محمد حسن‌زاده در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به رویکرد راهبردی پژوهشگاه ایرانداک در حمایت از کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی کشور، گفت: پژوهشگاه ایرانداک مجموعه‌ای از اقدامات ساختاری، فناورانه و بین‌المللی با هدف ارتقای نقش کتابخانه‌ها در زیست‌بوم علم، فناوری و نوآوری کشور طراحی و اجرا کرده است.

وی با تأکید بر اینکه کتابخانه‌های دانشگاهی در عصر تحول دیجیتال و هوش مصنوعی نیازمند بازتعریف نقش و کارکرد خود هستند، ادامه داد: ایرانداک تلاش کرده است با نگاهی آینده‌نگر و مبتنی بر استانداردهای جهانی، زیرساخت‌های لازم برای توانمندسازی کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی کشور را فراهم کند.

تدوین استاندارد ملی کتابخانه‌های دانشگاهی با نگاه به آینده

رئیس ایرانداک نخستین اقدام بنیادین در این مسیر را تدوین استاندارد کتابخانه‌های دانشگاهی دانست و گفت: این استاندارد با مشارکت گروهی از متخصصان برجسته از دانشگاه‌ها و نهادهای مختلف کشور تدوین شده و هدف آن ارتقای وضعیت کتابخانه‌های دانشگاهی از نظر ساختاری، حرفه‌ای و فناورانه است. در این استاندارد، به‌طور ویژه به تحولات ناشی از هوش مصنوعی و تأثیر آن بر خدمات و فرایندهای کتابخانه‌ای توجه شده است.

شبکه کتابخانه‌های دانشگاهی؛ صدای واحد کتابخانه‌ها

حسن‌زاده به طراحی، تصویب و ابلاغ دستورالعمل شبکه کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی کشور اشاره کرد و افزود: این دستورالعمل به معاونان پژوهشی کلیه دانشگاه‌ها ابلاغ شده و دبیرخانه این شبکه در ایرانداک، با مسئولیت رئیس ایرانداک، مستقر خواهد بود. این شبکه می‌تواند به‌عنوان صدای واحد و نهاد هماهنگ‌کننده کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی کشور عمل کند و نقش مؤثری در تعامل با سیاست‌گذاران و نهادهای تصمیم‌گیر داشته باشد.

به گفته وی؛ مقدمات برگزاری مجمع عمومی این شبکه هم‌اکنون در حال آماده‌سازی است.

سامانه ملی داده‌های کتابخانه‌های دانشگاهی

رئیس ایرانداک با اشاره به اهمیت داده‌محوری در سیاست‌گذاری علمی تصریح کرد: گردآوری داده‌های کتابخانه‌های دانشگاهی و روزآمدسازی سالیانه آن‌ها بر اساس دستورالعمل‌های بین‌المللی از دیگر اقدامات مهم ایرانداک است. این داده‌ها از طریق سامانه آمار کتابخانه‌های دانشگاهی به نشانی

https://ak.irandoc.ac.ir در دسترس قرار دارد و می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر شواهد قرار گیرد.

توانمندسازی نیروی انسانی کتابخانه‌ها

حسن‌زاده برگزاری دوره‌های توانمندسازی برای کتابخانه‌ها و کاربران را یکی دیگر از محورهای اصلی فعالیت ایرانداک دانست و گفت: ارتقای مهارت‌های حرفه‌ای کتابداران و افزایش سواد اطلاعاتی کاربران، شرط لازم برای ایفای نقش مؤثر کتابخانه‌ها در محیط علمی امروز است. این دوره‌ها با تمرکز بر نیازهای نوین و تحولات فناورانه طراحی شده‌اند.

حضور فعال در نهادهای بین‌المللی و انتقال تجربه جهانی

وی با اشاره به عضویت ایرانداک در نهادهای بین‌المللی مانند «ایفلا»، «یاتول»، «ترم‌نت» و دیگر مجامع تخصصی اظهار داشت: این عضویت‌ها امکان بهره‌گیری از تجربه‌های جهانی و انتقال دانش و استانداردهای بین‌المللی به کشور را فراهم کرده است. در همین راستا، ایجاد شاخه ملی انجمن بین‌المللی سازماندهی دانش (ISKO) گامی مهم برای توسعه دانش سازماندهی اطلاعات و تقویت کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی کشور به‌شمار می‌رود.

رئیس ایرانداک توسعه و نگهداری فهرستگان ملی کتابخانه‌های ایران را یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های اطلاعاتی کشور دانست و گفت: این فهرستگان با محوریت کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی، هم‌اکنون شامل حدود ۵۰ میلیون رکورد و مشارکت بیش از ۳۰۰۰ کتابخانه در سراسر کشور است و نقش کلیدی در اشتراک منابع و تسهیل دسترسی پژوهشگران ایفا می‌کند.

ابزارهای سازماندهی دانش؛ پیشران هوش مصنوعی در کتابخانه‌ها

حسن‌زاده توسعه و نگهداری اصطلاحنامه‌ها و آنتولوژی‌ها را از دیگر مسئولیت‌های مهم ایرانداک برشمرد و افزود: این ابزارها زیربنای سازماندهی اطلاعات، بازیابی پیشرفته و کاربردهای هوش مصنوعی در کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی هستند و نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقای کیفیت خدمات اطلاعاتی دارند.

از تأمین منابع تا پیوند با زیست‌بوم نوآوری

وی همچنین به تأمین منابع علمی و پژوهشی ملی و بین‌المللی، گردآوری و اشاعه انتشارات دانشگاهی در قالب کتاب همراه با خدمات ارزش افزوده اشاره کرد و گفت: ایرانداک تلاش کرده است چرخه تولید، سازماندهی و بهره‌برداری از دانش دانشگاهی را به‌صورت یکپارچه پشتیبانی کند.

رئیس ایرانداک اتصال کتابخانه‌های دانشگاهی به داده‌های غنی و زیست‌بوم نوآوری کشور از طریق زیسفا را اقدامی راهبردی دانست و تأکید کرد: این اتصال، کتابخانه‌های دانشگاهی را از نهادهایی صرفاً مصرف‌کننده اطلاعات، به بازیگرانی فعال در زنجیره ارزش دانش و نوآوری کشور تبدیل می‌کند.

به اعتقاد وی مجموعه این اقدامات نشان می‌دهد که ایرانداک با رویکردی جامع و آینده‌محور، در حال زمینه‌سازی برای ایفای نقشی نوین و راهبردی از سوی کتابخانه‌های دانشگاهی و پژوهشی کشور در عصر هوش مصنوعی و حکمرانی داده است.