانع آن شد. تجمع مردم در ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ و برخورد نیروهای حکومتی، به‌ویژه اقدام سرگرد «حق‌شناس» در تیراندازی و شهادت محمد تجلا، خشم عمومی را برانگیخت. در ادامه درگیری‌ها، تا ظهر همان روز ۱۴ نفر از جوانان تبریز جان باختند و ده‌ها تن مجروح شدند؛ حادثه‌ای که موجی الهام‌بخش در سراسر کشور ایجاد کرد و روند انقلاب را شتاب بخشید.

این استاد دانشگاه، مسجد، روحانیت و شهادت را سه رکن اصلی قیام ۲۹ بهمن می‌داند و معتقد است آغاز حرکت از مسجد، بیانگر ماهیت دینی آن بود و نقش هدایت‌گر علما، پیوند مردم و روحانیت را تقویت کرد. 

وی با تأکید بر پیشگامی تاریخی مردم آذربایجان در نهضت‌هایی همچون تنباکو و مشروطه، یادآوری کرد: تبریز همواره در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران نقشی تعیین‌کننده داشته و اجازه انحراف نهضت‌های ملی و دینی را نداده است؛ رویکردی که به باور او در پیروزی انقلاب اسلامی و استمرار آن نیز تأثیرگذار بوده است.

به گزارش ایسنا، قیام ۲۹ بهمن مردم تبریز نه تنها نقطه عطفی در تاریخ انقلاب اسلامی ایران بود، بلکه نشان داد که اتحاد، ایمان و شجاعت یک ملت می‌تواند در برابر ظلم و بی‌عدالتی، سرنوشت تاریخ را تغییر دهد و الهام‌بخش حرکت‌های آزادی‌خواهانه و ایستادگی‌ شود.

انتهای پیام